Wzrost potęgi rodu Eberhardów hrabiów Nellenburga w XI wieku

Eberhardzi to stary szwabski ród możnowładczy, spokrewniony z książęcą rodziną Burchardów panującą w Szwabii. Jego przedstawiciele, od wczesnego średniowiecza, pełnili ważne urzędy hrabiów w strategicznie położonych hrabstwach Zürichgau i Thurgau. Po tym, jak zamek Nellenburg stał się rodową siedzibą Eberhardów, zaczęto ich nazywać hrabiami z Nellenburga. W XI wieku ród Eberhardów osiągnął szczyt swojej potęgi, umacniając swoje wpływy polityczne i terytorialne w regionie.

Hrabia Nellenburga i Zürichgau Eberhard VI Błogosławiony, panujący od 1036 r., był spokrewniony z rodzinami królewskimi Ludolfingów i Salicką poprzez swoją babkę macierzystą, Brygidę bawarską. Te powiązania umożliwiły hrabiemu bicie własnej monety w miejscowości „Scafhusun”, dzisiejszym Schaffhausen. 10 lipca 1045 r. w Kolonii cesarz Henryk III udzielił mu na to zgody. W latach 1046-1047 hrabia zastępował cesarza Henryka III podczas jego pierwszej wyprawy do Włoch. W tym celu otrzymał hrabstwo Chiavenna.

W 1049 r. Eberhard VI Błogosławiony, dzięki wsparciu swojego wuja, papieża Leona IX, założył Klasztor Wszystkich Świętych koło Szafuzy, którego budowę ukończono w 1064 r. W latach 1050-1056 hrabia zbudował także zamek Nellenburg w pobliżu Stockach. To właśnie tutaj ród Eberhardów przeniósł swoje centrum władzy z Zürichgau. To przeniesienie centrum władzy świadczyło o rosnącym znaczeniu rodu Eberhardów oraz strategicznym znaczeniu nowo powstałego zamku Nellenburg.

18 czerwca 1053 r., w pobliżu Civitate (obecnie San Paolo di Civitate) w południowo-wschodniej Italii, wówczas należącej do Bizancjum, doszło do bitwy pomiędzy Normanami a koalicją wojsk papieża Leona IX, składającą się z wojsk włoskich, szwabskich oraz longobardzkich. W bitwie tej polegli: hrabia Maden (w Hessengau) i Neckargau Werner II, jego brat hrabia Winterthur Adalbert II i ich kuzyn Burkhard II z Nellenburga (brat Eberharda VI Błogosławionego). Ponieważ Werner III był jeszcze nieletni, gdy zginął jego ojciec Werner II, jego nieznana z imienia matka prawdopodobnie zarządzała dobrami w Hesji, a kuzyn jego ojca, Eberhard VI Błogosławiony, przejął rolę opiekuna w Szwabii i tymczasowo występował jako hrabia w Neckargau.

Pozycję rodu z Nellenburga w Neckargau potwierdził 22 listopada 1059 r. król Henryk IV, a to za sprawą interwencji cesarzowej Agnieszki akwitańskiej. Po tragicznej śmierci Wernera III w 1065 r. Eberhard VI Błogosławiony objął ponownie rządy opiekuńcze w Neckargau nad 5-letnim Wernerem IV. W 1066 r. najstarszy syn Eberharda VI Udo został arcybiskupem Trewiru. W 1071 r. kolejny syn Ekkehard II został opatem klasztoru w Reichenau. Po pielgrzymce do Santiago de Compostela Eberhard VI Błogosławiony około 1072 r. wstąpił do klasztoru Wszystkich Świętych jako świecki mnich, gdzie zmarł sześć lat później. Hrabstwo przejął jego syn Burkhard III.

Opat Ekkehard II był postacią niezwykle ciekawą, barwną i wpływową. W czasie sporu o inwestyturę należał do stronnictwa papieskiego i opozycji antycesarskiej. Był przedstawicielem najbardziej radykalnego skrzydła opozycji, obok księcia Szwabii Bertolda II Zähringena i wyjętego spod prawa księcia Bawarii Welfa IV. Cieszył się uznaniem papieża Grzegorza VII. Ekkehard II wszedł w konflikt zbrojny z opatem klasztoru St. Gallen Ulrykiem III z rodu Eppensteinów, stronnikiem cesarza, który był bratem księcia Karyntii i margrabiego Werony, Liutolda. Walki toczyły się na terenie dóbr klasztornych wokół Jeziora Bodeńskiego. Ekkehard II dążył do osadzenia na stanowisku opata St. Gallen obalonego opata Lutolda, stronnika papieża. Ulryk III skutecznie odparł atak i utrzymał stanowisko opata w St. Gallen. Ekkehard II był wspierany przez książęcy ród Zähringenów, który był wrogi Eppensteinom z powodu utraty na ich rzecz Karyntii i Werony. Spór o inwestyturę był konfliktem pomiędzy władzą świecką, a kościelną, a Ekkehard II brał w nim czynny udział, popierając papieża Grzegorza VII.

W 1079 r., w trakcie podróży do Rzymu, Ekkehard II został pojmany w pobliżu Borgo Donnino przez biskupa Parmy Eberharda, stronnika króla. Na wieść o tym Henryk IV mianował opata klasztoru St. Gallen Ulryka III nowym opatem klasztoru w Reichenau. Ulryk III starał się umocnić swoją pozycję w okolicach St. Gallen, kontrolując ważne przeprawy na rzekach Sitter i Ren. Doszło nawet do starcia wrogich armii, prawdopodobnie pod Veltheim, w pobliżu rzeki Toss. Opat Ulryk III zajął i zniszczył ważne punkty oporu przeciwnika, takie jak Kiburg, miasto Bregencja i zamek Markdorf na północ od Jeziora Bodeńskiego. W odwecie, jego przeciwnicy Bertold II Zähringen i Welf IV spustoszyli dobra klasztoru St. Gallen, co doprowadziło do problemów finansowych klasztoru.

Papież Grzegorz VII nie pozostał bezczynny i 14 lutego 1079 r. wysłał list do biskupa Parmy Eberharda. Papież napisał:

„Minęło dużo czasu, odkąd kochaliśmy Cię czystym umysłem i szczerą miłością bliźniego. Ale schwytałeś opata podążającego do nas i spieszącego na święty Synod, i tym samym nie odwzajemniłeś sprawiedliwie naszej miłości. To rzeczywiście wielka zbrodnia i niegodna twego urzędu, nie wiem, na czyj rozkaz lub czyj instynkt skłonił cię do bezczelnego wystąpienia przeciwko takiemu człowiekowi, jeśli był ci cokolwiek winien, to dlatego, że podążał do nas, nie zasługiwał na to, by go zatrzymać”.

Papież nakazał biskupowi, aby niezwłocznie po otrzymaniu listu odesłał opata Ekkeharda II z honorami do margrabiny Toskanii, Matyldy. Grzegorz VII zawiesił Eberharda w obowiązkach biskupich, dopóki nie stawi się przed sądem w Rzymie. Zagroził, że jeśli nie zwolni pojmanego opata, zabroni mu wstępu do kościoła. To doprowadziło do tego, że biskup Parmy otwarcie wypowiedział posłuszeństwo papieżowi i dołączył do jego przeciwników, w tym arcybiskupa Rawenny Wiberta, który przekonał biskupów Lombardii do poparcia Henryka IV. Dopiero po zapłaceniu okupu opat Ekkehard II został zwolniony. Po powrocie do Szwabii wznowił walki z opatem St. Gallen, a konflikt między duchownymi przybrał na sile. Plądrowano i palono dobra klasztorne, co dotkliwie odczuwała miejscowa ludność chłopska. W latach 1080-1081 Ekkehard II czterokrotnie próbował zdobyć klasztor St. Gallen, ale bezskutecznie. W 1083 r., z nieznanych przyczyn, Lutold został zastąpiony innym mnichem z Reichenau, Werinharem. Pomimo tego Ulryk III utrzymał stanowisko i podjął inne kroki w walce z przeciwnikiem. W wyższych partiach gór, prawdopodobnie w pobliżu źródła rzeki Sitter, zbudował zamek.

Hrabia Nellenburga Burkhard III, brat opata Ekkeharda II, był drugim członkiem rodu Eberhardów, który zdecydowanie poparł stronnictwo papieskie. W 1084 r. Burkhard III przeprowadził liczne ataki na dobra klasztoru St. Gallen, położone na wschodnim brzegu Jeziora Bodeńskiego. W 1084 r. Gebhard III z rodu Zähringenów został nowym biskupem Konstancji, dzięki czemu Ekkehard II zyskał nowego i energicznego sojusznika. Po stronie opozycji stały również klasztory w Hirsau i Sankt Blasien. W 1086 r. opat Ulryk III został patriarchą Akwilei i musiał udać się, aby objąć urząd. Ekkehard II wykorzystał nadarzającą się okazję i wprowadził Werinhara na stanowisko opata w St. Gallen. Jednak jeszcze w tym samym roku Werinhar zrezygnował z urzędu, a Ulryk III z Eppensteinów ponownie objął opactwo.

W 1088 r. Ekkehardowi nadarzyła się okazja objęcia biskupstwa w Augsburgu. 12 kwietnia 1088 r. miasto zostało zdobyte przez Welfa IV, a biskup Zygfryd II dostał się do niewoli. Został umieszczony na zamku Ravensburg, gdzie przebywał w niewoli do 1090 r. Nowym biskupem został wybrany Werner, ale zmarł w trakcie drogi do Augsburga. W konsekwencji, opat klasztoru Reichenau, Ekkehard II z Nellenburga, został wybrany na biskupa. Jednak w trakcie podróży do miasta zachorował i musiał wrócić do klasztoru, gdzie zmarł 24 listopada 1088 r.

W 1078 r. Burkhard III, za poparcie papieża Grzegorza VII w sporze z Henrykiem IV, utracił hrabstwo Zürichgau i tym samym stał się pierwszym hrabią Nellenburga. W 1080 r. hrabia ufundował klasztor św. Agnieszki w Szafuzie. Około lat 1101-1102, wraz ze śmiercią Burkharda III, wymarła starsza linia hrabiów Nellenburga. Spór Grzegorza VII z Henrykiem IV, znany jako spór o inwestyturę, był konfliktem między władzą papieską a cesarską o prawo mianowania biskupów.

💛 Wesprzyj naszą pracę, klikając w link:

https://suppi.pl/speculumeuropae

💛 Wpłat można też dokonywać na numer konta:

09 1460 1181 2025 0084 5728 0002