Odon urodził się między 852 a 860 rokiem jako najstarszy syn margrabiego Neustrii i hrabiego Andegawenii, Roberta Mocnego z dynastii Robertynów. Jego ojciec zdobył ogromną władzę za panowania króla i cesarza Karola II Łysego z dynastii Karolingów. Zginął w 866 roku w bitwie pod Brissarthe, walcząc z bretońsko‑normańską armią króla Bretanii Salomona. Robert pozostawił po sobie dwóch małoletnich synów — Odona i jego młodszego brata Roberta. Ze względu na ich wiek Karol II Łysy zdecydował, że tytuły Roberta Mocnego oraz opiekę nad jego synami przejmie Hugon Opat z rodu Welfów.
Hugon Opat należał do najważniejszych postaci Królestwa Zachodniofrankijskiego. Przez pewien czas sprawował urząd ducatus regni, pełniąc de facto funkcję namiestnika królestwa. Swój przydomek zawdzięczał temu, że jako „opat świecki” posiadał liczne i wpływowe klasztory jako beneficja, czerpiąc z nich znaczne dochody.
Dokładne powiązania Hugona Opata z Robertem Mocnym pozostają niejasne. Przez długi czas uważano, że jego matka, Adelajda, ponownie wyszła za mąż za Roberta Mocnego. Najnowsze badania sugerują jednak, że żoną Roberta była najprawdopodobniej Emma, córka Konrada I Starszego i Adelajdy, a więc siostra Hugona Opata.
Z całą pewnością możemy natomiast stwierdzić, że Hugon Opat, poprzez swoją ciotkę Judytę Bawarską, był powinowatym jej męża, cesarza Ludwika I Pobożnego, a także kuzynem ich syna, cesarza Karola II Łysego. Z kolei dzięki swojej drugiej ciotce, Emmie Bawarskiej, był również powinowatym jej męża, króla wschodniofrankijskiego Ludwika II Niemieckiego.
Odon dorastał pod opieką potężnego Hugona Opata, podczas gdy królestwa Karolingów pogrążały się w chaosie wojen domowych, najazdów wikingów i częstych zmian na tronie. Po śmierci Karola II Łysego władzę w Królestwie Zachodniofrankijskim przejmowali kolejno jego syn Ludwik II Jąkała, a następnie wnukowie — Ludwik III i Karloman II — z których każdy panował zaledwie kilka lat. W 882 r. dorosły już Odon został hrabią Paryża, co musiało nastąpić za zgodą wpływowego Hugona Opata oraz Gauzlina, kanclerza króla Karlomana II.
Wkrótce poślubił Teoderatę, którą niekiedy próbuje się identyfikować jako córkę hrabiego Troyes, Alerana. Według części źródeł z tego małżeństwa Odon doczekał się dwóch synów — Gwidona i Arnulfa — którzy jednak zmarli przed osiągnięciem pełnoletności. W 884 r. zmarł Karloman II, a z uwagi na młody wiek jego brata, Karola III Prostaka, królem Franków Zachodnich obwołano ich kuzyna, króla Italii i Franków Wschodnich, a zarazem cesarza Karola III Grubego. Odon utrzymywał z nowym władcą dobre relacje. 12 maja 886 r. zmarł Hugon Opat. Karol III Gruby nadał Odonowi jego tytuły, czyniąc go margrabią Neustrii oraz hrabią Orleanu, Tours i Blois. Możliwe też, że jak poprzednik pełnił funkcję ducatus regni.
Oblężenie Paryża (885–886)
Jesienią 885 r. w górę Sekwany popłynęła flota wikingów dowodzona przez Zygfryda, Sinryka i Rollona, po tym jak cesarz Karol III Gruby odmówił zapłacenia im żądanego okupu. Na miejscu zażądali od Paryża trybutu, grożąc zdobyciem i złupieniem miasta. Hrabia Odon stanowczo odmówił, w wyniku czego 25 listopada wikingowie rozpoczęli oblężenie. Głównym źródłem informacji o tych wydarzeniach jest relacja benedyktyńskiego mnicha z opactwa Saint-Germain-des-Prés i naocznego świadka, Abbona Cernuusa (Koślawego). Według jego przekazu spisanego w Bella Parisacae urbis siły wikingów liczyły od 300 do 700 łodzi oraz od 30 do 40 tysięcy ludzi.
Kronikarz ten opisał flotę wikingów jako tak ogromną, że „można było z zadziwieniem pytać, w jakiej jaskini zniknęła rzeka, gdyż nie była już widoczna, ponieważ okręty pokrywały ją tak, jakby była przykryta dębami, wiązami i olchami”. Flota zakotwiczyła pod murami Paryża, a drugiego dnia ich przywódca otrzymał pozwolenie, by wejść do miasta i negocjować warunki jego kapitulacji. Abbon napisał:
Zygfryd, który był wówczas królem tylko z nazwy, lecz dowodził wyprawą, udał się do siedziby znamienitego biskupa. Skłonił się i powiedział:
„Gauzlinie, miej litość nad sobą oraz nad swoją trzodą. Błagamy cię, wysłuchaj nas, abyśmy mogli uniknąć śmierci. Udziel nam jedynie swobodnego przejścia przez miasto. Nikomu nie wyrządzimy krzywdy i dołożymy starań, by ściśle uszanować wszystko, co należy do ciebie i do Odona.
Odon najwyraźniej był obecny na tym spotkaniu, choć mnich zapisał jedynie rozmowę biskupa z wodzem Wikingów. Biskup odpowiedział Zygfrydowi:
Paryż został nam powierzony przez cesarza Karola, który po Bogu, królu i panu możnych, włada niemal całym znanym światem. Powierzył go nam nie po to, aby królestwo zostało zrujnowane przez naszą niewłaściwą postawę, lecz abyśmy je dla niego zachowali i zapewnili mu pokój. Gdyby wam, tak jak nam, powierzono obronę tych murów i gdybyście uczynili to, o co nas prosicie — na jakie traktowanie, waszym zdaniem, zasługiwalibyście?”
Zygfryd odpowiedział: „Zasługiwałbym na to, by odcięto mi głowę i rzucono ją psom. Niemniej jednak, jeśli nie wysłuchacie mojej prośby, jutro nasze machiny wojenne zniszczą was swymi zatrutymi pociskami. Padniecie ofiarą głodu i zarazy, a te nieszczęścia będą powracać nieustannie, rok po roku.
Rzekłszy to, odszedł i zabrał swoich towarzyszy.
Po odejściu Zygfryda, Odon przygotował obronę miasta, ale wydaje się, że nie spodziewał się ataku już następnego ranka, ponieważ relacja Abbona sugeruje, że miasto zostało zaskoczone nagłym atakiem.
Miasta bronili hrabia Odon, jego brat — hrabia Poitiers Robert — oraz biskup Paryża Gauzlin. Początkowo dysponowali jedynie około 200 zbrojnymi, jednak Paryż położony był wówczas na wyspie Île de la Cité, a niskie mosty nad Sekwaną uniemożliwiały wikingom przepłynięcie dalej w górę rzeki. Normanowie zbudowali więc machiny oblężnicze i rozpoczęli intensywny ostrzał miasta. Walki trwały miesiącami a w ich trakcie jeden z mostów został zniszczony, a strzegąca go wieża na brzegu padła łupem najeźdźców.
Po utracie mostu Odon wysłał do Karola III Grubego posłańca z prośbą o pomoc. Wkrótce hrabia Saksonii Henryk, dowódca armii cesarskiej, ruszył ku Paryżowi na czele niewielkiego oddziału. Wieść o jego nadejściu osłabiła morale oblegających i skłoniła Zygfryda do wycofania się w zamian za 60 funtów srebra. Odsiecz Henryka nie doprowadziła jednak do zniesienia oblężenia — Rollon kontynuował atak, a w mieście wybuchła zaraza, która pochłonęła m.in. biskupa Gauzlina.
Wiosną Odon zdołał przedrzeć się przez linie wroga i dotarł na dwór cesarza, błagając o zorganizowanie odsieczy. Karol III Gruby obiecał pomoc, a Odon powrócił do Paryża. Marsz armii cesarskiej opóźniał się, a w sierpniu, podczas potyczki z Normanami, poległ hrabia Henryk. Rollon wykorzystał zwłokę i ponowił szturm na miasto, który Odon z wielkim trudem odparł.
Dopiero w październiku 886 r. Karol III Gruby przybył pod Paryż, odcinając wikingom drogę odwrotu. Frankowie mieli szansę całkowicie rozgromić najeźdźców, lecz cesarz nie zdecydował się na bitwę i rozpoczął negocjacje. Ostatecznie zezwolił wikingom na swobodny odwrót oraz obiecał im trybut w wysokości 700 funtów srebra, do których zebrania i przekazania w następnym roku zobowiązał hrabiego Paryża. Odon sprzeciwił się tej decyzji i zablokował Sekwanę, w związku z czym wikingowie przetransportowali swoje okręty lądem do rzeki Marny i spłynęli nią w dół, pustosząc po drodze ziemie Burgundczyków wrogich cesarzowi.
Oblężenie Paryża zakończyło się zwycięstwem Franków, lecz sukces ten nie został wykorzystany przez cesarza Karola III Grubego, który nie był skłonny do kontynuowania walk. Jego pozycja zaczęła słabnąć, a Paryżanie oraz wielu mieszkańców Królestwa Zachodniofrankijskiego coraz częściej postrzegało go jako władcę nieudolnego i tchórzliwego. Tymczasem długotrwały i zacięty opór stawiany przez hrabiego Odona uczynił z niego bohatera całego królestwa, a upokarzający układ z poganami nie nadwyrężył jego reputacji. Według kronikarza Abbona Odon miał podczas oblężenia utracić prawą rękę i kazać wykonać sobie metalową protezę, która — jak twierdzi kronikarz — była niewiele mniej sprawna od jego dawnej dłoni.
Pomysł zapewnienia sukcesji swojemu piętnastoletniemu, nieślubnemu synowi Bernardowi spotkał się ze sprzeciwem tych, którzy woleliby widzieć na tronie Arnulfa z Karyntii — również bękarta, lecz syna Karlomana I Bawarskiego, starszego brata Karola III Grubego i wnuka Ludwika II Niemieckiego. Arnulf był doświadczonym dowódcą, zaprawionym w obronie wschodnich granic cesarstwa, co czyniło go w oczach wielu znacznie bardziej wiarygodnym kandydatem. Spór o sukcesję jeszcze bardziej nadszarpnął autorytet cesarza.
Upadek Karola III Grubego i elekcja Odona
W listopadzie 887 r. w Bawarii wybuchł bunt, w którym przeciwko cesarzowi wystąpił jego bratanek, Arnulf z Karyntii. Karol III Gruby, prawdopodobnie cierpiący na epilepsję, nie podjął niemal żadnych działań, by utrzymać władzę i ostatecznie poddał się Arnulfowi. Był ostatnim władcą zjednoczonego Imperium Karolingów. Kilka miesięcy po utracie tronu, na początku stycznia 888 roku, zmarł.
Władzę w Królestwie Wschodniofrankijskim przejął Arnulf z Karyntii, natomiast we Włoszech królem został Berengariusz, margrabia Friuli, który poprzez matkę Gizelę był wnukiem Ludwika I Pobożnego. Ponieważ Karol III Prostak wciąż był zbyt młody, możni królestwa — kierując się sławą i zasługami — postanowili wybrać na króla doświadczonego i powszechnie szanowanego hrabiego Odona. Elekcja Odona na króla Zachodniofrankijskiego odbyła się 29 lutego 888 r. w Compiègne. Koronacji dokonał Walter I, arcybiskup Sens, skądinąd krewny Odona, bo określany jest mianem consanguineus.
Wybór Odona — człowieka spoza dynastii Karolingów — jasno pokazywał, jak bardzo podupadła niegdyś potężna dynastia, a jak dużą siłę zyskała arystokracja. Mimo to pozycja Odona w królestwie pozostawała krucha, a jego prawa do tronu były kwestionowane, przede wszystkim przez arcybiskupa Reims, Fulka Czcigodnego. Na początku marca 888 r. w Langres Fulko doprowadził do koronacji na króla swojego krewnego, Gwidona III księcia Spoleto. Koronacji dokonał biskup Geilon. Jednak możni frankijscy i burgundzcy bezskutecznie zabiegali o poparcie dla jego kandydatury. Gwidon III spokrewniony był z dynastią Karolingów poprzez swoją babkę Adelajdę lombardzką, córkę króla Italii Pepina I, syna Karola I Wielkiego.
W tym czasie Odon nie próżnował i zjednał sobie poparcie Arnulfa z Karyntii. Spotkał się z nim osobiście w sierpniu 888 r. na zjeździe możnych w Wormacji. Prawdopodobnie Robertyn uznał wyższość i pierwszeństwo króla z dynastii Karolingów, ale prawdopodobnie nie była to zależność wasalna. Między królestwami zachowano pokój. Gwidon III wycofał się do swoich włoskich posiadłości, gdzie walczył z Berengariuszem.
13 listopada 888 r. w Reims ponowiono koronację królewską Odona. Aktu tego dokonał arcybiskup Fulko Czcigodny. Świadczy to o tym, że ten duchowny uznał wybór Robertyna i próbował ratować swoją pozycję w królestwie. Jest to o tyle istotne, że wciąż trwała rywalizacja między arcybiskupstwami Reims i Sens o pierwszeństwo oraz prawo do koronowania królów. Fulko Czcigodny tym listopadowym aktem chciał zaznaczyć, że koronacja przez arcybiskupa Waltera I z Sens nie była wystarczająca.
Nowy król kontynuował również walki z wikingami, odnosząc nad nimi zwycięstwa pod Montfaucon 24 czerwca 888 r. Mimo to gotowość króla do prowadzenia walki z najazdami wikingów była słaba. Często ograniczał się do płacenia im trybutu, aby odstąpili od swoich agresywnych działań. Mimo to najazdy nie ustały i były kontynuowane w latach 889, 890 i 891 r. Normanowie splądrowali miasta Meaux, Troyes, Toul, Verdun, Évreux i Saint‑Lô. Wikingowie wycofali się dopiero w 892 r.
Pomimo starań Odonowi nie udało się przywrócić pełni królewskiej władzy, ponieważ hrabiowie i książęta feudalni nie zamierzali podporządkować się silnemu monarsze, woląc ograniczyć się jedynie do formalnego uznania jego zwierzchnictwa. Dodatkowym problemem okazało się wyniesienie jego brata Roberta na stanowisko margrabiego Neustrii i hrabiego Paryża — wielu możnych patrzyło z niechęcią na rosnącą potęgę rodu Robertynów i dążyło do jej ograniczenia. Wrogo na to spoglądał znany już nam arcybiskup Reims Fulko Czcigodny, który popadł w konflikt z królem o obsadę wakującego biskupstwa w Langres. Arcybiskupowi udało się przeforsować swojego kandydata Tybalda II związanego z hrabiami Vermandois.
1 maja 892 r. zmarł Rudolf, syn Eberharda i Gizeli, córki cesarza Ludwika I Pobożnego. Był on hrabią Artois i Ternois oraz świeckim opatem klasztorów Saint-Bertin w Sithiu Saint-Vaast w Arras, które bardzo szybko i energicznie zajął hrabia Flandrii Baldwin II Łysy, najstarszy syn Baldwina I Żelazne Ramię i Judyty Martel, córki cesarza Karola II Łysego. Odon zaatakował Baldwina w Brugii, ale nie zdołał powstrzymać poczynań hrabiego, który zaczął wspierać Karola III Prostaka w 893 r.
Walka o kontrolę nad wielkimi klasztorami, świadczy o tym jak wielkie one miały znaczenie dla władzy królewskiej i kontroli nad danym obszarem. Dlatego też Odon usiłował wzmocnić swoją władzę poprzez przejęcie jak największej liczby ziem kościelnych dla swojego rodu. Stąd też w ręku jego młodszego brata Roberta, hrabiego Paryża, znalazły się klasztory Saint-Martin w Marmoutier i w Tours, Saint-Amand, Saint-Aignan w Orleanie, Saint-Germain-des-Prés i Saint-Denis. Podobną politykę stosowali Ottonowie z dynastii Ludolfingów w Niemczech.
Wojna domowa z Karolem III Prostakiem
Najpoważniejsze zagrożenie dla władzy królewskiej Odona pojawiło się w 893 r., kiedy przeciwko niemu zawiązał się szeroki spisek. Wzięli w nim udział: arcybiskup Reims Fulko Czcigodny, hrabia Burgundii Ryszard I Sprawiedliwy, książę Akwitanii Wilhelm I Pobożny, hrabia Poitiers Ademar I oraz hrabia Senlis i Valois Pepin z rodu Karolingów (hrabiów Vermandois). W wyniku ich działań doprowadzono do koronacji czternastoletniego Karola III Prostaka, która odbyła się 28 stycznia 893 r. w bazylice św. Remigiusza w Reims. Obrzędu dokonał arcybiskup Fulko Czcigodny, w asyście biskupów Didona z Laon, Rodoalda z Châlons oraz Herilandusa z Thérouanne.
Wybuchła wojna domowa między Odonem a zwolennikami młodego Karolinga. Fulko Czcigodny działał szybko i udało mu się uzyskać poparcie Arnulfa z Karyntii. W zamian za to poparcie Karol III Prostak uznał zwierzchnictwo kuzyna. Arcybiskup wyjednał również uznanie ze strony papieża Formozusa.
Neustria pozostała wierna Robertynowi i nawet udało mu się na swoją stronę przeciągnąć Ryszarda I Sprawiedliwego. Odon potwierdził wierność hrabiego Poitiers Ademara oraz uzyskał zapewnienie o neutralności hrabiego Owernii Wilhelma. Dzięki temu mógł ruszyć na północ. Odon obległ Reims i zmusił Karola III Prostaka do ucieczki. W 895 r. Odon przeciągnął na swoją stronę Arnulfa z Karyntii. Do końca tego roku Karoling stracił ostatnich zwolenników.
Pod naciskiem Arnulfa zawarto rozejm, a w jego następstwie w 897 r. wynegocjowano pokój. Ustalono, że królestwo zostanie podzielone na dwie części, a Odon uzna Karola III Prostaka za swojego następcę w zamian za potwierdzenie i poszerzenie ziem należących do rodu Robertynów.
Śmierć i znaczenie historyczne
Odon zmarł 1 stycznia 898 r. w La Fère i został pochowany w opactwie Saint-Denis. Tron bez przeszkód objął po nim Karol III Prostak, a Robert z Neustrii nie wysuwał roszczeń do korony po bracie, uznając władzę młodego Karolinga. Napięcia między nimi pojawiły się jednak w 911 r., kiedy Karol III Prostak zawarł układ z wikingiem Rollonem, nakłaniając go do podporządkowania się królowi i osiedlenia na ziemiach między Sekwaną a Kanałem La Manche — co dało początek Normandii.
Rządy Karola III Prostaka budziły coraz większy sprzeciw możnych, którzy nie akceptowali faworyzowania Rollona oraz dworzanina Hagano. W 922 r. wybuchła rebelia, w wyniku której Karol III Prostak zbiegł do Lotaryngii, a możni obwołali królem Roberta z Neustrii. Rok później Karol III Prostak powrócił z lotaryńskimi i normańskimi wojskami i starł się z siłami Roberta oraz jego sojuszników w bitwie pod Soissons. Bitwa zakończyła się zwycięstwem Roberta, który jednak poległ, a Karol III Prostak wkrótce dostał się do niewoli swego krewnego, Herberta, hrabiego Vermandois z dynastii Karolingów.
Syn Roberta, Hugo Wielki, odmówił przyjęcia korony, dlatego na króla wybrano jego szwagra, księcia Burgundii Rudolfa. Od tego momentu rywalizacja między Robertynami a Karolingami jedynie się zaostrzyła.
Odon z Paryża był pierwszym władcą Zachodnich Franków spoza dynastii Karolingów od czasu, gdy ta objęła władzę. Swoją elekcję zawdzięczał przede wszystkim sławie zdobytej podczas bohaterskiej obrony Paryża w czasie oblężenia wikingów. Mimo ogromnego prestiżu i niewątpliwych talentów wojskowych nie zdołał przywrócić pełni królewskiej władzy, lecz ustanowił precedens, który otworzył Robertynom drogę do frankijskiego tronu. W kolejnych dekadach rywalizacja między Karolingami a Robertynami będzie narastać, aż w końcu królem zostanie stryjeczny wnuk Odona — Hugo Kapet, założyciel dynastii Kapetyngów.
BIBLIOGRAFIA:
1. Jan Baszkiewicz, Historia Francji, Wrocław 1974,
2. Józef Andrzej Gierowski, Historia Włoch, Wrocław 1986,
3. Władysław Czapliński, Adam Galos, Wacław Korta, Historia Niemiec, Wrocław 1981,
4. Rosamond McKitterick, Królestwa Karolingów. Władza — konflikty — kultura. 751-987, Warszawa 2013,
5. Gerd Althoff, Potęga Rytuału. Symbolika władzy w średniowieczu, 2011,
6. Gilbert Dagron, Pierre Riche, Andre Vauchez, Historia chrześcijaństwa. T. 4: Biskupi, mnisi i cesarze 610-1054, Warszawa 1999.
💛 Wesprzyj naszą pracę, klikając w link:
https://suppi.pl/speculumeuropae
💛 Wpłat można też dokonywać na numer konta:
09 1460 1181 2025 0084 5728 0002
Jeśli znasz jakieś ciekawe fakty na ten temat, podziel się nimi w komentarzu.
Będziemy wdzięczni za każdą informację!
