Wczesne lata i edukacja
Symeon przyszedł na świat między 863 a 867 rokiem jako trzeci syn Borysa I Michała, pierwszego chrześcijańskiego władcy Bułgarii z dynastii Kruma. Nie mamy żadnych przekazów na temat dzieciństwa jego, które spędził zapewne w Plisce na dworze ojca. Ponieważ tron miał przypaść jego starszemu bratu, Włodzimierzowi Rasacie, Symeona przeznaczono do życia duchownego. Z woli ojca został wysłany do Konstantynopola, aby kształcił się w tamtejszej szkole wyższej – Uniwersytet Magnaura w Konstantynopolu. Tam zgłębiał teologię, studiował pisma Arystotelesa i Demostenesa, a także opanował język grecki na poziomie mistrzowskim, dlatego w kronikach bizantyjskich jest nazywany „pół-Grekiem”. Według przekazów jego nauczycielem mógł być sam patriarcha Konstantynopola Focjusz I Wielki, ale hipoteza ta nie znajduje potwierdzenia w konkretnych źródłach. Tutaj przyszły władca wstąpił jako nowicjusz do klasztoru w Konstantynopolu i przyjął imię zakonne Symeon.
Droga do władzy
Po powrocie do ojczyzny między rokiem 886 a 888 Symeon wstąpił do nowo założonego klasztoru lub też, co jest bardziej prawdopodobne, może był to arcybiskupi monastyr przy Wielkiej Bazylice w Plisce, w którym znajdowało się skryptorium i szkoła. przygotowując się do przyszłej roli głowy Kościoła bułgarskiego. Niektórzy historycy sugerują, że Symeon mógł wybrać na miejsce swojego pobytu inny, prężnie rozwijający się wówczas ośrodek monastyczny – kompleks klasztorny pod wezwaniem Bogurodzicy, położony w pobliżu wsi Rawna. Znajdował się on zaledwie 25 kilometrów na południowy wschód od Pliski, dawnej stolicy, co zapewniało zarówno bliskość centrum władzy, jak i spokojne, duchowe otoczenie sprzyjające refleksji i planowaniu przyszłych działań państwowych. Właśnie wtedy rozpoczął działalność translatorską – pod kierunkiem św. Nauma z Ochrydy, jednego z siedmiu apostołów Bułgarii, tłumaczył dzieła greckich autorów na język staro-cerkiewnosłowiański, wzbogacając w ten sposób rodzimą kulturę i literaturę.
W 889 r., po trzydziestu siedmiu latach rządów, Borys I Michał dobrowolnie zrzekł się tronu na rzecz swojego syna Włodzimierza Rasaty i sam wstąpił do klasztoru św. Pantalejmona pod Presławiem. Rządy Włodzimierza okazały się jednak krótkie i nieudane. Nowy chan obrał zupełnie odmienny kurs niż jego ojciec. Zamiast kontynuować chrześcijańskie reformy Borysa I Michała, oparł władzę na dawnych rodach bojarskich, przywiązanych do pogańskich obyczajów i wierzeń, które wcześniej sprzeciwiały się dworskim reformom. Włodzimierz Rasate starał się przywrócić dawne rytuały i obrządki, jednocześnie prześladując chrześcijan. Dwór, zamiast skupiać się na państwowych obowiązkach, tonął w wystawnych ucztach i przepychu, a życie dworskie stało się symbolem rozwiązłości. W polityce zagranicznej Włodzimierz Rasate konsekwentnie dążył do osłabienia wpływów chrześcijańskiego cesarstwa bizantyjskiego, podejmując działania, które stawiały Bułgarię w opozycji do dawnego sojusznika.
W 892 r. Włodzimierz Rasate przyjął posłów króla wschodniofrankijskiego, Arnulfa z Karyntii i szybko zawarł z nim sojusz. W zamian za poparcie polityczne zobowiązał się udzielić Frankom wsparcia przeciwko państwu wielkomorawskiemu, które stanowiło dla nich poważne zagrożenie ze strony Świętopełka I Wielkiego.
Polityka Włodzimierza Rasate szybko wywołała bunt wśród zwolenników chrześcijaństwa. Rosła opozycja skupiona wokół obrońców nowej wiary, która coraz bardziej kwestionowała władzę młodego chana. Wkrótce na jej czele stanął sam jego ojciec, Borys I Michał, gotowy przywrócić chrześcijańskie porządki i stawić czoła synowi, którego rządy zagrażały dorobkowi jego życia.
W 893 r. Borys I Michał, z pomocą wiernych sobie wojsk, usunął syna z tronu — oślepił go i uwięził, a następnie zwołał do Presławia wielki sobór.
Rada Presławska zapisała się jako jedno z najważniejszych wydarzeń w dziejach Bułgarii. Jej decyzją stolicę przeniesiono z pogańskiej jeszcze Pliski do Presławia, wygnano duchownych bizantyjskich. Część bułgarskich historyków twierdzi, że w liturgii miejsce greki zajął język staro-cerkiewno-słowiański. Jednak fakty przeczą temu twierdzeniu. Ponieważ napisy na pieczęciach Symeona I Wielkiego sporządzone są po grecku, tak samo jak inskrypcja na jego grobie w Presławiu. Liczne inskrypcje świadczą, że przez całe X stulecie język grecki pozostawał w powszechnym użyciu – zarówno w kancelarii dworskiej carów i administracji kościelnej, jak i w codziennej praktyce religijnej. Dopiero z czasem, stopniowo, jego miejsce zaczął zajmować język słowiański, który ostatecznie zyskała dominującą pozycję dopiero w okresie Drugiego Państwa Bułgarskiego (1186–1398).
Najważnejszą decyzją było to, że Sobór pozbawił władzy Włodzimierza Rasatę, a na nowego władcę Bułgarii Borys I Michał wyznaczył Symeona, pomijając starszego z synów, Gawriłę (Gabriela). Jednak
Wojny z Bizancjum i wczesna ekspansja
Objęcie władzy przez młodego Symeona próbował wykorzystać cesarz bizantyjski Leon VI Filozof. Nakazał on przenieść bułgarskie targowiska z Konstantynopola do Tesaloniki, gdzie zostały one wysoko opodatkowane. Handel niewolnikami i zbożem stanowił główne źródło dochodu bułgarskiego władcy i jego możnych. Dlatego też decyzja Leona VI Filozofa musiały bardzo zaszkodzić bułgarskim interesom. Bułgarscy kupcy zwrócili się o pomoc do Symeona, który złożył skargę, lecz gdy cesarz ją zignorował, jesienią 894 r. uderzył na Trację, rozpoczynając wojnę bułgarsko-bizantyjską.
Siły bułgarskie posuwały się na południe, nie napotykając poważnego oporu, ponieważ główne siły Cesarstwa Bizantyjskiego były skoncentrowane we wschodniej Anatolii, walcząc z Kalifatem Abbasydów. Gdy cesarz dowiedział się o postępach Bułgarów, w panice wysłał z Konstantynopola oddziały gwardzistów oraz inne jednostki, by powstrzymać Symeona. Jednak siły te poniosły klęskę w Temie Macedonii, na północno-zachodnich terenach Tracji. Bułgarzy wzięli do niewoli większość chazarskich gwardzistów, uwalniając ich dopiero po odcięciu nosów, natomiast wielu oficerów, w tym dowódcę, zabito. Symeon nie kontynuował marszu na południe – zamiast tego szybko wycofał się na północ, by stawić czoła nadciągającemu atakowi Madziarów.
Leon VI Filozof sprowadził bowiem Madziarów, ułatwiając im przeprawę przez Dunaj, by z ich pomocą osłabić Symeona. Węgrzy najechali północną Bułgarię, rozbili wojska Symeona w dwóch bitwach i spustoszyli kraj aż po Presław. Jednocześnie armia bizantyjska pod wodzą Nicefora Fokasa Starszego zajęła południowe ziemie bułgarskie. W tym czasie również drungarios floty cesarskiej Eustacjusz zablokował ujście Dunaju.
Seria klęsk skłoniła Borysa I Michała, byłego władcę i ojca Symeona, do opuszczenia klasztoru i ponownego objęcia dowództwa. To właśnie on poprowadził Bułgarów do zwycięstwa nad Madziarami w bitwie nad Bohem, a z pomocą Pieczyngów wyparł ich na Równinę Panońską. Uspokoiwszy sytuację, Borys I Michał powrócił do klasztoru, a Symeon ponownie skupił się na walce z Bizancjum.
Latem 896 r. doszło do bitwy pod Bulgarofygonem. Bułgarzy odnieśli druzgocące zwycięstwo — niemal cała armia bizantyjska została rozbita, a Symeonowi otworzyła się droga do Konstantynopola.
Cesarz zdołał odeprzeć Symeona spod Konstantynopola, uciekając się do desperackich środków – uzbroił muzułmańskich jeńców wojennych i wysłał ich do walki z Bułgarami. Leon VI Filozof, zmuszony do rokowań, zawarł pokój na warunkach niezwykle korzystnych dla Bułgarii. Bizancjum musiało zwolnić wszystkich jeńców (mówi się nawet o 120 tysiącach), płacić coroczny trybut oraz oddać ziemie między Morzem Czarnym a masywem Strandży. Natomiast Bułgarzy zobowiązali się również do nienajeżdżania terytorium Bizancjum. Pokój ten utrzymał się przez piętnaście lat.
Po zawarciu pokoju z Bizancjum Symeon zaangażował się w sprawy serbskiego tronu po śmierci księcia Muncimira w 892 r. W 896 r. wysłał do Serbii Klonimira Strojimirovića, syna księcia Strojimira, który po obaleniu przez brata Muncimira przebywał na wygnaniu w Bułgarii. Po śmierci Klonimira w 897 r. obecny władca, książę Piotr Gojniković, uznał zwierzchnictwo Symeona, a między oboma krajami zawarto dwudziestoletni pokój. Był to również czas intensywnej penetracji chrześcijaństwa w Serbii, w czym prawdopodobnie istotną rolę odegrali bułgarscy misjonarze.
W 904 r. Leon z Trypolisu, grecki renegat i wódz arabskich korsarzy, skierował się przeciwko Konstantynopolowi, zawrócił jednak spod Parion i zaatakował Tesalonikę. 31 lipca 904 r. po trzech dniach oblężenia zdobył i splądrował miasto.
Symeon próbując wykorzystać ten arabskich najazdy podjął nieudaną próbę zdobycia niedawno splądrowanej Tesaloniki. Jednak nie zakłóciło to trwającego pokoju, gdyż Leon VI Filozof był zmuszony przyznać Symeonowi nowe terytoria w Macedonii. Zgodnie z traktatem, słowiańskie regiony w południowej Macedonii i Albanii zostały przekazane Bułgarii a granica przebiegała 20 kilometrów na północ od Salonik, nad rzeką Galik, jak poświadcza inskrypcja z Narasz, wyryta na marmurowej kolumnie.
Rozwój państwa i polityka wewnętrzna
Tymczasem w samym państwie rozwijał się ambitny program rozbudowy nowej stolicy — Presławia, gdzie powstawały liczne pałace i cerkwie, czyniąc z miasta jeden z najważniejszych ośrodków kultury i duchowości w regionie. Car rozbudowując swoją stolicę wzorował się na Konstantynopolu. Było otoczone kamiennymi murami. Składało się z miasta wewnętrznego i zewnętrznego i posiadało skomplikowaną sieć wodociągów. W samym centrum stolicy znajdował się kompleks pałacowy z kościołem katedralnym i książęcym klasztorem dworskim. Ówczesny bułgarski uczony z Presławia Jan Egzarcha napisał:
„był pełen podziwu; wchodząc widział po obu stronach domy zdobione [szkachetnymi] kamieniami i drewnem, w całości pomalowane; a idąc dalej na mały dziedziniec i widząc wysokie pałace i kościoły, nadzwyczaj bogato zdobione kamieniami i drewnem i farbą, wewnątrz zaś marmurem, żywicą, srebrem i złotem, nie widział, z czym ma je porównać”.
Symeon konsekwentnie kontynuował politykę zapoczątkowaną przez swojego ojca Borysa I Michała, której celem było umocnienie kultury słowiańskiej oraz stworzenie silnego zaplecza intelektualnego państwa. Przyciągał do Bułgarii uczonych i pisarzy, a szczególnym wsparciem otaczał szkoły literackie w Presławiu i Ochrydzie, założone jeszcze przez Borysa I Michała. Ośrodki te stały się głównymi centrami życia kulturalnego i duchowego jego epoki, a tworzyli w nich wybitni uczeni i pisarze, m.in. Naum i Klemens Ochrydzki – bezpośredni uczniowie św. Metodego.
Symeon i Wielki był dwukrotnie żonaty. Z pierwszego związku z kobietą niskiego rodu miał syna Michała, którego – podobnie jak niegdyś ojciec jego samego – przeznaczył do stanu duchownego. Drugie małżeństwo, zawarte z siostrą możnego bojara Jerzego Surwusula, zapewniło mu ważne polityczne sojusze oraz trzech kolejnych synów: Piotra, Iwana i Beniamina (zwanego również Bojanem). W źródłach pojawiają się też wzmianki o kilku córkach Symeona, których imiona jednak nie zachowały się.
Ambicje cesarskie i kontakty z Bizancjum
11 maja 912 r. zmarł cesarz Leon VI Filozof, a władzę w Bizancjum objął jego brat Aleksander, pełniąc jednocześnie funkcję regenta małoletniego cesarza Konstantyna VII Porfirogenety. Symeon wysłał do niego posłów, domagając się odnowienia traktatu pokojowego zawartego jeszcze za panowania Leona VI Filozofa. Aleksander odrzucił jednak te roszczenia, odmówił wypłaty trybutu i odprawił bułgarskie poselstwo, prowokując tym samym nową wojnę. Nie zdołał jednak zobaczyć jej skutków, gdyż już w 913 r. sam zmarł i to w trakcie przygotowań do wojny z Bułgarami.
Wielu mieszkańców Konstantynopola nie uznawało młodego cesarza Konstantyna VII Porfirogenety, którego uważali za nieprawowitego. Popierało nowego pretendenta do tronu, którym okazał się być dowódca armii i domestyk scholon Konstantyn Dukas, co wraz z rebeliami w południowej Italii i spodziewanym atakiem muzułmanów we wschodniej Anatolii działało na korzyść Symeona.
Wkrótce Symeon najechał Bizancjum i zażądał dla siebie godności cesarskiej. W tej sytuacji regencję nad Konstantynem VII przejął patriarcha Konstantynopola, Michał I Mistyk. Ambicje Symeona powstrzymały jednak potężne mury Konstantynopola – miasta niezdobytego od stuleci.
Rokowania z patriarchą Michałem I Mistykiem zakończyły się zawarciem ugody. Grecy zobowiązali się wypłacić zaległy trybut i obiecano, że Konstantyn VII Porfirogeneta poślubi jedną z córek Symeona. Dzięki temu Symeon zamierzał zostać basileopatōrem (opiekunem cesarza) i uzyskać prawo do interwencji w rządy Bizancjum. Na cesarskim dworze w Konstantynopolu odbyła się uroczysta uczta na cześć Symeona i jego synów. W atmosferze wielkiego podniosłego napięcia patriarcha Mikołaj I Mistyk dokonał symbolicznej koronacji – zamiast diademu włożył na głowę cara własny omophorion, a cała ceremonia odbywała się w asyście pozostałych członków regencji. Akt ten miał ogromne znaczenie polityczne, podkreślając zarówno status Symeona jako władcy Bułgarii, jak i wyjątkową pozycję Bułgarii wobec cesarstwa bizantyjskiego.
Gest patriarchy, przypominający koronację Bolesława I Chrobrego przez cesarza Ottona III podczas zjazdu gnieźnieńskiego, wywołał wówczas duże emocje i miał ogromne znaczenie polityczne. Symeon w ten sposób symbolicznie zaznaczył swoją pozycję jako władcy niezależnej Bułgarii, aspirującego do rangi cesarskiej. Późniejsi kronikarze greccy związani z dynastią macedońską świadomie umniejszali rangę tego wydarzenia, twierdząc, że car Bułgarii mógł być uznany co najwyżej za Cezara, a nie Basileusa (Augusta). Mimo tych manipulacji Symeon przyjął dla siebie tytuł cara i przekazał go swoim następcom, utrwalając w ten sposób nową rangę władcy Bułgarii. Zaczął nazywać się „cesarzem przynoszącym pokój” lub „cesarzem Rzymian„.
Niekorzystny traktat doprowadził do upadku regenta patriarchy Mikołaja I Mistyka. Na czele nowego rządu stanęła cesarzowa matka, Zoe Karbonopsina, która odmówiła zatwierdzenia układów zawartych przez swojego poprzednika i uznała koronację Symeona za nieważną oraz zerwała planowane małżeństwo syna z jego córką. Rozgoryczony zmianą Symeon ponownie uderzył na cesarstwo. Zajął Adrianopol, a w geście triumfu ogłosił się cesarzem Rzymian (basileusem ton Romaion), podważając tym samym monopol Bizancjum na dziedzictwo cesarskie. Zoe Karbonopsina natychmiast wysłała mu liczne dary i zdołała przekonać go do wycofania się i zwrócenia miasta.
W 917 r. Bizancjum podjęło zakrojoną na szeroką skalę kontrofensywę przeciwko Symeonowi. Na czele armii stanął Leon Fokas Starszy, syn słynnego wodza Nicefora, a flotą dowodził drungarios Roman Lakapen. Plan zakładał połączenie sił z Pieczyngami i wspólne uderzenie na Bułgarię. Jednak Roman Lakapen odmówił przetransportowania sprzymierzeńców przez Dunaj, co zmusiło Bizantyjczyków do samodzielnej rozprawy z Symeonem. Jednocześnie Grecy próbowali przekonać serbskiego księcia Piotra Gojnikovića do ataku na Bułgarię przy wsparciu Węgrów. Michał Wyszewic, książę Zahumla, poinformował Symeona o tajnych rozmowach serbskiego księcia.
Do decydującego starcia doszło 20 sierpnia 917 r. nad rzeką Anchialos (dzisiejszy Pomorie). Początkowo przewaga liczebna cesarskiej armii zmusiła Bułgarów do odwrotu. Gdy Bizantyjczycy ruszyli w pościg, ich szyki rozluźniły się – w tym momencie Symeon osobiście poprowadził szarżę ciężkiej jazdy na lewe skrzydło przeciwnika. Bitwa zakończyła się całkowitym pogromem Bizancjum, uznawanym za jedną z największych klęsk w dziejach cesarstwa. Historyk Leon Diakon pisał, że jeszcze 75 lat później pola pod Anchialos były usiane ludzkimi kośćmi.
Zwycięstwo uczyniło z Bułgarii najpotężniejsze państwo Bałkanów. Resztki bizantyjskiej armii zostały rozbite w bitwie pod Katasyrtą, co otworzyło Symeonowi drogę do Konstantynopola. Marsz na stolicę cesarstwa opóźnił jednak, gdyż musiał ukarać władcę Serbii. Wysłał armię bułgarską pod dowództwem kauchana Teodora Sigritsa i Marmaisa, którzy schwytali i obalili tamtejszego księcia Piotra Gojnikovića. Na jego miejsce osadzili na tronie swojego sojusznika Pawła Branovića, który przez długie lata przebywał na bułgarskim dworze carskim.
Symeon stał się panem Półwyspu Bałkańskiego. W 918 r. przeszedł przez całą północną Grecję, aż do Zatoki Korynckiej. Rządy cesarzowej Zoe Karbonopsiny się załamały.
Równocześnie Symeon dążył do wzmocnienia pozycji Kościoła bułgarskiego. W 919 roku zwołał synod w Presławiu, na którym proklamowano utworzenie niezależnego patriarchatu i obrano pierwszego patriarchę Bułgarii – Leoncjusza.
Zaangażowanie Symeona na zachodzie wykorzystał Roman Lakapen. W 920 r. obalił on regentkę Zoe Karbonopsinę, wydał swoją córkę Helenę za małoletniego cesarza Konstantyna VII i wyniósł siebie oraz swojego syna Krzysztofa Lekapena do godności współcesarzy. Dla Symeona był to bolesny cios – nowa sytuacja oznaczała ostateczne przekreślenie jego planów zdobycia tronu w Konstantynopolu.
Między 920 a 922 rokiem Bułgaria zwiększyła presję na Bizancjum. Symeon najechał i splądrował na zachodzie -Tesalię aż do Przesmyku Korynckiego a następnie na wschodzie – Trację, docierając do cieśniny Dardanele, którą przekroczył, wszedł na teren Azji Mniejszej, gdzie obległ miasto Lampsakos. Aby ostatecznie przełamać potęgę Konstantynopola, Symeon starał się o sojusz z Fatymidami, którzy dysponowali potężną flotą, niezbędną do ataku na Konstantynopol. Kalif Ubajd Allah al-Mahdi wyraził wstępną zgodę, jednak bułgarskie poselstwo zostało przechwycone przez Bizantyjczyków. Dzięki hojności i darom cesarstwa sojusz ten nie doszedł do skutku.
Grecka dyplomacja nie próżnowała również na zachodzie. Serbski książę Paweł Branović, osadzony wcześniej przez Symeona, związał się z Bizancjum. Car zareagował szybko – usunął go z tronu w 920 r. i wyniósł do władzy Zachariasza Pribislavovića. Ten jednak również zbuntował się przeciwko Bułgarii, uznając, podobnie jak wielu Serbów, że to Symeon stanowi większe zagrożenie niż osłabione wówczas Bizancjum. Car nie pozostał bezczynny i skierował tam armię bułgarską pod dowództwem kauchana Teodora Sigritsa i Marmaisa. Jednak została pokonana. Książę serbski Zachariasz Pribislavović odesłał głowy pokonanych wodzów bułgarskich do Konstantynopola jako trofeum wojenne.
Pozbawiony morskiego wsparcia i otrzymując niepojące wieści z Serbii, Symeon musiał uznać wyższość niezdobytych murów Konstantynopola i rozpoczął negocjacje z Romanem I Lakapenem. Zakończyły się one w sposób symboliczny: Roman I Lakapen uznał Symeona za swego „brata” a nie jak dotąd syna cesarza Romejów oraz tytułował go carem Bułgarów. Przy okazji potwierdził również istnienie patriarchatu w Presławiu, co ostatecznie ugruntowało autokefalię Kościoła bułgarskiego.
Symeon, po zawarciu pokoju z Bizancjum, miał swobodę działania więc postanowił ostatecznie rozprawić się z Serbią. W 924 r. wysłał nową armię, dowodzoną przez Czasław Klonimirović, kolejnego pretendenta do tronu, która zdołała wypędzić Zachariasza do Chorwacji. Po tym sukcesie serbscy żupani zostali zaproszeni, aby potwierdzić swoją lojalność wobec nowego księcia, ale zamiast tego zostali wymordowani, a Symeon włączył księstwo serbskie do Bułgarii. Natomiast Czasław Klonimirović był przetrzymywany jako zakładnik na bułgarskim dworze Symeona I Wielkiego, skąd zbiegł po jego śmierci.
W 926 r. Symeon I Wielki wysłał potężną armię na czele alogobotura przeciwko Chorwacji, lecz ta została rozbita w bitwie na Wyżynach Bośniackich przez króla Tomisława, pierwszego władcę koronowanego w Chorwacji. Porażka zmusiła cara do zawarcia pokoju, do którego doszło za pośrednictwem legata papieskiego Madalberta.
Śmierć i dziedzictwo
Gdy sytuacja na zachodzie uległa uspokojeniu, Symeon ponownie zaczął przygotowywać się do wielkiej wyprawy na Konstantynopol. Planował ostateczne rozstrzygnięcie rywalizacji z Bizancjum, jednak nie zdążył zrealizować swoich ambicji – 27 maja 927 r. zmarł nagle, prawdopodobnie na atak serca. Według legendy jego życie miało być mistycznie związane z jedną z kolumn na forum Konstantynopola. Cesarz Roman I Lakapen, dowiedziawszy się o tej przepowiedni, nakazał ją obalić, a w tym właśnie momencie car Symeon miał wydać ostatnie tchnienie.
Po jego śmierci tron objął syn Piotr I. Bułgaria, wyczerpana długotrwałymi wojnami, potrzebowała wytchnienia, co nowy władca dobrze rozumiał. Jeszcze w tym samym roku udał się do Konstantynopola, gdzie w pałacu Blacherna podpisał układ pokojowy z cesarzem Romanem. Traktat miał doniosłe znaczenie – Bizantyjczycy oficjalnie uznali cesarski tytuł bułgarskich monarchów, a Bułgarski Kościół Prawosławny zyskał rangę patriarchatu. Stał się w ten sposób piątym autokefalicznym Kościołem w świecie prawosławnym, obok patriarchatów Konstantynopola, Aleksandrii, Antiochii i Jerozolimy, oraz pierwszym narodowym Kościołem prawosławnym.
Pokój przewidywał także wymianę jeńców i coroczną daninę dla Bułgarii. Choć Piotr I zwrócił część ziem zdobytych przez ojca w Tracji i Helladzie, utrzymał w granicach swego państwa większość Macedonii i Epiru. Zawarcie traktatu przypieczętowało małżeństwo cara z Marią Lakapeną, wnuczką Romana I.
Układ ten otworzył Bułgarii okres względnej stabilizacji, choć nie brakowało w nim dramatycznych chwil. Już na początku panowania Piotr musiał stawić czoła buntom swoich braci – Michała, którego Symeon niegdyś przeznaczył do stanu duchownego, oraz Iwana. Ostatecznie Piotr pokonał ich opór i utrzymał władzę. Jego rządy, trwające wiele lat, były znacznie spokojniejsze od burzliwego panowania ojca, jednak brakowało im energii i charyzmy Symeona, przez co autorytet bułgarskiego carstwa zaczął stopniowo słabnąć.
Panowanie Symeona było okresem bezprecedensowego rozwoju literackiego i kulturalnego w historii Bułgarii, dlatego też nazywa się je Złotym Wiekiem. Dzięki osobistemu zaangażowaniu cara rozkwitło piśmiennictwo i sztuka, a wokół Symeona powstał tzw. „Krąg Symeona” – grono wybitnych twórców literackich. W jego skład wchodzili uczniowie Cyryla i Metodego: święci Naum i Klemens z Ochrydy, a także Konstantyn Presławski, Angelary, Jan Egzarcha, prezbiterzy Grzegorz i Kosma oraz pisarz znany pod pseudonimem Czernorizeca Chrabar, którym według niektórych teorii mógł być sam car. Co ciekawe, wszyscy oni, być może po za tym ostatnim, byli Grekami, którzy swoją edukację zdobyli w Konstantynopolu.
W 893 r. Klemens został powołany przez Symeona I Wielkiego na urząd biskupa Drewenicy (Drembicy)-Welicy położonej na północ od Ochrydu. Wybudował w Ochrydzie dwie cerkwie i klasztor świętego Pantelejmona. Po nim biskupem został Naum, który konstytuował jego dzieło, a w 905 r. założył klasztor nad Jeziorem Ochrydzkim. W nim też w 910 r. zmarł. Klasztor leży obecnie w Macedonii przy granicy z Albanią i jest celem licznych pielgrzymek.
Pod panowaniem Symeona Ochryda stała się głównym ośrodkiem słowiańskiej kultury chrześcijańskiej, a obok niej znaczącą rolę odgrywała Presławska Szkoła Piśmiennicza. Rozwój literatury starobułgarsko-słowiańskiej nie był możliwy bez stworzenia nowego alfabetu. Tamtejsi pisarze rezygnowali z głagolicy na rzecz cyrylicy, nawiązującej możliwie jak bliżej do alfabetu greckiego. Car wkrótce uznał cyrylicę za oficjalny alfabet bułgarski. Symeon sam przygotowywał tłumaczenia dzieł św. Jana Złotoustego i zamówił „Sbornik cara Symeona”, mający charakter encyklopedyczny. Czernorizeca Chrabar około 900 r. napisał traktat o literach „O pismenech„.
Car kontynuował także politykę budowlaną swojego ojca, tworząc w Presławiu monumentalne centrum administracyjno-kulturowe, które miało stać się drugim Konstantynopolem. W mieście wzniesiono okazały pałac cesarski oraz dwadzieścia kościołów, z których najwspanialszy był tzw. Złoty Kościół. Niestety, kilkadziesiąt lat po śmierci Symeona Presław został zniszczony, a z niegdyś wspaniałej stolicy Bułgarii pozostały jedynie ruiny.
Symeon I Wielki uważany jest za najwybitniejszego władcę średniowiecznej Bułgarii, który przekształcił państwo w istne mocarstwo. Jego panowanie pozostaje symbolem Złotego Wieku kultury bułgarskiej. Ambicje cara, zwłaszcza dążenie do zdobycia Konstantynopola i podporządkowania Bizancjum, przerastały jednak możliwości jego państwa. W konsekwencji nadmierne obciążenia wojenne i polityczne stały się przyczyną późniejszego kryzysu, który osłabił Bułgarię już za panowania jego syna Piotra I. Państwo zostało najpierw podbite przez Rusów Światosława I, a następnie przez cesarza Jana Tzimiskesa. Choć Bułgaria odzyskała niepodległość dzięki rodzinie Komitopulów, niecały wiek po śmierci Symeona uległa ostatecznie podbojowi Bazylego II Bułgarobójcy.
BIBLIOGRAFIA:
1. Mirosław J. Leszka, Symeon I Wielki a Bizancjum. Z dziejów stosunków bułgarsko-bizantyńskich w latach 893–927, Łódź 2013,
2. Tadeusz Wasilewski, Historia Bułgarii, Wrocław 1983,
3. Kazimierz Zakrzewski, Historia Bizancjum, Kraków 2007,
4. Georgije Ostrogorski, Dzieje Bizancjum, Warszawa 2008,
5. Aleksander Krawczuk, Poczet Cesarzy Bizantyjskich, Warszawa 2006,
6. Leszek Podhorodecki, Jugosławia. Zarys dziejów, Warszawa 1979,
7. Wacław Felczak, Tadeusz Wasilewski, Historia Jugosławii, Wrocław 1985.
💛 Wesprzyj naszą pracę, klikając w link:
https://suppi.pl/speculumeuropae
💛 Wpłat można też dokonywać na numer konta:
09 1460 1181 2025 0084 5728 0002
Jeśli znasz jakieś ciekawe fakty na ten temat, podziel się nimi w komentarzu.
Będziemy wdzięczni za każdą informację!
