6 lutego 806 r. w pałacu cesarskim w Diedenhofen (Thionville) odbył się frankijski wiec generalny.
W trakcie obrad zgromadzenia Imperium Franków powstał „Divisio regnorum„, polityczny testament cesarza Karola I Wielkiego, znany również jako dokument o podziale cesarstwa lub rozporządzenie o sukcesji. Divisio regnorum było wyraźnie uważane za „porządek na przyszłość” lub jako „prawo rodowe”. Tekst dokumentu nie podaje, kto uczestniczył w wiecu. Dopiero z kronik frankijskich z 806 r. dowiadujemy się, że byli to „wielcy i szlachetni Frankowie”, którzy tekst dokumentu potwierdzili swoją przysięgą. Prawdopodobnie w zgromadzeniu udział wzięła część duchowieństwa.
Tekst dokumentu wypracowany na spotkaniu składa się z 20 rozdziałów i jest podzielony na dwie części. Według autora tekstu kroniki pierwsza część „Divisio regnorum” nazwana jest „testamentum” (rozdziały 1-5) i a druga „constitutiones pacis” (rozdziały 6-20). Pierwsze pięć rozdziałów dotyczy podziału imperium między synów cesarza Karola Wielkiego: Ludwika Pobożnego, Pepina Garbatego i Karola Młodszego (rozdziały 1-3), zasad podziału na wypadek, gdyby któryś z nich umarł wcześniej (rozdział 4) oraz jak należy postępować, jeśli któryś z synów Karola Wielkiego umrze i pozostawi po sobie synów, którzy będą jego potencjalnymi następcami (rozdział 5).
Następne 15 rozdziałów zawiera inne ważne postanowienia. Zasady, które regulują relacje między poszczególnymi częściami państwa i braci między sobą, dotyczą kwestii polityki wewnętrznej i zagranicznej i mogą być również rozumiane jako wytyczne na przyszłość. Poszczególne rozdziały poprzedzone są preambułą, która oprócz Karola Wielkiego jako wystawcy, wymienia także adresatów, a mianowicie:
„[…] wszystkim wiernym świętemu Kościołowi Bożemu i naszym wiernym, teraźniejszości i przyszłości”.
Od samego początku podkreśla się, że wolą Boga było, aby władca otrzymał trzech synów, aby wyjaśnić, dlaczego potrzebny jest porządek sukcesji, ponieważ państwo nie powinno być „[…] im [synom] pozostawione w stanie zamieszania i uległości […].”
Nawet przed rozdziałami tekst wprowadzający przewiduje przepisy dotyczące podziału, że całe imperium powinno zostać podzielone na trzy części, tak aby każdy „[…] był zadowolony z jego działu i bronił granic swojego imperium, które idzie za granicę z pomocą Boga […]”.
Jak już wyżej wspomniano, pierwsze trzy rozdziały tego dokumentu dotyczą dokładnego podziału Imperium między synów Karola Wielkiego. Tak więc Ludwikowi, przypadła Akwitania, większości Burgundii i Prowansji, Pepin oprócz Włoch otrzymał także Bawarię i południową część Alemanii (Szwabii) a Karol Młodszy najstarszy z trzech braci, dostał w udziale Neustrię, Austrazję i dodatkowo Saksonię, Turyngię, Fryzję, części Bawarii, Alemanii i Burgundii. Kraje Akwitanii, Włoch i Francji zostały zachowane jako całość, pozostałe granice zostały jednak dość „arbitralnie narysowane” – interesujące jest to, że „Divisio regnorum” rozpoczyna się w rozdziale 1 od ziem dla Ludwika Pobożnego, a następnie przechodzi w rozdziale 2 do Pepina i najstarszy syn jest omawiany tylko w trzecim artykule. Uderzające jest, że Karol Młodszy odziedziczył całe serce państwa Franków, więc można dojść do wniosku, że był szczególnie uprzywilejowany jako najstarszy syn. Jednak z drugiej strony Karol Młodszy nie otrzymał specjalnych prerogatyw. Uzasadnić to można faktem, że w przeciwieństwie do swoich braci Karol Młodszy został dość późno koronowany na króla, a sukcesja w jądrze imperium była bardziej „oczywista”. Ponadto ojciec nie nadał mu dodatkowych prerogatyw, tytułów czy też jakiegoś specjalnego protokolarnego wyróżnienia. Ludwik i Pepin jako najmłodsi synowie otrzymali już swoje apanaże na terenie imperium w 781 r. W przeciwieństwie do swoich braci Karol Młodszy nie został namaszczony i koronowany na króla aż do grudnia 800 r.
Czy najstarszy syn rzeczywiście otrzymał wyższą pozycję na długo przed 806 r.? – i czy początkowo został z tego powodu pominięty?
Czy zajmował on specjalną pozycję?
Początkowo i tak było czterech spadkobierców (jednak nie ma zgody co do tego, czy Pepin Garbaty był przewidywany do roli spadkobiercy), ale Pepin Garbaty zbuntował się w 792 r., i w ten sposób wykluczył się z grona potencjalnych sukcesorów. Karol Młodszy zajął jego miejsce i w konsekwencji pozostał jedynym spadkobiercą rdzenia państwa Franków.
Według części historyków Karol Młodszy został szczególnie wyróżniony. Koncepcja podziału Imperium przez Karola Wielkiego, która jest zawarta w „Divisio regnorum„, była podporządkowana tradycyjnej sukcesji frankijskiej.
W poszczególnych działach imperium, Karol Wielki zapewnił, że każdy z jego synów ma dostęp do Italii, „[…], aby móc nieść pomoc swojemu bratu [Pepinowi] w razie potrzeby […]”. Już na początku dokumentu zagwarantowana jest ochrona papieża. W 15 rozdziale tekstu prawnego raz jeszcze uwidoczniono tę kwestię, gdy wymienia się „[…] że trzej bracia powinni jednakowo troszczyć się o Kościół św. Piotra i bronić go […]”. Kolejny przejaw szacunku dla Kościoła w Rzymie można znaleźć w kronikach frankijskich, gdy mówi się, że po spisaniu tekstu „[…] Einhard wysłał go papieżowi Leonowi do podpisu”.
Cesarzowi Karolowi wydawało się również ważne, aby imperium nie było dalej dzielone poza ustalony w tym dokumencie podział między jego synów. Tak więc w części 5 postanowił, że syn jednego z jego synów może zostać wybrany na następcę ludu danej części imperium.
Uderzające jest, że dokument „Divisio regnorum” pozbawiony jest jakichkolwiek odniesień do godności cesarskiej czy też o jedności Imperium Franków. Tym samym Karol Wielki można by rzec, w sposób beztroski podzielił swoje legendarne „renovatio Romani imperii” na trzy królestwa. Dokument nigdy nie wszedł w życie, ponieważ przed Karolem Wielkim zmarli jego dwaj synowie Pepin w 810 r. a Karol Młodszy w 811 r., tak że żył już tylko Ludwik Pobożny.
BIBLIOGRAFIA:
1. Stefan Weinfurter, Niemcy w średniowieczu 500–1500, Warszawa 2013,
2. Władysław Czapliński, Adam Galos, Wacław Korta, Historia Niemiec, Wrocław 1981,
3. Rosamond McKitterick, Królestwa Karolingów 751-987. Władza – konflikty – kultura, Warszawa 2011,
4. Jan Baszkiewicz, Historia Francji, Wrocław 1974,
5. Józef Andrzej Gierowski, Historia Włoch, Wrocław 1986.
💛 Wesprzyj naszą pracę, klikając w link:
https://suppi.pl/speculumeuropae
💛 Wpłat można też dokonywać na numer konta:
09 1460 1181 2025 0084 5728 0002
Jeśli znasz jakieś ciekawe fakty na ten temat, podziel się nimi w komentarzu.
Będziemy wdzięczni za każdą informację!
