Nie znamy dokładnej daty urodzenia Bogusława IX księcia stargardzkiego i słupskiego z dynastii Gryfitów, sam rok już nastręcza wiele trudności. Mogło to być w 1405 r. lub między 1407 a 1410. Był synem księcia stargardzkiego Bogusława VIII Magnusa i księżniczki holsztyńskiej Zofii. Rezydował w Stargardzie.
W 1418 r. zmarł ojciec Bogusława IX. Był jeszcze dzieckiem, więc rządy regencyjne sprawowała jego matka Zofia holsztyńska i wspierał ją Eryk Pomorski król Danii, Szwecji i Norwegii. W tym czasie książęta szczecińscy z rodu Gryfitów Otton II i Kazimierz V znaleźli sojuszników w książętach Meklemburgii-Stargardu przeciwko wzrastającej potędze margrabiego brandenburskiego Fryderyka I Hohenzollerna.
Źródeł niechęci Gryfitów szczecińskich do Hohenzollerna należy szukać w ich relacjach z poprzednimi panującymi dynastiami w Brandenburgi – Wittelsbachami i Luksemburgami. W latach 1409–1411 z upoważnienia margrabiego Brandenburgii Jodoka z Moraw Świętobor I, książę szczeciński, był margrabią Marchii Środkowej ze stolicą w Berlinie. W 1411 r. margrabia brandenburski Zygmunt Luksemburski ustanowił nowego zarządcę Marchii Środkowej Fryderyka Hohenzollerna, który domagał się zwrotu zastawionej części Marchii Wkrzańskiej (Uckermark), która została uroczyście przekazana Gryfitom przez synów cesarza Ludwika IV Bawarskiego i przyznana Pomorzu przez cesarza Karola IV Luksemburskiego. Natomiast Świętobor I do końca życia nie zrzekł się roszczeń do tego terenu i nadal uważał się za namiestnika Marchii Środkowej, tym bardziej że część możnych brandenburskich nadal uznawała pomorskie namiestnictwo. Wojska pomorskie starły się z ludźmi Hohenzollerna 24 października 1412 r. na Kremskiej Grobli na północ od Spandau. Zwycięstwo Gryfitów miało strategiczne znaczenie, gdyż położenie Kremskiej Grobli pozwalało na w dużej mierze niezauważalny postęp przez słabo zaludnione lasy północnej Brandenburgii, bez konieczności zbliżania się do miast takich jak Neuruppin lub Löwenberg. Jednak książęta szczecińscy nie zdołali osiągnąć niczego trwałego. Podczas dalszych walk zmarł 21 czerwca 1413 r. w wieku około 62 lat Świętobor I, a księstwo po nim przejęli jego dwaj synowie Otton II i Kazimierz V.
Fryderyk I Hohenzollern zawarł ścisły sojusz z książętami wołogoskimi 19 listopada 1412 r. w Neuruppin. Warcisław VIII Germatius, książę bardowski i rugijski, który rządził również w imieniu małoletnich synów swojego brata Barnima VI – Warcisława IX i Barnima VII, zaręczył swojego syna Warcisława Młodszego z córką Hohenzollerna, Małgorzatą. W ten oto sposób po raz kolejny zerwano jedność pomorskiego domu książęcego, ponieważ jak wiemy książęta szczecińscy, przez długi czas kontynuowali swoją wojnę przeciwko Brandenburgii.
15 sierpnia 1414 r. między Fryderykiem Hohenzollernem a książętami meklemburskimi, w tym szwagrem Ottona II, Ulrykiem I na Stargardzie, doszło do zawarcia sojuszu. Co nie tylko uniemożliwiło wykorzystanie zwycięstwa na Kremskiej Grobli, ale zmusiło również do podjęcia rozmów o pokoju. Książęta szczecińscy odstąpili od ukrywanego przez nich zbiegłego Dietricha von Quitzowa, gdyż 10 maja 1415 r. zostali oni objęci cesarską banicją za swoją grabieżczą działalność. Otton II i Kazimierz V, aby się od tego uwolnić, 16 grudnia 1415 r. w Eberswalde scedowali swoje roszczenia do Marchii Wkrzańskiej, Boitzenburg i Zehdenik na Fryderyka za odpowiednio 4000 i 2000 groszy. Podczas gdy kwestia margrabstwa została w ten sposób rozstrzygnięta, spór o bezpośrednią cesarską zwierzchność nad Pomorzem pozostał.
Wiosną 1417 r. książę wołogoski Warcisław IX wyruszył do Konstancji, aby uzyskać od króla niemieckiego Zygmunta Luksemburskiego lenno na swoje ziemie. Być może uczestniczył w uroczystym nadaniu lenna dla swojego przyjaciela, elektora margrabiego brandenburskiego Fryderyka I Hohenzollerna, które odbyło się 18 kwietnia 1417 r. Z pewnością był tam 26 maja 1417 r., kiedy to, biskup kamieński Magnus książę saski na Lauenburgu otrzymał lenno na swoje biskupstwo. Tego samego dnia książę wołogoski otrzymał lenno, a 31 maja 1417 r. wydano dla niego, jego brata Barnima VII Starszego i jego kuzynów Barnima VIII Młodszego i Świętobora II Spokojnego, list lenny dla księstwa wołogoskiego i bardowskiego, a także rugijskiego, w którym błędnie określono nazwy państw i księstw. Nie jest całkowicie pewne, czy jeden z książąt szczecińskich był obecny w Konstancji, ale jest wielce prawdopodobne, że tak było. W każdym razie w dniu 31 maja 1417 r. król Zygmunt Luksemburski wydał również list lenny dla książąt szczecińskich – Ottona II i Kazimierza V.
Jednakże roszczenia margrabiego brandenburskiego Fryderyka Hohenzollerna do zwierzchnictwa nad Pomorzem Zachodnim były wyraźnie zastrzeżone w tym dokumencie. Spór między margrabią brandenburskim a książętami pomorskimi rozstrzygnąć miał książę-elektor Saksonii Rudolf III. 24 lipca król powiedział także margrabiemu, że do lenna książąt szczecińskich nie powinien wkraczać, w rzeczywistości mówi się, że już polecił książętom, aby przyjęli ich ziemię jako lenno od margrabiego. Jest zatem zrozumiałe, że ich nastawienie wobec Brandenburgii nie było zbyt przyjazne, gdyż Hohenzollern wznowił roszczenia margrabiów z 1348 r.
Dlatego też książęta wołogoscy, byli zainteresowani obroną niezależności księstwa szczecińskiego. Dlatego też dołączyli 21 listopada 1418 r. do sojuszu z Ückermünde, do którego przyłączyli się także książęta Schwerinu, Werle i inni władcy północnoniemieccy. Dzięki temu powstał silny sojusz przeciwko Hohenzollernom. Nawet Polska i król Unii Kalmarskiej Eryk Pomorski dołączył, pomimo ostrzeżeń króla niemieckiego i węgierskiego Zygmunta Luksemburskiego, który wiosną 1419 r. przybył do Strasburga, gdy księstwo szczecińskie walczyło nieudolnie. Niemniej jednak książęta pomorscy przejęli dużą część Marchii Wkrzańskiej, a na granicy trwały liczne walki. W styczniu 1420 r. król Zygmunt Luksemburski pośredniczył po raz kolejny w zawieszeniu broni na pół roku, ale niestety nie został on utrzymany.
Ponieważ Jan III Starszy książę meklemburski na Stargardzie został pojmany przez Hohenzollerna, Otton II natychmiast najechał terytorium wroga, aby go uwolnić i po daremnym oblężeniu Strasburga zdobył Prenzlau. Sukces nie był jednak trwały. Wiosną elektor brandenburski Fryderyk I Hohenzollern, który wcześniej zajmował się zbieraniem sił przeciwko husytom, pospieszył z odsieczą. W nocy z 27 na 28 marca 1420 r. pod Angermünde zadał siłom pomorsko-polskim klęskę, tak że książęta pomorscy musieli ponownie zrezygnować z Marchii Wkrzańskiej. Wydaje się, że Pomorzanie stracili odwagę. Za pośrednictwem swojego kuzyna Wilhelma I Zwycięskiego, księcia brunszwickiego na Lüneburgu, syna Zofii, córki księcia wołogoskiego Warcisława VI Jednookiego, zaproponowali Hohenzollernowi negocjacje. Doprowadziły one do tymczasowego rozejmu zawartego 23 sierpnia 1420 r. w Perleberg.
Książęta szczecińscy nie myśleli o uznaniu feudalnej zwierzchności margrabiego brandenburskiego i starali się chronić swoją wolność w zmieniającej sytuacji politycznej. Książęta pomorscy lawirowali między Polską a Zakonem Krzyżackim, sprzymierzając się raz z jednym raz z drugim sąsiadem.
Gdy margrabia popadł w niełaskę u króla niemieckiego Zygmunta Luksemburskiego, książę Kazimierz V pospieszył, aby uzyskać potwierdzenie swoich swobód i posiadłości. Udał się do Ofen i za pośrednictwem króla Eryka Pomorskiego, który również dotarł tam, Zygmunt Luksemburski 17 lutego 1424 r. w 5 dokumentach potwierdził wszystkie prawa, wolności i posiadłości Gryfitów, w tym także Marchii Wkrzańskiej.
W ten sposób sytuacja stała się jeszcze bardziej skomplikowana, ponieważ wcześniejsze potwierdzenia, które margrabia otrzymał od Luksemburczyka, stawały teraz w sprzeczności do tych, które otrzymał książę Kazimierz V, który, jak się wydaje, zyskał szczególną przychylność króla i został z nim przez długi czas. Po powrocie, na początku 1425 r. książęta szczecińscy, wspierani przez pomorskich kuzynów i Meklemburgię, rozpoczęli wojnę z Brandenburgią. W lutym przejęli podstępem miasto Przęcław. Nawet pod Vierraden margrabiowie doznali poważnych strat, a Pomorzanie, do których dołączyło wielu wrogów Brandenburgii, ponownie najechali margrabstwo, rabując i grabiąc marchię. Zniechęcony trudnościami w relacjach z książętami pomorskimi i meklemburskimi elektor Fryderyk wycofał się do swoich frankońskich posiadłości i już nigdy do Brandenburgii nie wrócił. Jednak margrabia Jan, syn i następca Fryderyka, zdołał odzyskać Przęcław. Następnie w październiku 1426 r. zawarto rozejm. Negocjacje ostatecznie doprowadziły do zawarcia 22 maja 1427 r. pokoju w Eberswalde.
Księstwo szczecińskie zrezygnowało ze swoich roszczeń, ale zachowało zamek i miasto Gryfice. Ustalono, że decyzję w sprawie zależności lennej powinien podjąć cesarz rzymski lub król niemiecki. Aby umocnić pokój, syna Kazimierza V, Joachim został zaręczony z Barbarą, córką margrabiego Jana. Zaręczyny te były podobne do wcześniej zawartych zaręczyn księżniczek z domu Hohenzollern z młodymi książętami z linii wołogoskiej.
Bliski związek margrabiego brandenburskiego Fryderyka z polską królewną Jadwigą wydawał się niebezpieczny, zarówno dla króla Zygmunta Luksemburskiego, jak i dla książąt pomorskich, ponieważ polska księżniczka była wówczas uważana za spadkobierczynię korony. Prawdopodobnie z inicjatywy Zygmunta i króla Unii Kalmarskiej Eryka Pomorskiego odbył się 15 września 1423 r. w Szczecinku zjazd pomorskich kuzynów Ottona II i Kazimierza V ze Szczecina, Warcisława IX i Barnima VII z Barda i Wołogoszczy oraz Bogusława IX ze Słupska wraz z Wielkim Mistrzem Zakonu Krzyżackiego Pawłem von Russdorfem, aby omówić, co należy zrobić przeciwko margrabiom brandenburskim. Obiecano sobie wzajemną pomoc wojskową i całkowitą swobodę przemieszczania się sił sojuszniczych. W rezultacie pomorscy książęta otrzymali silne wsparcie przeciwko Brandenburgii, a król Eryk poparcie przed wrogą polityką miast hanzeatyckich. Książę Bogusław IX miał się ożenić z Jadwigą Jagiellonką. Jednak ten plan nie spodobał się Polsce. Wszystkie porozumienia pozostały bez konsekwencji, ponieważ polska królewna zmarła w 1431 r.
Zgodnie z postanowieniami pokoju, zawartego w 1427 r. w Eberswalde po kilku kolejnych bitwach granicznych między Pomorzem a Brandenburgią, Gryfici stracili na rzecz Hohenzollernów część Marchii Wkrzańskiej wraz z Angermünde.
W 1424 r. nowym biskupem w Kamieniu Pomorskim został Zygfryd von Boock. Nie zrezygnował on z walki o odzyskanie części dóbr biskupich (Polanów, Lipie, Maszewo i Golczewo) znajdujących się w rękach księcia Bogusława IX, który nie przejmował się napomnieniom papieża Eugeniusza IV. Na próżno biskup Zygfryd próbował w 1431 r. przedstawić sprawę tego konfliktu soborowej radzie w Bazylei. Następnie w 1434 r. wysłał Johannesa Westphala, ale czy ten coś osiągnął, nie wiemy. Z kolei w Ulm 29 lipca 1434 r. cesarz Zygmunt ogłosił, że księżna Zofia i książę Bogusław IX stali się banitami na okres 15 lat. Decyzja ta została uroczyście przekazane księciu, również innym pomorskim Gryfitom oraz licznym miastom, wśród których osiemnaście znajdowało się na Pomorzu. Skutki klątwy kościelnej i banicji cesarskiej zrobiły raczej negatywne wrażenie na księciu w krajach skandynawskich, ponieważ te nie chciały widzieć niepopularnego Gryfity, jako następcy tronu i to właśnie z powodu nałożonych na niego kar. Dlatego też Bogusław IX stopniowo skłaniał się ku pokojowi i za pośrednictwem króla Eryka w końcu 1 maja 1436 r. doszło do jego zawarcia. Książę przejął ochronę klasztoru i uzyskał prawo do potwierdzenia wyboru biskupa i kanoników. Sporne miasta i zamki Massow i Arnhausen nadal utrzymał, ale jako zastaw od biskupa za kwotę 20 000 marek na 15 lat. Inne spory powinny być rozstrzygane przez trybunał arbitrażowy złożony z radnych miast Stargardu, Treptowa, Kołobrzegu i Koszalina; Zygfryd zniósł klątwę a Bogusław IX i liczni rycerze zaprzysięgli umowę. Dzięki temu długi spór został zasadniczo rozstrzygnięty na korzyść księcia, a biskupstwo stawało się coraz bardziej zależne od książąt pomorskich.
Za panowania Bogusława VIII rozpoczął się skomplikowany przez papieską schizmę spór o diecezję kamieńską, który dotyczył także statusu prawnego diecezji. Podobnie jak Bogusław VIII, jego syn Bogusław IX został później wygnany i skazany na banicję cesarską w latach 1434–1436. Król Zygmunt 31 maja 1417 r. podczas sejmu w Konstancji uznał biskupstwo za cesarskie bezpośrednie lenno, ale ochrona książąt pomorskich (założona w 1356 r.) została potwierdzona w 1436 r.
24 czerwca 1432 r. Bogusław IX poślubił Marię mazowiecką, siostrzenicę Władysława II Jagiełły. W około 1435 r. urodziła się ich córka Zofia.
Przez długi czas król Danii, Szwecji i Norwegii Eryk Pomorski był długo przekonany, że jego brat stryjeczny Bogusław IX w przyszłości przejmie po nim tron jako Pan Unii Skandynawskiej. Z tym łączył swoje plany stworzenia „Dominium Maris Baltici”; Bo co mogło być bardziej sprzyjające dla takiego panowania niż integracja jego księstwa po drugiej stronie Bałtyku, a być może nawet jeszcze większej części Pomorza. Wszędzie byli jego przyjaciele i krewni, książęta Gryfici.
Chciał też zdobyć Polskę jako południowego sąsiada Morza Bałtyckiego, gdyby polska księżniczka Jadwiga została żoną jego kuzyna Bogusława. Jednak to wszystko się nie udało.
Eryk nie obawiał się żadnych większych sprzeciwów w krajach skandynawskich, ponieważ panowie od dawna wiedzieli, kogo król widział jako swojego następcę. Tymczasem sytuacja polityczna w Danii uległa zasadniczej zmianie. Rada Królestwa nie chciał widzieć w osobie Bogusława IX, spadkobiercy i współwładcy Eryka. Eryk próbował udaremnić brak zgody Rady Królewskiej poprzez zamach stanu. Arbitralnie, bez niezbędnej zgody Rady, powierzył bratu stryjecznemu Bogusławowi IX oraz innym krewnym i przyjaciołom z Pomorza duńskie zamki w nadziei, że Rada nie sprzeciwi się temu, skoro tylu Pomorzan siedziało na duńskiej ziemi. Król myślał, że to zapewni sukcesję i współrządy księcia pomorskiego Bogusława IX.
Rada pozostał nieugięta. W 1436 r. Bogusław IX uzyskał odnowę objęcia tronu duńskiego. Następnie król opróżnił swój skarb, załadował wszystkie skarby na swoje statki i wydał rozkaz, aby odpłynąć z powrotem do Gotlandii.
W 1436 r. biskup Zygfryd zastawił zamek i ziemię polanowską księciu pomorskiemu Bogusławowi IX. W 1437 podczas nabożeństwa w kołobrzeskiej kolegiacie rycerz Piotr Schlieffen nazwał obecnego w świątyni biskupa Zygfryda kacerzem, zdrajcą, profanem, a następnie poprowadził atak na dwór biskupi w mieście. Doprowadziło to do wieloletniej otwartej wojny Kołobrzegu z biskupstwem, której nie mógł załagodzić książę Bogusław IX.
Biskup wysuwał roszczenia do lokalnej soli, a także do portu, tak że kapituła katedralna i duchowieństwo opuściło Kołobrzeg.
Książę Bogusław próbował negocjować między zwaśnionymi stronami jako opiekun biskupstwa, ale w 1443 r. rozpoczął otwarty atak na Kołobrzeg, który został dwukrotnie odparty przez mieszkańców na czele z burmistrzem. Również miasta hanzeatyckie interweniowały, a 21 maja 1445 r. zawarto pokój między księciem i biskupem z jednej strony a miastem z drugiej.
Po długiej chorobie 7 grudnia 1446 r. zmarł Bogusław IX. Rządy w księstwie – do czasu objęcia ich przez Eryka Pomorskiego – przejęła księżna wdowa Maria.
Tomasz Kantzow w Pomerania tak o to zanotował o śmierci Bogusława IX:
„Tymczasem Marchijczycy i wołogoszczanie wiele najazdów sobie czynili nawzajem oraz szkód z powodu Pozdawilku, lecz niebawem rozejm zawarto. W czas rozejmu zmarł jednak książę Bogusław pomorski i pogrzebano go w Kamieniu w roku 1448, dziedziców zaś nie zostawił, tylko córkę jedną imieniem Zofia, którą król Eryk jako najbliższy krewny oraz dziedzic kraju zabrał do siebie. Dostał więc teraz król Eryk całe Pomorze Tylne, w tej części, która do pomorskiego należała władztwa, od Słupska aż po Stargard nad Iną – tak że godne miał dochody oraz utrzymanie.”
BIBLIOGRAFIA:
1. Edward Rymar, Rodowód książąt pomorskich, Szczecin 2005,
2. Zygmunt Boras, Książęta Pomorza Zachodniego, Poznań 1996,
3. Kazimierz Kozłowski, Jerzy Podralski, Gryfici. Książęta Pomorza Zachodniego, Szczecin 1985,
4. Gerard Labuda (red.), Historia Pomorza, t. 1, cz. 2, Poznań 1969.
💛 Wesprzyj naszą pracę, klikając w link:
https://suppi.pl/speculumeuropae
💛 Wpłat można też dokonywać na numer konta:
09 1460 1181 2025 0084 5728 0002
Jeśli znasz jakieś ciekawe fakty na ten temat, podziel się nimi w komentarzu.
Będziemy wdzięczni za każdą informację!
