Monomachowicze – linia książąt ruskich z dynastii Rurykowiczów, wywodząca się od Włodzimierza II Monomacha (zm. 1125), wnuka Jarosława I Mądrego.
Rządzili w księstwie kijowskim (z przerwami), księstwie perejasławskim, Ziemi Nowogrodzkiej (z przerwami), księstwie wołyńskim, księstwie smoleńskim, księstwie włodzimiersko-suzdalskim, księstwie halicko-wołyńskim, księstwie moskiewskim i innych księstwach.
Dzięki działalności politycznej Włodzimierza II Monomacha i jego najstarszego syna Mścisława I Haralda Wielkiego, Monomachowicze osiągnęli dominującą pozycję na Rusi, obejmując władzę w najważniejszych ośrodkach, w tym w Turowie, Włodzimierzu Wołyńskim i Połocku. Jedynie w Przemyślu i Trembowli utrzymali się potomkowie starszego syna Jarosława I Mądrego Włodzimierza, a w Czernihowie i Muromiu potomkowie Światosława II, tracąc jedynie Kursk w 1127 r.
Przedstawiciele Monomachowiczów w pierwszej połowie XII wieku prowadzili walki z innymi liniami Rurykowiczów – Olegowiczami oraz Izjasławiczami turowskimi o księstwo kijowskie i Nowogród Wielki.
Od połowy XII wieku, wraz z rozrodzeniem się gałęzi Monomachowiczów, rozpoczęły się wewnętrzne konflikty, które z różnym powodzeniem toczyły się między młodszymi Monomachowiczami — Jerzym Dołgorukim i jego potomkami — a potomkami Mścisława I Haralda Wielkiego zwanymi Mścisławowiczami, przy udziale, obok Olegowiczów, także Dawidowiczów oraz książąt ruskich z Riazania i Halicza.
W drugiej połowie XII wieku gałęzie Monomachowiczów zdołały usadowić się w różnych księstwach ruskich: Juriewicze zachowali ziemię rostowsko-suzdalską, Rościsławicze – smoleńską, a Izjasławicze – wołyńską. Ponadto różni przedstawiciele tych linii władali w księstwie perejasławskim i włościach księstwa kijowskiego, w szczególności w Owruczu i Porosiu.
Po najeździe mongolskim potomkom Włodzimierza II Monomacha udało się zachować większość księstw. Romanowicze halicko-wołyńscy rządzili południowo-zachodnią Rusią do 1340 r. Rościsławowicze władali Smoleńskiem do 1404 r. Potomkowie Jerzego Dołgorukiego zdołali przekształcić północno-wschodnią Ruś w silne Wielkie Księstwo Moskiewskie, którym władali aż do jego upadku na początku XVII wieku.
« Back to Glossary Index