Ryszard trzeci książę Yorku

Pochodzenie

Ryszard, trzeci książę Yorku urodził się 21 września 1411 r. jako syn Ryszarda Conisburgh, późniejszego trzeciego hrabiego Cambridge i jego żony Anny Mortimer. Ryszard z Conisburgha był młodszym synem Edmunda Langley’a, pierwszego księcia Yorku, a zatem wnukiem króla Edwarda III. Starszy syn Edmunda, Edward, został drugim księciem Yorku po śmierci ojca w 1402 r. Anna Mortimer była córką Rogera Mortimera, czwartego hrabiego Marchii i siostrą Edmunda Mortimera, piątego hrabiego Marchii.

Anna Mortimer zmarła wkrótce po narodzinach syna Ryszarda, prawdopodobnie z powodu komplikacji poporodowych. Ryszard z Conisburgh został mianowany hrabią Cambridge przez Henryka V Lancastera w 1414 r., ale nie otrzymał wystarczających dochodów, aby się utrzymać. Oburzenie z powodu jego traktowania mogło doprowadzić do jego zaangażowania w spisek w Southampton, mający na celu obalenie Henryka V Lancastera i osadzenie na tronie szwagra Ryszarda, Edmunda Mortimera. Edmund sam ujawnił spisek Henrykowi V, a Ryszard został stracony 5 sierpnia 1415 r. Edward, drugi książę Yorku, był najbardziej znaną angielską ofiarą bitwy pod Azincourt 25 października 1415 r. Zmarł bez prawowitych dzieci, więc księstwo przeszło na jego bratanka, Ryszarda, który został trzecim księciem Yorku.

Dzieciństwo i opieka

Podczas pozostałej części rządów Henryka V Lancastera, Ryszard został oddany pod opiekę Sir Roberta Watertona, który był również strażnikiem więziennym kilku najsłynniejszych francuskich jeńców schwytanych w bitwie pod Azincourt. Możliwe, że Ryszard spotkał tych ludzi i usłyszał ich opowieści o ostrzeżeniach przed królestwem rządzonym przez psychicznie niestabilnego króla, rozdartego przez frakcje i otwartego na obcą inwazję. Jeśli tak, mogli oni wywrzeć trwałe wrażenie na młodym Yorku. Krótko po śmierci Henryka V Lancastera w 1422 r. Ryszard został podopiecznym Ralpha Neville’a, hrabiego Westmorland i jego żony Joanny Beaufort, prawowitej córki Jana z Gandawy, a tym samym kuzynki ojca Ryszarda. Hrabiostwo Westmorland miało na swoim dworze łącznie 24 dzieci ze związku i poprzednich małżeństw, w tym przyszłą żonę Ryszarda, Cecylię Neville. Dorastając razem, York utrzymywał bliskie stosunki z rodziną Neville’ów, szczególnie ze swoim późniejszym szwagrem Ryszardem Nevillem, późniejszym piątym hrabią Salisbury. Ta sieć powiązań miała mieć kluczowe znaczenie dla Wojny Dwóch Róż.

W 1425 r. wuj Ryszarda, Edmund, hrabia Marchii, zmarł bez prawowitego spadkobiercy, a Ryszard odziedziczył ogromny majątek i posiadłości rodziny Mortimerów, skoncentrowane na granicach z Walią. Ryszard wkrótce potem ożenił się z najmłodszą córką Ralpha, Cecylią Neville.

19 maja 1426 r. Ryszard York został pasowany na rycerza przez Jana Lancastera, pierwszego księcia Bedford, stryja i regenta młodego króla Henryka VI Lancastera.

W 1428 r. Ryszard został wezwany na dwór swojego siedmioletniego kuzyna drugiego stopnia, króla Henryka VI Lancastera. Gdy zbliżał się do pełnoletności, mogło to być posunięcie mające na celu wprowadzenie go na dwór królewski lub dokładniejsze obserwowanie osoby uważanej za potencjalne zagrożenie. Rodzina Mortimerów była postrzegana jako domniemani spadkobiercy Ryszarda II, zanim Henryk IV Lancaster objął tron. Pozycja Ryszarda jako księcia Yorku, a co ważniejsze, jako spadkobiercy Mortimerów, mogła wywoływać nerwowość w rodzie Lancasterów. 6 listopada 1429 r. Ryszard wziął udział w koronacji Henryka w Opactwie Westminsterskim, a w 1430 r. udał się do Francji, gdzie był ważnym uczestnikiem koronacji Henryka na króla Francji w Paryżu 16 grudnia 1431 r.

Pełnoletność i początki działalności

Ryszardowi pozwolono przywdziać zbroję w 1432 r., kiedy został uznany za pełnoletniego i wreszcie 12 maja 1432 r., York przejął w samodzielny zarząd swoje ziemie. Był trzecim księciem Yorku, czwartym hrabią Cambridge, szóstym hrabią Marchii, drugim hrabią Rutland i siódmym hrabią Ulsteru, a także piastował wiele tytułów lordowskich. Bogate dziedzictwo Mortimerów pomogło spłacić długi, które pogrążyły księstwo Yorku za czasów rządów Edwarda, pozostawiając je niemal na skraju bankructwa. Dzięki dochodom związanym z posiadanymi tytułami dorobił się dużej fortuny. Tym samym w roku 1443 dochód z ziem marchijskich wyniósł 3430 funtów, co stanowi równowartość niemal tony złota. Stał się drugą najbogatszą osobą w królestwie po swoim kuzynie, królu Henryku VI Lancasterze.

Kiedy 14 września 1435 r. w Rouen zmarł stryj króla Henryka VI, Jan, pierwszy książę Bedford, kluczowe stanowisko regenta Francji pozostało puste. Z roszczeniami do przejęcia rządów regencyjnych wystąpił stryj króla Humphrey, książę Gloucester. Roszczenia Lancastera były silnie kwestionowane przez lordów rady królewskiej, a w szczególności jego przyrodniego stryja, kardynała Henryka Beauforta biskup Winchester.

Od lat dwie frakcje rywalizowały między sobą o wpływy na dworze małoletniego króla Henryk VI. Jednej przewodził jego drugi stryj Humphrey, książę Gloucester, a drugą jego stryjeczny brat kardynał Henryk Beaufort, biskup Winchester, który finansował rząd przez wiele lat. Kardynał chciał awansować swoich bratanków, ale książę Gloucester wybrał na to stanowisko Ryszarda Yorka, który został mianowany generałem porucznikiem we Francji na rok.

Przybywszy do Francji w czerwcu 1436 r. Ryszard osiedlił się w Rouen, stolicy Normandii, z powodu upadku Paryża dwa miesiące wcześniej. Krótki okres jego nominacji i ograniczenie uprawnień regenta poważnie utrudniły wysiłki Ryszarda. Pozostawił sprawy wojskowe niezwykle doświadczonemu Janowi Talbotowi i skupił się na administracji, choć wzmocnił taktykę niszczenia odzyskanych, strategicznie ważnych zamków, aby uniknąć ciągłych kosztów ich utraty i ponownego przejmowania. Pod koniec kadencji Ryszard dał znać, że chce wrócić do domu, ale musiał czekać na przybycie swojego następcy, Ryszarda Beauchampa, hrabiego Warwick w listopadzie 1437 r. Warwick zmarł na stanowisku 30 kwietnia 1439 r., a Ryszard został wybrany do powrotu do Francji, tym razem na pięcioletnią kadencję i ze zwiększonymi uprawnieniami. Okres ten można określić jako solidny, a nie spektakularny. Ryszard utrzymywał dobre stosunki z Francuzami i zawarł traktat pokojowy z Burgundią.

Pod koniec tego okresu Ryszard powrócił do Anglii, najwyraźniej spodziewając się ponownego mianowania, ale w Wigilię Bożego Narodzenia 1446 r. stanowisko to otrzymał Edmund Beaufort, hrabia Somerset, a Ryszard został mianowany lordem namiestnikiem Irlandii. Nominacja na urząd w dalekiej Irlandii miała pozbyć się niewygodnego krewniaka z dworu królewskiego.

20 lutego 1447 r. Humphrey, książę Gloucester, został aresztowany z powodu podejrzeń, że spiskował przeciwko swojemu bratankowi, królowi. Zmarł 23 lutego w areszcie w Bury St Edmunds w Suffolk. Niektórzy podejrzewali, że został otruty, chociaż bardziej prawdopodobne jest, że zmarł na zawał serca. Ster rządów w Anglii przejął stryjeczny dziadek króla kardynał Henryk Beaufort biskup Winchester i jego pomocnika markiza Suffolk Wilhelma de la Pole. Jednak sam kardynał Henryk Beaufort zbyt długo nie napawał się swoim triumfem, gdyż zmarł 11 kwietnia 1447 r. w Winchester. Wilhelm de la Pole markiz Suffolk i jego sojusznik, Edmund Beaufort pierwszy książę Somerset, sprzymierzeni z królową Małgorzatą Andegaweńską, zostali panami dworu królewskiego. Natomiast Ryszard trzeci książę Yorku mając prawo do tronu Anglii, zaczął je realizować w 1448 r., przyjmując jako swoje nazwisko dawno nieużywane Plantagenêt. Było to bezpośrednie wyzwanie rzucone królowi z rodu Lancasterów.

Ponieważ zmarł jedyny żyjący stryj króla, było wielu, choć nie oczywistych, kandydatów do objęcia tronu po Henryku VI Lancasterze, gdyby ten zmarł bezdzietnie. Dziadek Henryka VI, Henryk IV, zapoczątkował trend faworyzowania sukcesji w linii męskiej, detronizując Ryszarda II w 1399 r. Zgodnie z tą logiką, pierwszym pretendentem do tronu w rodzinie królewskiej, poprzez pochodzenie męskie od Edwarda III, był Ryszard książę Yorku lub jego rywal a zarazem kuzyn Edmund Beaufort hrabia Somerset, ale to w przypadku, gdyby linia Beaufortów została uznana za uprawnioną do objęcia tronu. Jednak Henryk IV Lancaster wykluczył Beaufortów z prawa sukcesji z powodu ich pierwotnie nieślubnego pochodzenia. Przypomnijmy, że Beaufortowie byli legitymizowanymi potomkami ze związku pozamałżeńskiego Jana z Gandawy, pierwszego księcia Lancaster z Katarzyną Swynford, natomiast jego legalnymi potomkami ze związku z Blankę Lancaster, byli Lancasterowie, którzy panowali kolejno jako królowie Anglii – Henryk IV, Henryk V i Henryk VI. Jednakże poprzez primogeniturę, która była tradycyjną metodą sukcesji tronu angielskiego, prawowitym następcą Henryka VI Lancastera byłby król Portugalii Alfons V Afrykańczyk poprzez swoje pochodzenie od najstarszej siostry Henryka IV, Filippy Lancaster, ale jego status jako obcego monarchy sprawiał, że bardzo mało prawdopodobne było, aby został królem. Alternatywną linią sukcesji byliby potomkowie drugiej siostry Henryka IV, Elżbiety Lancaster której synem był Jan Holland, drugi książę Exeter. Co warte podkreślenia w tym miejscu, ojciec Jana Hollanda, Jan Holland, pierwszy książę Exeter, był poprzez swoją matkę Joannę z Kentu przyrodnim bratem króla Ryszarda II. Sama zaś Joanna z Kentu była córką Edmunda Woodstocka, pierwszego hrabiego Kentu, syna króla angielskiego Edwarda I. Dzięki czemu w żyłach Jana Hollanda, drugiego księcia Exeter płynęła porządna dawka krwi królewskiej dynastii Plantagenetów. Piątą kandydatką do tronu była Małgorzata Beaufort, która była główną dziedziczką rodu Lancasterów poprzez półlegalnego brata Henryka IV, Jana Beauforta, ale to tylko pod warunkiem, gdyby rodzina Beaufortów została dopuszczona do sukcesji. Później Małgorzata Beaufort poślubiła przyrodniego brata Henryka VI Lancastera ze strony matki, Edmunda Tudora, pierwszego hrabiego Richmond i zapoczątkowała roszczenia Tudorów do tronu angielskiego. Właśnie to bękarctwo Beaufortów ciągnęło się również i za rodem Tudorów.

Wiem czytając to można dostać zawrotu głowy. Jednak te zawiłości wiele mówią i pokazują jak na dłoni, dlaczego Wojnę Dwóch Róż nazywa się wojną kuzynów, i nie tylko z powodu bliskiego pokrewieństwa między Yorkami a Lancasterami.

W opozycji do dworu królewskiego

Wracając jednak do Yorków. Bliskie powiązania Ryszarda z księciem Gloucester mogły rzucić cień podejrzeń również na niego. Dlatego też postanowił osobiście objąć funkcję lorda namiestnika w Irlandii. Ryszard przybył do Irlandii w lipcu 1449 r. i został entuzjastycznie przyjęty, ponieważ jego dziedzictwo Mortimerów przyniosło mu również silne powiązania z Irlandią.

W tym czasie jego przeciwnicy nie próżnowali. Hrabiowie Suffolk i Somerset, zostali podniesieni do godności książąt, tytułu, który w tamtym czasie był nadal normalnie zarezerwowany dla bezpośrednich krewnych monarchy.

Natomiast podobnie jak we Francji, Ryszard wkrótce został bez wynagrodzenia i bez środków, ponieważ sam finansował urząd.

W 1450 r., po powstaniu Jacka Cade’a (przyjął nazwisko Jan Mortimer i głosił, że jest kuzynem Ryszarda Yorka), Ryszard powrócił do Anglii, ale gdy wylądował, próbowano go aresztować. Następną dekadę spędził w opozycji do stronnictwa dworskiego wokół Henryka VI Lancastera, początkowo wobec Edmunda Beauforta, a następnie wobec królowej Małgorzaty Andegaweńskiej, żony Henryka VI Lancastera. Wspierał go Jan Mowbray, trzeci książę Norfolk, który był negatywnie nastawiony do działań książąt Suffolk i Somerset. Był to sojusz krótkotrwały.

W 1452 r. Ryszard twierdził, że Beaufort prowadzi szeptaną kampanię przeciwko niemu. Zebrał armię i pomaszerował do Dartford, na południe od Londynu. W tym starciu książę Norfolk wiernie stał przy królu, choć nieprzerwalnie sam zwalczał księcia Somerset. Gdy Henryk VI Lancaster wysłał emisariuszy, aby wysłuchać żądań Ryszarda, ten poprosił o aresztowanie Edmunda Beauforta. Gdy król zgodził się na te żądanie, książę Yorku rozwiązał swoją armię i udał się do króla, tylko po to, aby dowiedzieć się, że Beaufort nadal jest u boku Lancastera i to Ryszard został aresztowany i zmuszony do złożenia przysięgi wierności królowi w katedrze św. Pawła.

Pełnia władzy spoczywała w rękach Edmunda Beauforta księcia Somerset, a królowa Małgorzata Andegaweńska, była jednym z jego głównych sojuszników. Powszechnie podejrzewano również, że książę Somerset miał pozamałżeński romans z królową. Po urodzeniu syna 13 październiku 1453 r. Małgorzata Andegaweńska bardzo się starała stłumić plotki, że Edmund Beaufort może być jego ojcem. Drugim potencjalnym ojcem mógł być Jakub Butler, piąty hrabia Ormond. Podczas ciąży żony król Henryk VI Lancaster doznał załamania nerwowego, w wyniku czego przez półtora roku był wycofany i nie reagował. Podczas choroby Henryka VI dziecko zostało ochrzczone jako Edward, książę Walii, a książę Somerset został ojcem chrzestnym.

Lord Protektor Królestwa w latach 1453-1455

Kiedy król został owładnięty przez chorobę psychiczną, trzeba było dokonać wyboru regenta między Małgorzatą Andegaweńską a Ryszardem Yorkiem. Mizoginia i nieufność do Francuzów prawdopodobnie wpłynęły na decyzję o mianowaniu Ryszarda Yorka Lordem Protektorem.

Jan Mowbray, trzeci książę Norfolk wykorzystując nadarzającą się okazję oskarżył w parlamencie Edmunda Beauforta księcia Somerset, o nieudolność w zapobiegnięciu utraty „dwóch tak szlachetnych księstw Normandii i Gujenny” we Francji. Książę Somerset został uwięziony w Tower na rok. W kwietniu 1454 r. książę Norfolk został poproszony o dołączenie do Rady Regencyjnej Ryszarda księcia Yorku i chociaż złożył przysięgę wierności rządom Lorda Protektora, stwierdził, że jest zbyt chory, aby brać udział w Radzie.

W ciągu najbliższych 14 miesięcy ukształtowały się strony konfliktu. Warto w tym miejscu wspomnieć, że na konflikt między książętami Yorku i Somersetu, nakładał się również spór między członkami dwóch najbogatszych i najbardziej wpływowych rodów północnej Anglii – Percymi i Neville’ami. Percy byli hrabiami Northumberland a w rękach Neville’ów było zarówno hrabiostwo Salisbury, jak i Warwick i byli jedną z najbogatszych rodzin w całej Anglii. Neville’owie byli również spokrewnieni z księciem Yorku przez małżeństwo, ponieważ księżną Yorku była Cecylia Neville, siostra hrabiego Salisbury i ciotka hrabiego Warwicka. Większość walk toczyła się o ziemię i pieniądze. Obie rodziny wyraźnie wybrały strony, Percy’owie księcia Somerset, a Neville’owie księcia Yorku.

Czas regencji Ryszarda Yorka był okresem wyjątkowo stabilnych rządów, z prawdziwymi wysiłkami na rzecz rozwiązania problemów finansów korony. Kiedy Henryk VI Lancaster wyzdrowiał w Boże Narodzenie 1454 r., szybko usunął Ryszarda z urzędu i uwolnił księcia Somerset Edmunda Beauforta. Po ponownym zwołaniu dworu w Westminster w połowie kwietnia 1455 r. Henryk VI Lancaster i wybrana rada postanowili zorganizować wielką radę w Leicester. Książę York i jego najbliżsi sojusznicy przewidywali, że książę Somerset wniesie przeciwko nim oskarżenia na radzie.

Konfrontacja z księciem Somerset

Nierozwiązywalny spór musiał w końcu doprowadzić do konfrontacji. Książę Yorku zdecydował się obalić księcia Somerset w ten czy inny sposób i w maju 1455 r. zebrał armię i wymaszerował, aby powstrzymać stronę królewską przed dotarciem do Leicester, zatrzymując ją w St Albans. Doszło wówczas do pierwszej bitwy pod St. Albans 22 maja 1455 r., podczas której zginął Edmund Beaufort książę Somerset i Henryk Percy, drugi hrabia Northumberland. Król Henryk VI Lancaster został ranny i dostał się do niewoli. Bitwa ta zapoczątkowała Wojnę Dwóch Róż.

Książę Yorku stał się panem Anglii i następnego dnia odprowadził króla do Londynu. Kilka miesięcy później Ryszard został ponownie ustanowiony Lordem Protektorem, choć tylko na krótko, zanim ponownie znalazł się w politycznym odosobnieniu. W lutym 1456 r. król Henryk VI Lancaster odzyskał władze umysłowe i ponownie zwolnił Yorka ze stanowiska Lorda Protektora, ponownie przejmując osobiste rządy nad królestwem. Ryszardowi wciąż szkodziła królowa Małgorzata Andegaweńska, która obawiała się, że York sięgnie po koronę a to wszystko ze szkodą dla praw jej syna księcia Edwarda Lancastera. Ponadto nowy książę Somerset Henryk Beaufort, nigdy nie wybaczył Yorkowi i Warwickowi śmierci ojca i spędził następne dziewięć lat, próbując przywrócić honor swojej rodzinie. Pomimo kruchego pokoju, na północy Anglii panował niepokój, gdyż pomiędzy rodzinami Neville’ów i Percy’ch wybuchały sporadyczne walki.

Fikcja pokoju

Henryk VI Lancaster pod auspicjami Kościoła starał się pogodzić zwalczające się frakcje na jego dworze. Zakończyły się one Dniem Miłości 24 marca 1458 r. w Święto Zwiastowania Najświętszej Marii Panny. Na uroczystości obecni byli król z królową oraz główni przedstawiciele stronnictwa Lancasterów: Henryk Beaufort, trzeci książę Somerset, Henryk Holland, trzeci książę Exeter, nowy hrabia Northumberland Henryk Percy, i jego bracia Tomasz, lord Egremont i sir Ralph Percy, w towarzystwie Jana, lorda Clifforda. Ze strony Yorkistów obecni byli: Ryszard, trzeci książę Yorku, Ryszard Neville piąty hrabia Salisbury i Ryszard szesnasty hrabia Warwick.

Książę Yorku wycofał się do swoich majątków marchijskich, a hrabia Salisbury do swoich na północy Anglii. Pokój ustanowiony podczas Dnia Miłości okazał się być płytki i krótkotrwały. Książę Yorku po zabiciu księcia Somerset nie miał już jawnego wroga i mógł jedynie czynić ustępstwa. Z drugiej strony opozycja pragnęła zemsty. Atmosfera nieufności i intryg nadal trwała.

W czerwcu 1459 r. zwołano Wielką Radę, która miała spotkać się w Coventry. Książę Yorku, Neville’owie i kilku innych lordów odmówiło stawienia się, obawiając się, że siły zbrojne, którym nakazano zebrać się w poprzednim miesiącu, zostały wezwane, aby ich pojmać. Zamiast tego książę Yorku i hrabia Salisbury zebrali swoje siły i spotkali się z hrabią Warwickiem, który przybył z wojskiem z Calais, w Worcester Parlament został zwołany na spotkanie w Coventry w listopadzie, ale bez udziału Yorka i Neville’ów. Mogło to oznaczać tylko, że mieli zostać oskarżeni o zdradę stanu.

Wojna domowa

Książę Yorku i jego zwolennicy podnieśli swoje armie, ale początkowo były rozproszone po całym kraju. Hrabia Salisbury odparł zasadzkę Lancasterów w bitwie pod Blore Heath 23 września 1459 r., podczas gdy jego syn hrabia Warwick uniknął innej armii pod dowództwem księcia Somerset, a następnie obaj połączyli swoje siły z Ryszardem Yorkiem. 11 października York próbował ruszyć na południe, ale został zmuszony do udania się do Ludlow. 12 października, w bitwie nad mostem Ludford, książę Yorku ponownie starł się z królem Henrykiem VI Lancasterem. Wojska hrabiego Warwicka z Calais odmówiły walki. Jak się okazało, większość żołnierzy nadal niechętnie podnosiła broń przeciwko królowi jako Pomazańcowi Bożemu. W tej sytuacji buntownicy uciekli – książę Yorku wraz ze swoim drugim synem Edmundem, hrabią Rutland do Irlandii, Warwick, Salisbury i najstarszy syn Yorka Edward hrabia Marchii do Calais. Żona Yorka, Cecylia Neville i ich dwaj młodsi synowie Jerzy i Ryszard zostali schwytani w zamku Ludlow i uwięzieni w Coventry. Henryk Beaufort, książę Somerset, został mianowany następcą hrabiego Warwicka na stanowisku kapitana Calais, ale Yorkistom udało się utrzymać garnizon.

Ucieczka Ryszarda księcia Yorku zadziałała na jego korzyść. Nadal był namiestnikiem Irlandii, a próby zastąpienia go nie powiodły się. Parlament Irlandii poparł go, oferując zarówno wsparcie militarne, jak i finansowe. Powrót hrabiego Warwicka do Calais również okazał się szczęśliwy. Jego kontrola nad kanałem La Manche oznaczała, że ​​Yorkowska propaganda, podkreślająca lojalność wobec króla Henryka VI Lancastera, a jednocześnie potępiająca jego niegodziwych doradców, mogła być rozpowszechniana w południowej Anglii. Dominacja Yorkistów na morzu tak duża, że hrabia Warwick był w stanie dopłynąć do Irlandii w marcu 1460 r., spotkać się z wujem Ryszardem księciem Yorku i wrócić do Calais w maju. Kontrola Warwicka nad Calais miała okazać się istotna dla kupców wełny w Londynie.

26 czerwca 1460 r. armia Yorkistów na czele z Warwickiem, Salisburym i Edwardem Yorkiem hrabią Marchii wylądowała w Sandwich i ruszyła na północ do Londynu. W ten sposób uprzedzono inwazję inwazja Lancasterów na Calais. Warwick wkroczył do Londynu 2 lipca z armią zwolenników liczącą około 10 000 osób. Hrabia Salisbury pozostał, aby oblegać Tower of London, podczas gdy jego syn hrabia Warwick wraz z hrabią Marchii ruszył w pogoń za królem Henrykiem VI. W Northampton, 10 lipca doszło do bitwy. Król Henryk został wzięty do niewoli, podczas gdy Humphrey Stafford, pierwszy książę Buckingham, Jan Beaumont, pierwszy wicehrabia Beaumont, Jan Talbot, drugi hrabia Shrewsbury, Tomasz Percy, pierwszy baron Egremont i inni zginęli w bitwie.

Triumf księcia Yorku

Ryszard trzeci książę Yorku pozostał w Irlandii. Nie postawił stopy w Anglii aż do 9 września, a kiedy to zrobił, działał jak król. Pomaszerował pod sztandarem swojego prapradziadka ze strony matki, Lionela z Antwerpii, pierwszego księcia Clarence, wywiesił sztandar z herbem Anglii, gdy zbliżał się do Londynu.

Zwołany w dniu 7 października Parlament dał Ryszardowi księciu Yorku nieograniczone uprawnienia do rządzenia krajem i uchylił uchwały parlamentu z Coventry. 10 października książę Yorku przybył do Londynu i zamieszkał w pałacu królewskim. Wchodząc do parlamentu z mieczem uniesionym przed sobą, skierował się w stronę pustego tronu i położył na nim rękę, jakby chciał go zająć. Mógł się spodziewać, że zgromadzeni parowie będą traktować go jako króla, tak jak oklaskiwali Henryka Bolingbroke’a w 1399 r., gdy ten obalał Ryszarda II. Zamiast tego zapadła cisza. Tomasz Bourchier, arcybiskup Canterbury, zapytał, czy chciałby zobaczyć króla. Książę Yorku odpowiedział: „Nie znam nikogo w tym królestwie, kto nie powinien mi usługiwać, a ja jemu”. Ta wyniosła odpowiedź nie zrobiła wrażenia na możnych królestwa.

Następnego dnia Ryszard trzeci książę Yorku wysunął swoje roszczenia do tronu na mocy dziedzicznego prawa w odpowiedniej formie. Jednak uzyskał małe poparcie wśród możnych, co doprowadziło do kolejnej porażki. Po tygodniach negocjacji najlepszym, co udało się osiągnąć, był Akt Porozumienia, na mocy którego książę Yorku i jego spadkobiercy zostali uznani za następców Henryka VI Lancastera. Tym sposobem wydziedziczono Edwarda księcia Walii, syna Henryka VI i Małgorzaty Andegaweńskiej. Jednak w październiku 1460 r. parlament przyznał Yorkowi nadzwyczajne uprawnienia wykonawcze w celu ochrony królestwa i mianował go Lordem Protektorem Anglii. Otrzymał również ziemie i dochody księcia Walii, ale nie otrzymał samego tytułu ani nie został hrabią Chester lub księciem Kornwalii. Ponieważ król był faktycznie w areszcie, książę Yorku i hrabia Warwick byli de facto władcami kraju.

Ostatnia kampania

Tymczasem królowa Małgorzata Andegaweńska zbierała nową armię na północy. Lancasterowie nadal mieli poparcie większości szlachty i rozpoczęli kampanię pustoszenia ziem Yorków i posiadłości Neville’ów na północy Anglii. Ponadto królowa zabiegała o poparcie ze strony nowego króla Szkocji Jakuba III. W obliczu narastającego konfliktu, na początku grudnia 1460 r. Ryszard York, w towarzystwie Richarda Neville’a, hrabiego Salisbury, i swojego młodszego syna Edmunda, hrabiego Rutland, wyruszył z siłami Yorków naprzeciw wojskom Lancasterów. Hrabiowie Warwick i Marchii wraz z Janem Mowbray’em trzecim księciem Norfolk pozostali w Londynie.

Dotarli do twierdzy Yorkistów, Sandal Castle 21 grudnia, aby zastać sytuację złą i pogarszającą się. Siły lojalne wobec Henryka VI Lancastera kontrolowały miasto York, a pobliski zamek Pontefract również znajdował się w rękach wroga. Armiami Lancasterów dowodzili nieprzejednani wrogowie Yorkistów, tacy jak Henryk Beaufort, trzeci książę Somerset, Henryk Percy, trzeci hrabia Northumberland i Jan Clifford, dziewiąty baron de Clifford, których ojcowie jak już wiemy zginęli w pierwszej bitwie pod St Albans. W ich skład wchodziło również kilku północnych możnych panów, którzy zazdrościli księciu Yorkowi i hrabiemu Salisbury bogactwa i wpływów na północy.

30 grudnia Ryszard trzeci książę Yorku i jego siły wyruszyły z Sandal Castle. Według An English Chronicle Ryszard został podstępem nakłoniony do poprowadzenia swojej armii do bitwy przez Jana Neville barona Neville, który następnie zwrócił się przeciwko niemu. Ryszard zginął w trakcie bitwy. Natomiast jego drugi syn Edmund i hrabia Salisbury zostali ścięci.

Ryszard trzeci książę Yorku został pochowany w Pontefract, ale jego odciętą głowę przyozdobiono nosząc papierową koroną nabito na pikę i wystawiono nad bramą miejską Micklegate Bar w Yorku. Jego szczątki przeniesiono później do kościoła St Mary and All Saints w Fotheringhay.

Zakończenie

Nie ma prawie żadnych współczesnych źródeł na temat charakteru Ryszarda i prawdziwych intencji jego posunięć politycznych. Nie istnieje nawet współczesny jego czasów portret. Można słusznie dyskutować, czy Ryszard od początku aspirował do przejęcia korony i przez lata tylko sprytnie ją ukrywał, czy też coraz bardziej pchała go do niej pozornie nieprzejednana nienawiść królowej Małgorzaty Andegaweńskiej i niepochamowana żądza władzy Beaufortów. Świadczą o tym jego przyjazne usposobienie, ale także niemal bezkompromisowa determinacja w dążeniu do wyznaczonego sobie celu, a także umiejętności administracyjne, którymi wykazał się we Francji i Irlandii.

Najstarszy syn Ryszarda objął tron ​​jako Edward IV, a jego najmłodszy syn miał później rządzić jako Ryszard III. Poprzez swoją wnuczkę Elżbietę York Ryszard jest bezpośrednim przodkiem wszystkich angielskich i brytyjskich monarchów począwszy od Henryka VIII. Często jest wspominany jako dumny, waleczny i śmiały człowiek, jednak historia jego życia to historia nienagannej służby, dopóki nie popadł w konflikt z otoczeniem króla. Nie kwestionował prawa Henryka VI Lancastera do korony przez kolejną dekadę.

BIBLIOGRAFIA:

1. Philippa Gregory David Baldwin Michael Jones, Kobiety wojny dwóch róż. Księżna, królowa i królowa matka, 2013,

2. David Starkey, Cnotliwy książę. Zanim Henryk VIII został królem, tł. Rudolf Szymański, Warszawa 2009,

3. Jerzy Z. Kędzierski, Dzieje Anglii do roku 1485, Londyn 1965,

4. Paul Murray Kendall, Ryszard III, Warszawa 1980,

5. Dan Jones, Wojna Dwóch Róż. Upadek Plantagenetów i triumf Tudorów, Kraków 2018,

6. Przemysław Jaworski, Królowe i królowie Wielkiej Brytanii. Od Egberta do Elżbiety II – wszyscy władcy Wielkiej Brytanii, Gdynia 2018.

💛 Wesprzyj naszą pracę, klikając w link:

https://suppi.pl/speculumeuropae

💛 Wpłat można też dokonywać na numer konta:

09 1460 1181 2025 0084 5728 0002

Jeśli znasz jakieś ciekawe fakty na ten temat, podziel się nimi w komentarzu.
Będziemy wdzięczni za każdą informację!