Śmierć Alfonsa II Cnotliwego
Ramiro I był synem króla Asturii Bermudo I Diakona i Usendy. Alfons II Cnotliwy włączył do systemu sprawowania władzy Ramira, powierzając mu rządy namiestnicze w Galicji. W 842 r. zmarł Alfons II Cnotliwy, ale nie pozostawił po sobie męskiego potomstwa, co po raz kolejny wywołało kryzys dynastyczny.
Ramiro w chwili śmierci króla, przebywał w Bardulii, czyli terytorium położonym na północ od Burgos. Udał się tutaj, aby poślubić możną, zwaną prawdopodobnie Paterną. Ramiro miał wówczas pięćdziesiąt lat, duże doświadczenie w prowadzeniu wojny i sprawowaniu władzy oraz silny charakter. Tradycyjnie przyjęło się, że miał dwie żony: Urrakę i Paternę, choć nie ma na to dostatecznych dowodów. Miał co najmniej trójkę dzieci, Ordoño I, jego następcę, Garcíę i Aldonzę.
Król Nepocjan
Według kronik asturyjskich, w tym czasie, tron objął palatyn hrabia Nepocjan, być może żonaty z siostrą Alfonsa II Cnotliwego lub też spokrewniony z nim w inny sposób. Nepocjan uzurpował sobie tron, a Ramiro został w nieznany sposób legalnie wybrany na króla Asturii. Istnieją jednak mocne podstawy, aby wątpić w prawdziwość przekazu tutejszych kronik, gdyż Nepocjan był krewnym poprzedniego władcy (cognatus regis), na pewno bliższym niż Ramiro. Ponadto był palatynem pałacu królewskiego, czyli był drugą najpotężniejszą osobą w królestwie, a dzierżył to samo stanowisko, które sprawował Alfons II Cnotliwy, gdy miał zostać następcą króla Sila.
Nepocjan miał poparcie Asturyjczyków, Kantabryjczyków i Basków. Ponadto nie ma większego sensu twierdzenie, że Ramiro został wybrany na króla, tak jak to robili Wizygoci, nie będąc w Oviedo. W wizygockim systemie sukcesji obowiązywał wymóg być fizycznie w stolicy. Wszystko wskazuje na to, że wnuk Ramiro I, Alfons III Wielki, zlecając spisanie kronik, podjął próbę legitymizacji rządów jego dziadka walczącego z przewrotem pałacowym, a nie kwestionowania jego własnej legitymizacji. Tym samym Nepocjan był de facto prawowitym królem wybranym przez Alfonsa II Cnotliwego na swojego następcę, a Ramiro zapragnął objąć tron i nawet bez otwartego buntu przeniósł się do Galicji, gdzie miał duże wsparcie, zapewne ze względu na powiązania rodzinne.
Jest prawdopodobne, że incydent spowodowany przez Mahmuda dwa lata temu miał wpływ na wybuch wojny domowej o tron asturyjski. Byłoby zrozumiałe, że możni galicyjscy, którzy od początku sprzeciwiali się włączeniu do Królestwa Asturii, obwiniali ród Alfonsa II Cnotliwego o wybuch konfliktu, do którego by nie doszło, gdyby ta grupa Berberów nie osiedliła się w Galicji. Pamiętajmy, że już w czasach panowania króla Frueli I Okrutnego, ojca Alfonsa II Cnotliwego, przeciw niemu powstawali przedstawiciele elity galicyjskiej, a powiązania rodzinne Alfonsa II Cnotliwego były zorientowane na Waskonię ((przyp. red. dzisiejsza Baskonia), a nie na zachód od królestwa. W końcu są to czynniki, które trzeba wziąć pod uwagę, aby wyjaśnić poparcie Galicji dla innego niż wskazany przez zmarłego króla kandydata.
Nepocjan mógł panować kilka miesięcy. Poinformowany o sytuacji Ramiro udał się do Lugo w Galicji, gdzie z pewnością miał więcej zwolenników i zebrał tutaj armię. Wojska Nepocjana i Ramiro spotkały się w okolicach rzeki Narcea, prawdopodobnie w pobliżu miasta Cornellana. Bitwa mogła mieć miejsce w roku 843 lub 844. Armia Nepocjana, złożona głównie z Asturyjczyków i Basków, opuściła go, a Nepocjan uciekł w kierunku Oviedo. Został jednak schwytany gdzieś we wschodniej Asturii lub zachodniej Kantabrii przez hrabiów Sonnę i Scypiona, po czym przekazany Ramiro. Ten rozkazał wyłupić oczy królowi i następnie zamknął w klasztorze. Po pokonaniu Nepocjana Ramiro sam ogłosił się królem. Został namaszczony i koronowany na sposób wizygocki. Wraz ze wstąpieniem na tron Ramiro I została ustanowiona monarchia dziedziczna, która zastąpiła monarchię elekcyjną w stylu wizygockim.
Ramiro królem
Zwycięstwo Ramiro I było triumfem możnych galicyjskich, którzy w ten sposób uzyskali częściowy wpływ na rządy. Dodatkowo zintegrowało politycznie ich w Królestwie Asturii, oczywiście z poszanowaniem faktu, że siedziba królewska znajdowała się w Oviedo, w Asturii.
Przez całe swoje panowanie musiał stawić czoła innym buntom. Hrabia palatyn Aldroito i jego następca na urzędzie Piniolo spiskowali jeden po drugim przeciwko niemu, ale bez powodzenia. Aldroito został oślepiony, a Piniolo wraz z siedmiorgiem swoich dzieci został skazany na śmierć. Ramiro I zastosował najszybszą metodę, aby uwolnić swoje królestwo od niepożądanych ludzi: wyłupywanie oczu złodziejom, a magów i wróżbitów palił na stosie, którzy prawdopodobnie byli związani kultem pogańskim, wciąż głęboko zakorzenionym w niektórych odizolowanych społecznościach górskich. Okrutny, nieprzejednany i szybki likwidator uzurpatorów i przestępców, zasłużył na miano „laska sprawiedliwości”.
W tym samym czasie trwały walki koalicji złożonej z rodu Banu Qasi i Inigo Inigueza Aritzy, króla Pampeluny z Emiratem Kordoby. Miała ona również wsparcie mieszkańców Álavy, Kastylii i innych części Królestwa Asturii. Nie wydaje się jednak, aby w tej inicjatywie uczestniczył król Ramiro I. Z pewnością miały one charakter indywidualny lub wynikały z powiązań rodzinnych możnowładców i sojuszy politycznych o charakterze bardziej lokalnym.
Pierwszy najazd Wikingów
W 843 r. Ramiro I musiał zmierzyć się z nowym niebezpiecznym najeźdźcą, Wikingami. Po raz pierwszy pojawili się w Asturii z dużą liczbą statków i wylądowali w Gijón. Silna obrona miasta sprawiła, że zaprzestali ataku i udali się w stronę La Coruña, gdzie po zejściu na ląd splądrowali La Coruñę i Betanzos. Ramiro I zachował trzeźwy umysł i jego armia zaatakowała Wikingów, zmuszając ich do wycofania się na statki po utracie ludzi i różnych statków. Wikingowie, którym nie udało się dokonać grabieży w Asturii, zaatakowali miesiąc później Lizbonę, Kadyks i Sewillę. Miasta te zdobyli i następnie złupili, po czym ruszyli w głąb lądu i zagrozili Kordobie. Emir Kordoby Abd ar-Rahman II musiał podjąć wielki wysiłek, aby powstrzymać najeźdźców i odzyskać Kadyks i Sewillę.
Walki z Saracenami
Ramiro wierzył, że problemy, jakie miał emir Kordoby Abd ar-Rahman II w Al-Andalus, uniemożliwią mu przeprowadzenie łupieżczych wypraw na Królestwo Asturii, więc skorzystał z okazji, aby wspierać ponowne zaludnienie granic swojego królestwa. León, stary rzymski obóz wyposażony w mocne mury, stanowił dobrą bazę do obrony i osiedlania nowych osadników. Pamiętajmy, że wraz z podbojem islamskim w León utworzono garnizon berberyjski, ale wraz z buntem berberyjskim w latach czterdziestych VIII wieku garnizon ten zniknął, a León, podobnie jak inne miasta w dorzeczu Duero, pozostał bez ściśle określonej władzy centralnej.
Jednak Abd ar-Rahman II zaniepokojony tym, że Asturyjczycy przesunęli swoje pozycje poza góry, wysłał w 846 r. wyprawę pod dowództwem swojego syna Muhammada. Chrześcijanie nie mogli oprzeć się atakowi muzułmanów wyposażonych w nowoczesne i potężne machiny, więc nocą jego mieszkańcy uciekli i schronili się w górach. Saracenii, splądrowali opuszczone domy, po czym spalili miasto.
Muhammad nie mógł zniszczyć grubych murów miejskich pochodzących z czasów rzymskich. Jednak przed zakończeniem swojej niszczycielskiej kampanii, za pomocą katapult, dokonał tylu wyłomów, ile mógł. Pozostał tutaj kilku dni, w czasie których dokonał dalszych zniszczeń w okolicy i uprowadził w niewolę wielu chrześcijan. León było opuszczone i Asturyjczykom zajęło lata jego ponowne zaludnienie.
Spuścizna po Ramiro I
Budynki, które zlecił wybudować Ramiro I, wyróżniają się pięknem, wśród których na uwagę zasługuje kościół San Miguel de Lillo i pałac na zboczu góry Naranco, trzy lub cztery kilometry od Oviedo. w którym wymierzał sprawiedliwość.
Około 842 r. król Ramiro I zlecił budowę Kościoła San Miguel de Lillo, przedromańskiej budowli w stylu asturyjskim, poświęconego Świętemu Michałowi Archaniołowi. Kościół ten, konsekrowany w 848 roku, położony jest na zboczu góry Naranco, w bliskim sąsiedztwie Santa María del Naranco. Pierwotnie pełnił funkcję kaplicy pałacowej. Kościół San Miguel de Lillo, wraz z Santa María del Naranco, stanowi cenny przykład sztuki przedromańskiej i został wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Do naszych czasów przetrwała jedna trzecia oryginalnego budynku. Pierwotnie posiadał plan bazyliki z trzema nawami, jednak zachowała się jedynie jedna trzecia jej długości, gdyż w ciągu XIII lub początków XIV wieku uległa zawaleniu, być może na skutek złych warunków gruntowych. Zachował się portyk, wejście na chór i początek trzech naw. W Kościele San Miguel de Lillo nadal można podziwiać bogatą ornamentykę cokołów i kapiteli, zdobionych motywami roślinnymi i geometrycznymi, oraz nieliczne ślady kratek okiennych. Wnętrze świątyni, podzielone na trzy nawy, jest rozdzielone marmurowymi kolumnami, wspartymi na podstawach ozdobionych symbolami ewangelizacyjnymi, takimi jak wizerunki ewangelistów. Kolumny podtrzymują sklepienie kolebkowe. Zachowane elementy dekoracyjne stanowią cenny przykład sztuki asturyjskiej, noszącej ślady wpływów wizygockich.
Kościół San Miguel de Lillo wykonany jest przeważnie z ciosu, choć naroża ścian i przypór wykonane są z ciosu. Okna mają piękne rzeźbione w kamieniu kraty. Budowla jest smukła i wykazuje pewne zainteresowanie autora proporcjami, gdyż jej wysokość jest trzykrotnością szerokości naw. Na uwagę zasługuje dekoracja rzeźbiarska z reliefem; zwłaszcza ościeża drzwi wejściowych, prawdopodobnie inspirowane bizantyjskim dyptykiem konsularnym z VI wieku, należącym do konsula Areobindo, zachowanym w Muzeum w Sankt Petersburgu. Cała dekoracja rzeźbiarska ościeży, cokołów i kapiteli wskazuje na silne wpływy bizantyjskie, wschodnie, a nawet lombardzkie, nadając im pewien prymitywny i antynaturalistyczny urok.
Na górze Naranco de Oviedo znajduje się jedna z najważniejszych budowli przedromańskich, jakie powstały w Królestwie Asturii. Jest to pałac, który znajduje się cztery kilometry od Oviedo, a jego budowę zlecił król Ramiro I. Do zespołu architektonicznego zaliczał się także pobliski kościół San Miguel de Lillo, wzniesiony zaledwie sto metrów dalej.
Na początku pałac Naranco służył jako Aula Regia, czyli reprezentacyjna sala recepcyjna lub tronowa, gdzie król przyjmował gości, odbywały się audiencje i ważne uroczystości. Pałac ten, będący przykładem architektury asturyjskiej z IX wieku, pełnił również funkcje obronne. W X wieku budynek przekształcono w kościół pod wezwaniem Santa Maria de Naranco. Jednak z powodu zawalenia się prezbiterium i części naw San Miguel, Aula Regia została przekształcona w kościół, prawdopodobnie w XII wieku. Pałac Naranco, ukończono w 842 r., to prostokątny budynek o długości 21 metrów i szerokości 6 metrów, podzielony na dwie kondygnacje o łącznej wysokości około 9 metrów. Posiada kryptę w dolnej części i otwartą kondygnację górną, do której prowadzą piękne zewnętrzne podwójne schody. Na jej dłuższych bokach znajdują się dwa ryzality. Parter składa się z dużego korpusu centralnego, nakrytego sklepieniem kolebkowym, poprzecinanym łukami poprzecznymi, opartymi bezpośrednio na ścianie.
Ramiro I zmarł w tym pałacu 1 lutego 850 r. Później jego ciało przewieziono do Oviedo i pochowano w panteonie królów wzniesionym przez Alfonsa II Cnotliwego, w kościele Nuestra Señora del Rey Casto. Jego doczesne szczątki zostały złożone w kamiennym grobowcu, który do dziś się nie zachował, a znajdował się obok tego, który zawierał ciało Alfonsa II Cnotliwego.
BIBLIOGRAFIA:
1. Tadeusz Miłkowski, Paweł Machcewicz, Historia Hiszpanii, Wrocław 2009
2. Manuel Tunón de Lara, Julio Valdeón Baruque, Antonio Domínguez Ortiz, Historia Hiszpanii, Szymon Jędrusiak (tłum.), Kraków 2012,
3. Évarsite Lévi-Provençal, Cywilizacja Arabska w Hiszpanii, 2005,
4. Stephen O’Shea, Morze wiary: islam i chrześcijaństwo w świecie śródziemnomorskim doby średniowiecza, Poznań 2009,
5. Maria Rosa Menocal, Ozdoba świata. Jak muzułmanie, żydzi i chrześcijanie tworzyli kulturę tolerancji w średniowiecznej Hiszpanii, Kraków 2006,
6. Małgorzata Hertmanowicz-Brzoza, Kamil Stepan, Słownik władców świata, Kraków 2005.
💛 Wesprzyj naszą pracę, klikając w link:
https://suppi.pl/speculumeuropae
💛 Wpłat można też dokonywać na numer konta:
09 1460 1181 2025 0084 5728 0002
Jeśli znasz jakieś ciekawe fakty na ten temat, podziel się nimi w komentarzu.
Będziemy wdzięczni za każdą informację!
