Tradycyjnie Harald I Pięknowłosy (Hårfagre) jest uważany za króla, który zjednoczył Norwegię uwieńczoną zwycięską bitwą w Hafrsfjördzie (datowaną na lata między 870–900). Minęło jeszcze dużo czasu, zanim można było mówić o Norwegii jako o jednym królestwie, ale wydaje się, że w połowie XI wieku proces ten dobiegł końca. Nadal nie było niczym niezwykłym, że kilku królów (współkrólowie) rządziło w tym samym czasie. Wydaje się, że był to powszechny sposób rozwiązywania sporów, w których było co najmniej dwóch mniej więcej równych pretendentów do tronu. Stosunki między takimi współkrólami były często napięte, ale mimo to unikano otwartego konfliktu.
Stary germański system sukcesji tronu łączył w sobie elementy dziedziczności i elekcyjności. Oznacza to, że wszyscy pretendenci do tronu musieli należeć do rodu Pięknowłosego, legalni lub nieślubni potomkowie Haralda I mogli ubiegać się o tron, jednocześnie musieli być popierani przez ludzi w różnych miejscach w całym kraju. System ten zakładał formę „państwa jednego pokolenia”, który należało ustanawiać na nowo przy każdej zmianie na tronie i w znacznym stopniu przyczynił się do wybuchu wojny domowej. Stary system został zmieniony przez arcybiskupa Nidaros Eysteina Erlendssona za panowania króla Sverre Sigurdssona. Odtąd tylko najstarszy, legalnie urodzony syn królewski miał prawo do tronu. Jak na ironię, sam Sverre Sigurdsson wykorzystał stary system sukcesji tronu do uzurpowania sobie władzy, ale po tym, jak Sverre Sigurdsson w bitwie pod Re pokonał innego pretendenta do tronu Eysteina III Małą Dziewczynkę (Møyla, które też można tłumaczyć jako Dzieweczka lub Panienka), Sverre wykorzystał nowe prawo, aby zapewnić swoim własnym potomkom (ród króla Sverrego) wyłączne prawo do dziedziczenia korony królewskiej.
Król Sigurd I Krzyżowiec (Jorsalfare) również dzielił władzę królewską ze swoimi dwoma braćmi, Eysteinem I i Olafem IV, ale obaj zmarli, nie pozostawiając po sobie synów. To uczyniło Sigurda I Krzyżowca jedynym władcą, a jego syn Magnus, urodzonego poza związkiem małżeńskim, jego następcą. Jednakże pod koniec lat 20. XII wieku do Norwegii przybył z Irlandii niejaki Harald Sługa Chrystusa (Gilla Christ). Gaelickie słowo Gille oznacza Sługę. Harald ten twierdził, że jest synem ojca króla Sigurda I Krzyżowca, króla Magnusa III Bosego (Berføtt), który przez pewien czas przebywał na wyspach wokół Morza Irlandzkiego.
Harald byłby zatem bratem króla Sigurda I Krzyżowca. Chociaż twierdzenie o pokrewieństwie było wątpliwe i prawdopodobnie nieprawdziwe, Haraldowi udało się przekonać Norwegów, by mógł się poddać próbie Sądu Bożego. Była to metoda stosowana w celu oczyszczenia od zarzutów lub ich potwierdzenia. Była akceptowana również przez Kościół. Zgodnie z nią to sam Bóg decydował o ciężarze dowodowym. Harald poddał się próbie żelaza (ognia) polegającej na przejściu po 9 rozżarzonych lemieszach. Powstałe rany opatrywano i obserwowano, jak się goją. Jeżeli źle się goiły, uznawano to za dowód winy lub kłamstwa. Sąd Boży zakończył się sukcesem dla Haralda, który został tym samym uznany za królewskiego brata. Dodatkowo Sigurd I Krzyżowiec poprosił swoich poddanych o złożenie przysięgi, że po jego śmierci obwołają królem jego syna Magnusa.
Pierwsza faza (1130–1160)
Kiedy Sigurd I Krzyżowiec zmarł w 1130 r., Harald Gille złamał przysięgę. Syn Sigurda, Magnus, został ogłoszony królem, ale Harald Gille również zgłosił sobie prawo do tronu i otrzymał duże poparcie. W Tønsbergu został obwołany królem. 3 października 1130 r. osiągnięto porozumienie, zarówno Magnus IV, jak i Harald IV Gille zostali obwołani współkrólami. Pokój między nimi trwał do 1134 r., kiedy wybuchła otwarta wojna. 9 sierpnia 1134 r. Magnus zdołał pokonać stryja i wygnać go do Danii. Jednak w styczniu 1135 r. Haraldowi IV Gille udało się pokonać i schwytać Magnusa IV w Bergen, gdzie kazał bratanka oślepić, wykastrować i skrócić mu jedną nogę, a następnie zamknął go w klasztorze Nidarholm jako mnicha. Od tej chwili znany jest jako Magnus IV Ślepy (Blinde).
W tym samym czasie przybył z Irlandii inny pretendent do tronu, Sigurd Zły Diakon (Slembedjakn), który twierdził, że jest synem Magnusa III Bosego, co czyniło go przyrodnim bratem królów Sigurda I Krzyżowca, Eysteina I, Haralda IV Gille i Olafa IV. Twierdził także, że w Danii przeszedł już próbę żelaza. Harald IV Gille nie uznał Sigurda za swojego brata i w 1136 r. Sigurd zabił Haralda IV Gille’a, gdy spał w Bergen, a następnie sam został ogłoszony królem jako Sigurd III. Zwolennicy Haralda IV Gille’a nie uznali jego władzy. Dlatego też dwóch młodych synów Haralda IV, Sigurd II Gęba (Munn) i Inge I Garbaty (Krokrygg), zostało ogłoszonych antykrólami.
Sigurd III Zły Diakon uwolnił Magnusa IV Ślepego z klasztoru i sprzymierzył się z nim, aby wzmocnić swoje roszczenia do tronu. Wojna pomiędzy Sigurdem III Złym Diakonem i Magnusem IV Ślepym z jednej strony a zwolennikami synów Haralda IV Gille’a z drugiej strony trwała aż do 1139 r. Następnie Sigurd III Zły Diakon i Magnus IV Ślepy zostali pokonani 12 listopada 1139 r. w bitwie pod Holmengrå. Magnusa IV Ślepego zabito na miejscu, a Sigurda III Złego Diakona schwytano i brutalnie zamęczono na śmierć.
Współrządy, Sigurda II Gęby i Inge I Garbatego, trwały tak długo, jak obaj byli nieletni. Władzę sprawował regent Ogmund (Amund) Dreng. Natomiast na wiosnę 1142 r. ze Szkocji przybył kolejny rzekomy syn króla. Tym razem był to Eystein Haraldsson, który twierdził, że jest synem Haralda IV Gille’a. Eystein zażądał dziedzictwa po ojcu. Został entuzjastycznie przyjęty w Trøndelagu, gdzie okrzyknięto go królem. Jego roszczenia zostały uznane. Tym samym Norwegia miała trzech współkrólów. Dopiero z czasem wyodrębniły się osobne dzielnice. Inge I Garbaty przejął Viken z Tønsbergiem i Oslo oraz zachodnie wybrzeża Norwegii. Trøndelag przejął Eystein II Haraldsson, a Sigurd II Gęba rządził w południowej części Norwegii.
Trzej bracia rządzili razem, najwyraźniej w pokoju, aż do 1155 r. Na dowód tego należy wskazać, zgodne działanie trzech królów przy założeniu pierwszego norweskiego arcybiskupstwa w Nidaros. Pozwoliło to uniezależnić się norweskiemu kościołowi od duńskiej archidiecezji w Lund. W 1152 r. do Norwegii przybył legat papieski kardynał-biskup Albano Nicholas Breakspeare, gdzie ustanowił arcybiskupstwo w Nidaros i zorganizował Kościół Katolicki na zasadach reformy gregoriańskiej, a pierwszym arcybiskupem został dotychczasowy biskup Stavanger, Jon Birgersson.
Według sag Sigurd II Gęba i Eystein II Haraldsson zaplanowali obalić swojego brata Inge I Garbatego i podzielić się jego częścią królestwa. Po silnych naciskach ze strony królowej matki Ingrid Ragnvaldsdatter i wpływowego dworzanina Gregoriusa Dagssona Inge I Garbaty zdecydowała się uderzyć pierwszy. Podczas spotkania trzech królów w Bergen, Sigurd II Gęba został zaatakowany przez ludzi Inge I Garbatego, zanim Eystein II Haraldsson przybył do miasta. Sigurd II Gęba podczas krótkiej walki został zabity. Stało się to 10 czerwca 1155 r., choć niektórzy podają, że było to 6 lutego tego roku. Następnie Inge I Garbaty i Eystein II Haraldsson zawarli kruche porozumienie, ale stosunki między nimi szybko przerodziły się w otwartą wojnę, która zakończyła się schwytaniem i śmiercią Eysteina II w Båhuslen w 1157 r.
Wydaje się, że współcześni dyskutowali o tym, czy Inge I Garbaty wydała rozkaz zabicia braci, czy nie. Ci, którzy popierali Sigurda II Gębę i Eysteina II Haraldssona, nie chcieli poddać się władzy Inge II Garbatego, i zamiast tego znaleźli nowego pretendenta do tronu, młodego syna Sigurda II Gęby, Håkona Barczystego (Herdebrei). Wybór ten był postrzegany jako pierwsza oznaka nowego punktu zwrotnego w wojnie domowej. Walczące strony nie skupiały się już wokół króla czy pretendenta do tronu, ale trzymały się razem nawet po upadku przywódcy i wybierali nowego pretendenta. Utrzymywano formację ściśle zorganizowanej frakcji wojowników.
Młody Håkon II Barczysty mógł być pretendentem w 1157 r., mając zaledwie dziesięć lat, ale dzięki swojej frakcji został wybrany na króla i kontynuował walkę z Inge I Garbatym. W 1161 r. udało im się pokonać i zabić Inge I Garbatego na zamarzniętym fiordzie niedaleko Oslo w bitwie pod Ekebergiem, która rozegrała się 4 lutego.
Stronnictwo Inge II Garbatego podjęło tę samą decyzję, co stronnictwo Eysteina II Haraldssona cztery lata wcześniej i wybrało swojego króla, zamiast poddać się młodemu Håkonowi II Barczystemu. Wybór padł na czteroletniego Magnusa Erlingssona, syna jednego z ich najwybitniejszych przywódców, Erlinga Ormsena Skakke i księżniczki Krystyny, córki króla Norwegii Sigurda I Krzyżowca.
Nowym przywódcą frakcji został Erling Ormsen Skakke, który stał się de facto regentem Norwegii. Już w następnym roku, w 1162, 7 lipca udało mu się zaskoczyć ludzi Håkona II Barczystego w bitwie pod Sekken w Romsdalsfjorden. Håkon II Barczysty został zabity, a Erling Ormsen Skakke kazał ogłosić swojego syna królem w Øretinget w Trøndelag jako Magnusa V. Triumfujący Erling Ormsen Skakke okazał się pozbawiony skrupułów, a jego zwycięstwo zostało dodatkowo przyćmione przez zbrodnie dokonaną na Mikołaju, synu Szymona Skalpa i Marii, córki króla Haralda IV Gille’a. Mikołaj, jeden z potencjalnych pretendentów do korony, został zabrany z farmy swojego przybranego ojca i stryja Jana Hallkjellssona we Fjordane i wciągnięty na pokład „Bøkesuden” w drodze do Romsdalen, po czym zabity. Być może Erling Ormsen Skakke obawiał się, że syn tej córki króla Haralda IV Gille’a może stać się zagrożeniem dla jego własnego syna.
W następnym roku, w 1163, pojawił się kolejny rzekomy syn Sigurda II Gęby, Sigurd Markusfostre, który przyjął koronę królewską jako Sigurd IV, ale został schwytany przez Erlinga Ormsena Skakke i stracony w Bergen. Chociaż Erling Ormsen Skakke sprawował władzę, to nie miał do niej prawa. Jego syn nie był synem króla, lecz wnukiem po kądzieli. Erling Ormsen Skakke zawarł zatem nowy sojusz z Kościołem i wprowadził nowe kryterium uprawniające do sięgnięcia po koronę: król musiał się urodzić zgodnie z prawem, czyli pochodzić z legalnego związku króla. Z synów Haralda IV Gille’a jedynie Inge I Garbaty urodziła się w związku małżeńskim, a Magnus V Erlingsson był synem legalnej królewskiej córki.
W Bergen w 1163 r. Magnus V Erlingsson w wieku siedmiu lat został pierwszym koronowanym i namaszczonym królem Norwegii. Zaproponowano nowo napisane prawo dziedziczenia korony królewskiej, które zezwalało na dziedziczenie tronu królewskiego jedynie najstarszemu prawowitemu synowi. To zrównało Norwegię z innymi krajami europejskimi. Przez następną dekadę pozycja króla Magnusa V Erlingssona wydaje się, że była bezpieczna, a Erling Ormsen Skakke był najsilniejszym człowiekiem w kraju. Erling Ormsen Skakke bezlitośnie usuwał potencjalnych rywali swojego syna. Zawarł sojusz z królem duńskim Waldemarem I Wielkim. Wszystko wskazywało na to, że wojna domowa wreszcie się skończyła.
Sverre Sigurdsson i bunt Birkebeinerów
Jednak w 1174 r. doszło do nowego buntu nowej frakcji, która powstała przeciwko Magnusowi V Erlingssonowi. Ich przywódcą był młody Eystein III Mała Dziewczynka, rzekomy syn Eysteina II Haraldssona. Z początku pojawił się w Szwecji, na dworze jarla Birgera Brosy, żonatego z córką Haralda IV Gille, Brygidą, która uznała go oficjalnie za bratanka. Nową frakcję nazwano Birkebeiner (Brzozowcami), gdyż niektórzy z nich byli tak biedni, że z braku odpowiedniego obuwia obwiązywali sobie korę brzozową wokół nóg. Sprawę Eysteina III Małej Dziewczynki należy uznać za krótkotrwały epizod w dziejach Norwegii. Birkebeinerowie na czele z Eysteinem III Małą Dziewczynką zajęli Trondheim i w 1176 r. w Øretinget ogłosili go królem, ale już w styczniu 1177 r. w bitwie pod Re w pobliżu Ramnes w Vestfold poległ w bitwie z siłami Magnusa V i Erlinga Ormsen Skakke. Wkrótce potem nieliczni Birkebeinerowie wybrali nieznanego nikomu Sverre’a Sigurdssona na swojego nowego przywódcę. Stronnictwo skupione wokół Magnusa V i jego ojca Erlinga Ormsen Skakke nazywane było Heklungerami. Ich nazwa wzięła się stąd, że ci zrabowali i podzielili między siebie trochę srebrnych monet, które znaleźli wszyte na szydełku (hekla), czyli w płaszczu (zrobionym na szydełku hökull (messe)).
Sverre przybył do Norwegii z Wysp Owczych i twierdził, że niedawno odkrył, że jest synem Sigurda II Gęby. Urodził się przypuszczalnie ok. 1152 r. w Norwegii, oficjalnie jako syn Unasa Kambare, małżonka Gunhildy. W wieku pięciu lat został przez rodziców zabrany na Wyspy Owcze i tam wychowywany na dworze biskupa Hroi – brata Unasa. Przeznaczony początkowo do służby kościelnej, został wyświęcony (stąd jego późniejszy przydomek: Ksiądz), jednak dowiedziawszy się od matki o swoim królewskim pochodzeniu, w wieku 24 lat porzucił stan duchowny i przeniósł się do Norwegii. Po śmierci Eysteina III Małej Dziewczynki stanął na czele stronnictwa Birkebeinerów.
Nowy pretendent nie został wówczas powszechnie uznany, a współcześni historycy również nie przywiązywali do niego dużej wiarygodności. Otrzymał niewielkie wsparcie w Norwegii i początkowo żadnego wsparcia ze strony Birgera Brosy w Szwecji, który był żonaty z Brygidą, siostrą Sigurda II Gęby. Córka Sigurda II Gęby, Cecylia, zdecydowała się natomiast rozpoznać w nim swojego brata. Po upadku Eysteina III Małej Dziewczynki także Birger Bros wsparł Sverre’a. Wbrew wszystkiemu Sverre okazał się kimś więcej niż tylko pretendentem. Wkrótce po objęciu przywództwa stał się punktem zjednoczenia wszelkiego niezadowolenia wobec rządów dotychczasowego króla.
19 czerwca 1179 r. w bitwie pod Kalvskinnet na obrzeżach Nidaros Sverre Sigurdsson odniósł ważne zwycięstwo. Erling Ormsen Skakke poległ w tej bitwie. Był to punkt zwrotny w historii Norwegii. Arcybiskup Nidaros Eystein Erlendsson opuścił swoją siedzibę, gdy Sverre Sigurdsson zdobył miasto w 1178 r. Eystein Erlendsson podążył za królem Magnusem V Erlingssonem, aż ten uciekł do Danii po klęsce pod Ilevollene 27 maja 1180 r. Sam arcybiskup uciekł do północnej Anglii, gdzie przebywał przez trzy lata. Przebywał w klasztorze Bury St. Edmunds oraz w siedzibie biskupiej w Lincoln. Uzurpator Sverre Sigurdsson zwyciężył i osiągnął swój cel, jakim było królestwo. Odtąd Trøndelag wraz z Nidaros był ośrodkiem władzy królewskiej. Magnus V kontynuował walkę po śmierci ojca i odrzucił kilka propozycji podziału królestwa podejmowanych przez Sverre’a. Saga Sverre’a, napisana przez islandzkiego opata Karla Jónssona, który w pierwszej części sagi opierał się na informacjach Sverre’a, jasno pokazała, że Magnus V był popularny wśród większości ludzi i jak utrudniało to Sverre’owi walkę. Wojna pomiędzy Sverre’em i Magnusem V trwała kilka lat. Decydująca bitwa rozegrała się pod Fimreite w Sognefjordzie 15 czerwca 1184 r. i zakończyła się zwycięstwem Sverre’a i śmiercią Magnusa V Erlingsson i Orma Ivarssona.
Jeszcze przed bitwą pod Fimreite doszło do zawarcia pewnego rodzaju ugody pomiędzy arcybiskupem Nidaros Eysteinem Erlendssonem i Sverre Sigurdssonem. Duchowny w 1183 r. powrócił z wygnania. Arcybiskup skoncentrował się na wewnętrznej organizacji Kościoła i pracach budowlanych w katedrze w Nidaros. Mimo to Eystein Erlendsson zachował niechętną neutralność wobec Sverre Sigurdssona. Świadczy o tym fakt, że arcybiskup mianował na swojego następcę najzacieklejszego wroga Sverre’a wśród biskupów, biskupa Stavanger Eryka Ivarssona. Eryk był gorliwym zwolennikiem reformy gregoriańskiej, która stanowczo obstawała przy swoim żądaniu wolności Kościoła. Ponadto popierał on Magnusa V Erlingssona w jego w bezpośrednim konflikcie ze Sverre Sigurdssonem. Chociaż Sverre występował przeciwko Erykowi Ivarssonowi, ugiął się i uznał jego wybór na arcybiskupa Nidaros, gdy w 1188 r. zmarł arcybiskup Eystein.
Sverre Sigurdsson sprawował władzę w Norwegii do 1202 r., ale nie mógł utrzymać długich okresów pokoju. Kościół, sprzymierzony z królem Magnusem V i Erlingiem Ormsenem Skakke, pozostawał w opozycji do Sverre’a przez całe jego panowanie.
Spór Sverre’a z Kościołem składa&#