5 listopada 1370 r. w Krakowie zmarł Kazimierz III Wielki, ostatni piastowski król Polski. Jego następca i siostrzeniec Ludwik przybył do Krakowa po pogrzebie wuja, który odbył się 7 listopada 1370 r. Andegawen zaczął energicznie działać, bowiem dzień po przybyciu do Krakowa wstrzymał wykonanie testamentu Kazimierza III Wielkiego i skierował go do rozpatrzenia przez legistów. Następnie 9 listopada Ludwik wysłał Władysława Opolczyka do polskiego możnowładztwa z zapytaniem, czy Kazimierz III Wielki miał prawo bez zgody krewnych dokonać zapisów testamentowych ziem i zamków Królestwa Polskiego. Gdy biskupi nie dali na to odpowiedzi, a zdania innych były podzielone, postanowiono oddać sprawę do rozpatrzenia sędziom.
Sędzia sandomierski Pełka z Czyżowa i podsędek sandomierski Wilczko z Wrocimowic niemający żadnego doświadczenia w rozstrzyganiu tego typu spraw, ale działający pod presją Ludwika Węgierskiego – stwierdzili, że nikt, na wypadek swej śmierci, nie może niczego legować kosztem swoich krewnych. Mimo że król zadrwił z orzeczenia, o którym doniósł mu Władysław Opolczyk, polecił mu ponownie udać się do zgromadzonych z żądaniem, by przesłali decyzję w formie pisemnej, opatrzonej pieczęciami.
Arcybiskup gnieźnieński Jarosław wraz z częścią wielkopolskich możnych, reprezentujących interesy całej prowincji, zażądali od Ludwika, by koronacja odbyła się w Gnieźnie. Wielkopolanie uznali moment śmierci Kazimierza III Wielkiego za sprzyjający w walce o większy udział we władzy. Kwestia ośrodka koronacyjnego stała się pretekstem do zaostrzenia rywalizacji z Małopolską, która w tej sprawie nie zamierzała ustępować.
Król, obawiając się, iż dalsze zwlekanie mogłoby pociągnąć za sobą niekorzystne następstwa, zdecydował się na koronację w Krakowie, zobowiązując się jedynie do przybycia w stroju koronacyjnym do katedry gnieźnieńskiej i złożenia tam insygniów królewskich.
17 listopada w katedrze wawelskiej Ludwik został koronowany przez arcybiskupa gnieźnieńskiego, Jarosława Bogorię na króla Polski. Zawiązano unię personalną między Polską a Węgrami. Na Węgrzech znany jest jako Ludwik I Wielki a w Polsce jako Ludwik Węgierski lub Andegaweński.
Jego ojcem był król Węgier i Chorwacji Karol Robert, a matką Elżbieta Łokietkówna, córka króla Polski Władysława I Łokietka i siostra Kazimierza III Wielkiego. Na mocy układów między Węgrami i Polską, dynastia andegaweńska miała prawo przejąć tron polski, w wypadku śmierci króla, Kazimierza Wielkiego, gdyby ten nie zostawił dziedzica płci męskiej. Elżbieta była głównym doradcą Ludwika, a jej pozycja na Węgrzech była bardzo silna. Ludwik wstąpił na tron węgierski po śmierci ojca, Karola Roberta w 1342 r.
Jeszcze w 1370 r. książęta litewscy Kiejstut i Lubart, zajęli ziemię włodzimierską, niszcząc zamek we Włodzimierzu Wołyńskim, Brandenburgia zajęła zamki w Santoku i Drezdenku, a Siemowit III mazowiecki zerwał zależność lenną i zajął zamki w Płocku, Sochaczewie, Rawie, Gostyninie. Mimo to król Ludwik po objeździe Wielkopolski i Małopolski 8 grudnia wyjechał na Węgry, a władzę powierzył regentom, m.in. swojej matce, Elżbiecie Łokietkównie i Sędziwojowi Pałuce z Szubina.
Zgodnie z testamentem Kazimierz III Wielki przekazał wnukowi Kaźkowi Słupskiemu m.in. księstwo sieradzkie i Kujawy, jednak sąd ziemski uznał testament króla za nieważny w obawie przed rozbiciem kraju. Ostatecznie król Ludwik nadał Kaźkowi te same ziemie jako lenno. Na zjeździe we Wrocławiu w marcu 1372 r. Ludwik jako król Polski zrzekł się praw do Śląska, co było związane z podpisaniem pokoju z Czechami. W 1373 r. hołd lenny złożył Ludwikowi książę mazowiecki Janusz I Starszy. We wrześniu 1373 r. oraz w latach 1375–1377 na ziemi dobrzyńskiej i Kujawach trwały starcia wojsk Ludwika z księciem Władysławem III Białym, walczącym o zwrot ojcowizny, co zakończyło się wykupieniem przez Ludwika z jego rąk księstwa gniewkowskiego za 10 tys. florenów.
W latach 1370–1375, 1376–1377 i 1378–1380 rządy w Polsce sprawowała jako regentka matka Ludwika, Elżbieta Łokietkówna. W tym okresie w kraju dochodziło do licznych konfliktów, m.in. wojny pomiędzy Grzymalitami i Nałęczami w Wielkopolsce, niezadowolenia wielu posiadaczy ziemskich w Małopolsce ze skonfiskowania im przez Kazimierza III Wielkiego licznych ziem, konfliktu węgierskich dworzan z krakowskimi mieszczanami, buntu Bartosz z Odolanowa, czy oporu wobec mianowania w 1378 r. namiestnikiem Władysława Opolczyka.
Po śmierci matki, nie chcąc angażować się w rządy osobiście Ludwik w 1381 r., ustanowił zarządcami Polski biskupa krakowskiego Zawiszę z Kurozwęk, kasztelana krakowskiego Dobiesława z Kurozwęk i wojewodę kaliskiego Sędziwoja z Szubina, co spowodowało antagonizację kolejnych środowisk możnowładczych.
We wrześniu 1376 r. książęta litewscy Kiejstut, Lubart i Jerzy bełski najechali na Lubelszczyznę, ziemię sandomierską, Małopolskę po Tarnów i północno-zachodnią część Rusi Halickiej niszcząc je i uprowadzając ludzi w niewolę. W wyniku najazdu Polska utraciła przejściowo ziemię bełską i chełmską. W 1377 r. Ludwik podjął wyprawę odwetową, oblegając z Węgrami zamek w Bełzie, a Małopolanie i Sieradzanie wraz z książętami śląskimi: palatynem węgierskim Władysławem Opolczykiem, Bolesławem III i Konradem II oleśnickim, odbili Chełm, Horodło, Grabowiec i Sewołoż.
W 1378 r. powstało katolickie biskupstwo w Kamieńcu Podolski.
W związku z buntem Bartosza z Odolanowa w 1382 r. margrabia Zygmunt Luksemburski razem z wojskiem Ludwika zajął zamki w Koźminie, Nabyszycach i Koźmińcu i rozpoczął oblężenie zamku w Odolanowie, w trakcie którego obie strony dowiedziały się o śmierci króla Ludwika. Wkrótce wybuchła wojna Grzymalitów z Nałęczami.
Mimo braku popularności w Polsce Ludwik doprowadził m.in. do rozwoju handlu i zapobiegł rozpadowi królestwa oraz zapewnił swojej córce dziedzictwo po sobie.
💛 Wesprzyj naszą pracę, klikając w link:
https://suppi.pl/speculumeuropae
💛 Wpłat można też dokonywać na numer konta:
09 1460 1181 2025 0084 5728 0002
Jeśli znasz jakieś ciekawe fakty na ten temat, podziel się nimi w komentarzu.
Będziemy wdzięczni za każdą informację!
