Pierwszy i drugi najazd Timura Chromego na Gruzję

Pierwsza wyprawa Timura Chromego na Gruzję

Podczas podboju strategicznie ważnego Zakaukazia, bogatego Iranu i innych sąsiednich krajów, Timur Chromy musiał zmierzyć się z jednym z najgroźniejszych wrogów, silnym i ambitnym chanem Złotej Ordy, Tochtamyszem. Co ciekawe, Tochtamysz był protegowanym Timura, który pomógł mu objąć władzę w Złotej Ordzie. W 1385 r. Tochtamysz dokonał niespodziewanego najazdu na północny Iran. Jego potężna armia, liczącą 90 000 ludzi, przemaszerowała przez strategiczne Wąwozy Derbentu i Darialski, ważne szlaki handlowe i wojskowe, łączące Wielki Step Euroazjatycki z Wyżyną Irańską. Następnie armia Złotej Ordy przeszła przez Szyrwan i wkroczyła do południowego Azerbejdżanu. Tochtamysz obległ bogate miasto Tebriz, które zdobył po ciężkich walkach i zdradzie. Miasto zostało doszczętnie splądrowane i zniszczone, a jego mieszkańcy wymordowani. Co ciekawe, w armii Tochtamysza służyli także „niewierni”, czyli chrześcijanie, być może Gruzini i inni.

Bez porozumienia z królem Gruzji Bagratem V Wielkim, Tochtamysz miałby trudności z przedostaniem się na Wschodnie Zakaukazie przez strategiczne Wąwozy Derbentu i Darialski, kluczowe punkty kontrolne umożliwiające dostęp do regionu. Musiało dojść między nimi do jakiegoś układu, prawdopodobnie opartego na obietnicach korzyści terytorialnych lub politycznych dla Gruzji. To wyjaśnia, dlaczego po zdobyciu Tebrizu, Timur Chromy, zamiast ruszyć na Złotą Ordę, skierował swoje wojska na Tbilisi. Decyzja Timura mogła być podyktowana chęcią ukarania Bagrata V Wielkiego za sojusz z Tochtamyszem lub chęcią zabezpieczenia swoich granic przed ewentualnym atakiem Złotej Ordy. Najazd Timura na Gruzję był brutalny i krwawy. Wojska Timura splądrowały i zniszczyły wiele miast i wsi, a ludność została wymordowana lub wzięta w niewolę. Konflikt między Timurem Chromym a Tochtamyszem miał poważne konsekwencje dla Złotej Ordy i Gruzji. Złota Orda została osłabiona, a Gruzja została zniszczona i zmuszona do uznania zwierzchnictwa Timura.

Timur Chromy, dążąc do umocnienia swojej pozycji w strategicznie ważnym Iranie i Zakaukaziu, wyruszył z dużą armią. Jesienią 1386 r. najechał południowy Azerbejdżan, zdobył bogaty Tebriz, który został doszczętnie splądrowany i zniszczony, a zwolennicy Tochtamysza wymordowani lub wygnani. Pod koniec lata tego samego roku Timur skierował swoje wojska na Gruzję, prawdopodobnie chcąc ukarać Bagrata V za sojusz z Tochtamyszem i zabezpieczyć swoje granice. Po drodze wojska Timura napadły na społeczności ormiańskie, zdobyły i zniszczyły ważne twierdze Garnis i Surmalu, a następnie zdobyły twierdzę Kars i najechały region Samcche. Najazd na Armenię i Gruzję był brutalny i krwawy. Wojska Timura splądrowały i zniszczyły wiele miast i wsi, a ludność została wymordowana lub wzięta w niewolę. Stąd, Timur Chromy na czele dużej armii, udał się dalej przez regiony Trialeti i Algeti, i zbliżył się do Tbilisi, które obległ. Oblężenie Tbilisi było długie i krwawe.

Bagrat V Wielki, spodziewając się najazdu Timura Chromego, poczynił odpowiednie przygotowania do wojny. Zdając sobie sprawę ze strategicznego znaczenia Tbilisi, stolicy Gruzji i ważnego ośrodka politycznego i gospodarczego, postanowił umocnić miasto i przygotować je do obrony. Gruzini, świadomi przewagi liczebnej wroga, uznali, że walka z ogromną armią Timura na otwartej równinie byłaby zbyt ryzykowna. Postanowili więc umocnić swoje twierdze i bronić się w nich. Bagrat V Wielki przebywał w dobrze ufortyfikowanej twierdzy w Tbilisi, gotów do obrony miasta. Oblężeniem miasta dowodził sam Timur, a obrońcami król. Obrońcy, znani ze swojej odwagi i determinacji, wychodzili zza murów 2-3 razy dziennie, atakowali oblegających i wyrządzali im duże szkody. Timur Chromy, chcąc złamać opór obrońców i zniszczyć mury Tbilisi, użył machin do burzenia murów i armat, co było nowością w tym regionie i świadczyło o zaawansowaniu jego armii. Te potężne machiny oblężnicze, rozmieszczone wokół miasta i twierdzy, odniosły wielki skutek. Bitwa o Tbilisi trwała kilka tygodni, podczas których obie strony wykazały się niezwykłą determinacją. Ostatecznie Timur Chromy, wykorzystując przewagę liczebną i technologiczną, przeprowadził decydujący atak, sforsował mury i wkroczył do miasta. Bagrat V Wielki przez pewien czas odpierał ataki wroga wewnątrz twierdzy, lecz ostatecznie został zmuszony do poddania się. 21 listopada 1386 r. Timur Chromy pojmał Bagrata V Wielkiego, jego żonę królową Annę Komnenę, księcia Dawida i ich świtę. Zdobycie Tbilisi i pojmanie króla było symbolicznym aktem, który oznaczał upadek Gruzji i podporządkowanie jej władzy Timura.

Po zdobyciu Tbilisi, Timur Chromy, chcąc utrzymać kontrolę nad Gruzją, pozostawił w twierdzy duży garnizon. Następnie wysłał oddziały w różne części Kartlii, aby splądrować teren i zdobyć łupy, co miało na celu zarówno wzbogacenie armii, jak i złamanie oporu Gruzinów. Sam na czele głównej armii ruszył na wschód. Po drodze, w dolinie Karai, zorganizował wielkie polowanie, aby uczcić zwycięstwo i zademonstrować swoją siłę. Następnie wyruszył na południowe stoki Kaukazu, gdzie rozproszył ludność, aby uniemożliwić jej zorganizowanie oporu. Cała armia Timura najpierw zebrała się w mieście Kabała, następnie przekroczyła rzekę Kura, bez walki zajęła bogate miasto Bərdə i zatrzymała się na zimę w Karabachu, co miało strategiczne znaczenie. Król Bagrat V Wielki, który został wzięty do niewoli, przebywał w obozie Timura Chromego wraz ze swoją rodziną i dobytkiem. Timur traktował Bagrata V Wielkiego z szacunkiem, ale jednocześnie trzymał go jako zakładnika, aby zapewnić sobie lojalność Gruzji.

Podczas pierwszej kampanii Timura Chromego, tylko strategicznie położony Szyrwan, leżący na ważnych szlakach handlowych i wojskowych, przetrwał najazd i zniszczenie. Władca Szyrwanu, sprytny i pragmatyczny szach Ibrahim I, chcąc uniknąć losu innych krajów regionu, zwrócił się do Timura z wielkimi darami i demonstracją uległości. Dary te, będące wyrazem bogactwa i potęgi Szyrwanu, oraz akt pokory uratowały kraj przed zagładą. Timur, widząc korzyści płynące ze współpracy z Ibrahimem I, przydzielił mu prowadzenie kampanii po swojej stronie. Dawne państwo wasalne Gruzji, podobnie jak inne kraje regionu, siłą brało udział w licznych kampaniach organizowanych przez Timura Chromego przeciwko Gruzji i innym wrogom. Udział wasali w kampaniach Timura był powszechną praktyką, która pozwalała mu zwiększyć swoją armię i podzielić się odpowiedzialnością za prowadzenie wojen. Najazd Timura na Zakaukazie miał poważne konsekwencje dla regionu. Wiele krajów zostało zniszczonych i splądrowanych, a ludność została wymordowana lub wzięta w niewolę.

Druga wyprawa Timura Chromego na Gruzję

Podczas swojego pierwszego najazdu na Tbilisi, Timur Chromy, dążąc do umocnienia swojej władzy w Gruzji, zaproponował pojmanemu królowi Bagratowi V Wielkiemu przejście na islam, obiecując w zamian wielkie miłosierdzie. W Karabachu, gdy Bagrat V Wielki nabrał przekonania, że bez tego nie uda mu się uciec z niewoli, udawał, że przyjmuje islam, i zyskał „łaskę” Timura Chromego – został zatwierdzony na tronie Gruzji. Timur Chromy wysłał króla Bagrata V Wielkiego i jego armię nawróconą na islam do Gruzji i nakazał im nawracanie ludności na islam. W tym celu wysłał armię składającą się z 12 000 ludzi, aby wsparli Bagrata V Wielkiego w tym przedsięwzięciu. Bagratowi udało się potajemnie wyprowadzić z obozu Szikrika, ruskiego możnego. Bagrat liczył, że jego synowie spotkają się z nim i na czele swojej armii uwolnią króla z niewoli. Jego syn Jerzy VII, zdolny dowódca, wykorzystując strategiczne położenie, niespodziewanie zaatakował armię Timura Chromego i całkowicie ją rozbił. Zwycięstwo Jerzego VII było ważnym momentem w historii Gruzji, pokazującym, że Gruzini są w stanie przeciwstawić się armii Timura. Król i jego świta zostali uwolnieni.

Timur Chromy, rozwścieczony buntem Gruzji, nie mógł jednak natychmiastowo podjąć kampanii odwetowej ze względu na zimowe warunki. Spędził zimę w Karabachu, planując zemstę. Wczesną wiosną 1387 r., w marcu, mimo niesprzyjającej pogody, wyruszył z liczną armią, aby ukarać Gruzję. Gruzini, świadomi zagrożenia, przygotowali się do obrony, mobilizując siły w twierdzach i górach Kaukazu, stosując taktykę wojny partyzanckiej. Opór Gruzinów był zacięty i kosztowny, a armia Timura poniosła znaczne straty. Ostatecznie przewaga liczebna armii Timura Chromego przechyliła szalę zwycięstwa na jego stronę. Mimo to Timur Chromy nie zdołał całkowicie podbić Gruzji. Liczne, dobrze ufortyfikowane twierdze pozostały niezdobyte. Co więcej, najazd Tochtamysza na Azerbejdżan, prawdopodobnie uzgodniony z Gruzinami, zmusił Timura do wycofania się. Timur wysłał swojego syna Miranszaha, zdolnego dowódcę, który pokonał Tochtamysza i wygnał go z Zakaukazia, umacniając tym samym pozycję Timura w regionie. Następnie Timur Chromy bezskutecznie próbował zdobyć twierdzę Alinji w Nachiczewanie, uważaną za niezdobytą. Pozostawiwszy część armii do kontynuowania oblężenia, powrócił do Azji Środkowej. Timur Chromy powrócił do Gruzji dopiero w 1394 r., co świadczy o tym, jak trudne było dla niego opanowanie tego regionu.