Najazd wikingów na Anglię w 1066 roku

5 stycznia 1066 r. w pałacu westminsterskim zmarł bezpotomnie król Anglii, Edward Wyznawca. Jedynym żyjącym męskim członkiem rodziny królewskiej był Edgar Ætheling, młody syn Edwarda Wygnańca, który miał około czternastu lat. Jednak, ponieważ nie miał potężnych dorosłych krewnych, którzy mogliby bronić jego sprawy, jego szanse zmalały do zera.

Witan, czyli zgromadzenie tanów anglosaskich, obwołały nowym królem potężnego earla Wessexu, Harolda Godwinsona. 6 stycznia, Harold Godwinson pośpieszył do Londynu, gdzie został koronowany na króla w Opactwie Świętego Piotra w Westminsterze przez Ealdreda, arcybiskupa Yorku. Jednak dwaj potężni earlowie, bracia Edwin z Mercji i Morcar z Nortumbrii, zakwestionowali jego prawo do tronu. Źródła wskazują, że Harold ruszył na północ, aby się z nimi zmierzyć. Jednak ostatecznie zapewnił sobie ich lojalność, poślubiając ich siostrę, Aldgyth, wdowę po Griffithcie z Walii. Zapewniając lojalność Edwina i Morcara, król zwiększył swoją siłę na północy. Ci ludzie byli w istocie pierwszą barierą między Haroldem II Godwinsonem a Haraldem III Surowym.

Pretensje do korony zgłosili – książę Normandii Wilhelm Bękart i król Norwegii Harald III Surowy. Harald III Surowy swoje roszczenie opierał na umowie z 1038 r. między królem Norwegii Magnusem I Dobrym a jego poprzednikiem królem Danii i Anglii Hardeknutem (Knutem III Surowym), który zmarł bezdzietnie w 1042 r. Umowa stanowiła, że ​​jeśli któryś z nich umrze, drugi odziedziczy jego ziemie. Jednak mało prawdopodobne jest, aby Magnus I Dobry zakładał, że zdobędzie tron ​​angielski bez walki. Sam Hardeknut wolał swojego przyrodniego brata, Edwarda Wyznawcę, który został królem przy wsparciu earla Godwina, ojca Harolda II Godwinsona. Plany Magnusa I Dobrego dotyczące inwazji na Anglię w 1045-1046 r. zostały zawieszone, gdyż w Danii zmagał się z powstaniem Swena Ulfssona Estrydsena, kuzyna Hardeknuta.

Książę Normandii Wilhelm Bękart twierdził, że bezdzietny król Anglii Edward Wyznawca (którego matka była Normanką – Emma córka księcia Normandii Ryszarda I Nieustraszonego, a on sam spędził wiele lat na wygnaniu w Normandii) około 1051 r. obiecał mu sukcesję na tronie angielskim. Choć współczesne anglosaskie źródła nie potwierdzają tej obietnicy w sposób jednoznaczny, a Edward Wyznawca w późniejszym okresie faworyzował innych następców (jak Edward Wygnaniec – prawdopodobny syn Edmunda II Żelaznobokiego, a po jego śmierci jego syn Edgar Ætheling), dla Wilhelma było to kluczowe uzasadnienie.

Wilhelm Bękart był dalekim kuzynem Edwarda Wyznawcy. Matka Edwarda, Emma z Normandii, była córką księcia Ryszarda I Nieustraszonego, dziadka Wilhelma. Choć to pokrewieństwo było dość odległe i nie dawało mu automatycznie prawa do tronu zgodnie z angielskimi zasadami sukcesji (gdzie bardziej liczyło się dziedziczenie po linii krwi lub elekcja przez Witan), Wilhelm wykorzystał je jako dodatkowy argument.

Ponadto utrzymywał, że Harold Godwinson, najpotężniejszy angielski earl i późniejszy król, złożył mu przysięgę wierności i poparcia dla jego roszczeń do tronu, podczas gdy przebywał w Normandii (prawdopodobnie około 1064 r.). Złamanie tej przysięgi (Harold został koronowany na króla Anglii po śmierci Edwarda Wyznawcy w 1066 r.) było dla Wilhelma pretekstem do inwazji i przedstawiania Harolda II Godwinsona jako krzywoprzysięzcy.

Nowy król miał również wroga we własnej rodzinie, brata Tostiga. Niechęć między braćmi wynikała z faktu, że Harold wsparł w 1065 r. rebeliantów w Northumbrii, którzy zbuntowali się przeciwko fiskalnej polityce earla Tostiga. Miejsce obalonego brata zajął earl Morcar. Tostiga cechował oportunizm, jesienią 1065 r. szukał pomocy u swojego szwagra hrabiego Flandrii Baldwina V i Duńczyków. W maju 1066 r. załogi 17 drakkarów Tostiga najechały i spustoszyły południowe wybrzeże Anglii. Po tej nieudanej inwazji pożeglował na północ, do Szkocji, na dwór Malcolma III. Tam Tostig zawarł przymierze z Haraldem III Surowym, któremu obiecał wsparcie w planowanej przez niego inwazji na Anglię. Tostig i jego zdrada była swego rodzaju darem od niebios, ponieważ podważała ona jedność Anglii.

Na początku września Harald III Surowy, na czele 300 drakkarów, opuścił Trondheim i pożeglował ku wybrzeżom wschodniej Anglii. Po drodze armia króla Norwegii zatrzymała się na Orkadach, gdzie jarlowie Pal i Erlend Thorfinnssonowie złożyli mu hołd, wzmacniając jego wojska swoimi siłami. Z Orkadów norweska flota połączona z okrętami Tostiga ruszyła ku wybrzeżu Nortumbrii.W Dunfermline Harald III Surowy spotkał sojusznika Tostiga, Malcolma III króla Szkocji, który dał mu około 2000 szkockich żołnierzy. Następnie 18 września flota wpłynęła w estuarium Humber. Założono pierwszy obóz w Riccall, a następnie zajęli miasto Scarborough, po czym ruszyła w górę rzeki Ouse w kierunku miasta York, drugie co do wielkości miasto w Anglii.

Pod samym Yorkiem, nieopodal Gate Fulford maszerującym wojskom norweskim drogę zagrodziły siły anglosaskie pod dowództwem earla Northumbrii Morcara i earla Mercji Edwina. Tym sposobem 20 września w krwawej bitwie na mokradłach przy rzece Ouse, gdzie „trupy spiętrzyły się tak gęsto, że Norwegowie mogli przekroczyć bagno suchą nogą„, armia Haralda III Surowego zmiażdżyły anglosaskie wojska. Earlowie Edwin i Morkar zdołali zbiec.

Bitwa zakończyła się zdecydowanym zwycięstwem Haralda III Surowego i Tostiga Godwinson i 24 września doprowadziła do poddania się Yorka. Był to ostatni raz, kiedy armia skandynawska pokonała wojska angielskie. Tego samego dnia, kiedy York poddał się Haraldowi III Surowemu i Tostigowi Godwinsonowi, król Harold II Godwinson przybył ze swoją armią do Tadcaster, zaledwie siedem mil od zakotwiczonej norweskiej floty w Riccall. Stamtąd prawdopodobnie przeprowadził zwiad norweskiej floty, przygotowując atak z zaskoczenia. Ponieważ Harald III Surowy nie zostawił żadnych sił w Yorku, Harold Godwinson pomaszerował przez miasto do Stamford Bridge, gdzie miało dojść do ostatecznego starcia norwesko-anglosaskiego.

Po zwycięskiej bitwie pod Gate Fulford król Norwegii Harald III Surowy zajął York. Król zadowolony z łatwego sukcesu wrócił ze swoją armią na statki w Riccall. Postanowiono, że 25 września 1066 r. obsadzą wojskiem York. Skoro już wszystko zostało ustalone, rankiem 25 września Harald III Surowy zebrał 2/3 swoich sił, a 1/3 pozostała na miejscu pod dowództwem królewskiego szwagra Eysteina Orre. Syn Haralda III Surowego, Olaf Haraldsson i jarlowie Orkad Pal i Erlend powrócili na statki w Riccall.

Król Anglii Harold II Godwinson w tym czasie przebywał w Londynie. Informacja o norweskiej inwazji dotarła do niego około 15 września. Król szybko zaczął zbierać armię, z którą 20 września pomaszerował z Londynu do Yorku. Do jego armii dołączyły siły jego brata earla Wschodniej Anglii Gyrtha Godwinsona. Wojska anglosaskie w ciągu 4 dni przemierzyły odległość około 320 km, pokonując dziennie średnio 80 km. Imponująca prędkość (!). Maszerowamo dzień i noc. Dało to królowi Anglii przewagę, gdyż zaskoczyli Norwegów pod Stanford Brige. 24 września w Tadcaster wojska Haralda II Godwinsona połączyły się z oddziałami earlów Edwina i Morkara. Ludzie earla Morkara, którego mała flota zacumowała w Ulleskill, przekazali informację, że Harald III Surowy i Tostig Godwinson oraz ich armia opuścili York i wrócili na statki w Riccall. Harald II Godwinson opierając się na zebranych informacjach, zdecydował, że należy zająć York i następnie ruszyć do Stamford Bridge, gdzie zastaną siły nieprzyjaciela.

Armia Haralda III Surowego była podzielona na dwie części. Część żołnierzy znajdowała się po zachodniej stronie rzeki Derwent, podczas gdy główne siły znajdowały się po wschodniej stronie. Norwegowie nie spodziewali się anglosaskiej armii, a ponieważ była upalna jesień, zostawili na łodziach dużą część wyposażenia. Wielu wojowników nie miało na sobie pełnego rynsztunku. Ograniczono się do lekkiego uzbrojenia z tarczami, hełmami, włóczniami i mieczami. Niezauważona przez Norwegów armia anglosaska nocą weszła do Yorku. Ze względu na lepsze wyposażenie armii Harolda II Godwinsona, alternatywą był albo powrót na statki i bronienie się tam całą armią, tak jak tego chciał Tostig Godwinson, albo sprowadzenie pozostałych sił z Riccall na miejsce bitwy. Harald III Surowy zdecydował się na to drugie rozwiązanie.

Kiedy armia anglosaska zaatakowała, zmiażdżyła dużą część sił norweskich po zachodniej stronie rzeki Derwent, a resztę zmusiła do ucieczki na wschodnią stronę rzeki. Następnie natarcie Harolda II Godwinsona zostało powstrzymane na moście, który przecinał rzekę Derwent. Prawdopodobnie warunki naturalne terenu z wąskim mostem umożliwiły Norwegom postawienie posterunku ze strażą broniącą przejścia przez most na drugą stronę rzeki.

Dało to Haraldowi III Surowemu wystarczająco dużo czasu na zebranie swojej armii na pobliskim wzniesieniu, co po sforsowaniu mostu zmusiło Anglosasów do walki w trudniejszych warunkach – parli pod górę, a za plecami mieli rzekę. W ciężkiej bitwie poległo wielu słabo uzbrojonych Norwegów, w tym król Harald III Surowy trafiony strzałą prosto w pierś i Tostig Godwinson. Król Norwegii z powodu upału nie włożył ciężkiej zbroi. Eystein Orre, który wraz z częścią armii norweskiej strzegł floty w Riccall, na wieść o ataku Anglosasów ruszył na pole bitwy, aby wesprzeć walczących rodaków. Na polu bitwy pojawił się już po śmierci króla Haralda III Surowego. Na domiar złego jego ludzie byli ubrani w ciężką zbroje i część z nich zmarła z wycięczenia za nim jeszcze dotarli na pole bitwy. Było to spowodowane faktem, że musieli w upale pokonać dystans 10 km. Przybyli na pole bitwy za późno i sam Eystein Orre poległ w walce wraz z większością swoich ludzi.

Bitwa pod Stamford Bridge zakończyła się prawdziwą rzezią, wyrżnięto większość norweskiej armii. Uciekających w stronę Riccall Norwegów ścigali Anglosasi i mordowali, wśród ofiar była córka Haralda III Surowego, Maria. Ci, co przeżyli, pod wodzą syna zabitego króla, Olafa, uciekli na okręty i zawarłszy rozejm z Haroldem II Godwinsonem, powrócili na Orkady, gdzie przezimowali. W następnym roku Olaf i jego brat, Magnus, poprosili o wydanie ciała ojca, które otrzymali i pochowali w kościele Matki Boskiej w Trondheim (Nidaros).

O rozmiarach klęski Norwegów świadczą liczby. Najeźdźcy przybyli do Anglii na około 300 drakkarach a odpłynęli na 24 (!). Żaden z synów Haralda III Surowego już nigdy nie myślał poważnie o ponownym wysuwaniu roszczeń do tronu angielskiego, nawet w obliczu zniszczenia anglosaskiej armii pod Hastings w październiku 1066 r. Nawet słabość trwającego do 1069 r. panowania Wilhelma I Zdobywcy nie skusiła Olafa III Pokojowego i jego brata Magnusa II do wznowienia roszczeń wobec Anglii. Nie pozwalały na to zasoby finansowe, ludzkie i militarne Norwegii, które zostały bardzo uszczuplone w wyniku nieudanej inwazji Haralda III Surowego.

Kronika anglosaska (wersja IV) tak przedstawiała przebieg wypadków:

„Nasz król Harold nadciągnął niespodzianie z wielką armią anglosaską i spotkał się z Norwegami za Yorkiem pod Stamford Bridge, gdzie obie strony walczyły zacięcie przez cały dzień. Harald Hardrada i earl Tostig polegli, a resztki Norwegów rzuciły się do ucieczki ścigane uparcie przez naszych, którzy wielu nieprzyjaciół zabili, nim ci zdołali dotrzeć do ich okrętów, gdzie niektórzy potonęli, inni spłonęli żywcem lub zginęli w jakiś inny sposób, tak że bardzo niewielu przeżyło rzeź. Anglosasi zostali zwycięscy na polu. Wtedy król okazał łaskę Olafowi, synowi króla Norwegów, ich biskupowi, jarlowi Orkadów i wszystkim, którzy zostali jeszcze na okrętach. Oni wówczas zeszli na ląd, do naszego króla i złożyli przysięgę, że na zawsze zachowają pokój i przyjaźń do tej ziemi; wówczas król zezwolił im odpłynąć do domu na dwudziestu czterech okrętach.”

Jeśli chodzi o Harolda II Godwinsona, to nie cieszył się zbyt długo swoim sukcesem i spokojem. 28 września 1066 r. w Anglii wylądował kolejny pretendent do tronu, książę Normandii Wilhelm Bękart, ale to już opowieść na kolejny post.

BIBLIOGRAFIA:

1. Ian W. Walker, Harold: The Last Anglo-Saxon King, Gloucestershire 1997

2. Nick Higham, Podbój Anglii przez Normanów, tłum. Sławomir Bartosiak, Warszawa 2001,

3. Angelo Forte, Richard Oram, Frederik Pedersen, Państwa Wikingów. Podboje – władza – kultura. Wiek IX-XI, Warszawa 2010,

4. Jerzy Z. Kędzierski, Historia Anglii do 1485, Wrocław 1966

5. Davies Norman, Wyspy. Historia, Kraków 2003.

💛 Wesprzyj naszą pracę, klikając w link:

https://suppi.pl/speculumeuropae

💛 Wpłat można też dokonywać na numer konta:

09 1460 1181 2025 0084 5728 0002