Nie znamy dokładnej daty urodzenia Barnima VIII Młodszego księcia bardowskiego i rugijskiego z dynastii Gryfitów, sam rok już nastręcza wiele trudności. Mogło to być między 1403 a 1407. Był synem księcia bardowskiego i rugijskiego Warcisława VIII Germatiusa i księżniczki Agnieszki, której pochodzenie trudno ustalić. Dawniej sądzono, że była córką Eryka IV, księcia saskiego na Lauenburgu z dynastii Askańskiej.
Po śmierci ojca w sierpniu 1415 r. wdowa po nim Agnieszka początkowo objęła opiekę nad swoimi synami Barnimem VIII Młodszym i Świętoborem II Spokojnym, a także synami jej szwagra Barnima VI, Warcisława IX i Barnima VII Starszego.
Jednak stany pomorskie, z powodu nieufności do zdolności kobiety w sprawowaniu władzy, wyznaczyły radę regencyjną, aby jej pomagała, na którego czele stanął osławiony Cord von Bonow, doradca Warcisława VIII Germatiusa. Pozostałymi członkami rady regencyjnej byli: Degener Bugenhagen, Tideke von dem Borne, dziedziczny marszałek Wołogoszczy, Raven Barnekow, wójt Wołogoszczy, dwóch radnych ze Stralsundu, dwóch z Greifswaldu, wśród nich Heinrich Rubenow oraz po jednym z Anklam i Demmin.
Jeszcze w tym samym roku Warcisław IX został uznany za pełnoletniego i wspomagał swoją ciotkę Agnieszkę w sprawowaniu władzy.
Już wiosną 1417 r. książę wołogoski Warcisław IX wyruszył z Wołogoszczy do Konstancji, aby uzyskać od króla niemieckiego Zygmunta Luksemburskiego lenno na swoje ziemie. Być może uczestniczył w uroczystym nadaniu lenna dla swojego przyjaciela, elektora margrabiego brandenburskiego Fryderyka I Hohenzollerna, które odbyło się 18 kwietnia 1417 r. Z pewnością był tam 26 maja 1417 r., kiedy to, biskup kamieński Magnus książę saski na Lauenburgu otrzymał lenno na swoje biskupstwo. Tego samego dnia książę wołogoski otrzymał lenno, a 31 maja 1417 r. wydano dla niego, jego brata Barnima VII Starszego i jego kuzynów Barnima VIII Młodszego i Świętobora II Spokojnego, list lenny dla księstwa wołogoskiego i bardowskiego, a także rugijskiego, w którym błędnie określono nazwy państw i księstw. Nie jest całkowicie pewne, czy jeden z książąt szczecińskich był obecny w Konstancji, ale jest wielce prawdopodobne, że tak było.
W każdym razie w dniu 31 maja 1417 r. król Zygmunt Luksemburski wydał również list lenny dla książąt szczecińskich – Ottona II i Kazimierza V. Jednakże roszczenia margrabiego brandenburskiego Fryderyka Hohenzollerna do zwierzchnictwa nad Pomorzem Zachodnim były wyraźnie zastrzeżone w tym dokumencie. Spór między margrabią brandenburskim a książętami pomorskimi rozstrzygnąć miał książę-elektor Saksonii Rudolf III. 24 lipca król powiedział także margrabiemu, że do lenna książąt szczecińskich nie powinien wkraczać, w rzeczywistości mówi się, że już polecił książętom, aby przyjęli ich ziemię jako lenno od margrabiego. Jest zatem zrozumiałe, że ich nastawienie wobec Brandenburgii nie było zbyt przyjazne, gdyż Hohenzollern wznowił roszczenia margrabiów z 1348 r.
Warcisław IX, który sprawował rządy regencyjne w imieniu swojego brata Barnima VII Starszego i ich kuzynów Barnima VIII Młodszego i Świętobora II Pokojowego, zgodził się 3 stycznia 1421 r. w Strzałowie, pod naciskiem głównych miast księstwa, wystawić dokument ustanawiający sąd suchedniowy. Był to doraźny sąd dla sprawców rozbojów i zakłócania miru publicznego. Sąd suchedniowy był organem stanowym, a jego członkami miało być każdorazowo ośmiu rycerzy i ośmiu przedstawicieli miast – rajców miejskich. Mieszczańscy przedstawiciele to reprezentanci czterech głównych miast księstwa: Strzałowa, Gryfii, Anklamu i Dymina. Organ ten miał zbierać się cztery razy do roku (raz na kwartał) w tzw. Suche Dni, każdorazowo w kolejnym mieście, pod przewodnictwem księcia, a w przypadku jego nieobecności także bez niego.
6 grudnia 1425 r. w Eldena książęta Warcisław IX, Barnim VII Starszy, Barnim VIII Młodszy i Świętobor II Spokojny podzielili księstwo wołogosko-rugijskie. Warcisławowi IX i Barnimowi VII Starszemu przypadło księstwo wołogoskie, które obejmowało Wołogoszcz, Greifswald, Dymin, Gützkow, zamki wkrzańskie oraz dobra położone w Danii. Przy czym Barnim VII Starszy faktycznie jednak rezydował w Choćkowie i był tytułowany „panem na Choćkowie”. Był zapalonym myśliwym i zyskał sobie z tego powodu przydomek Psiarza.
Jeśli zaś chodzi o Barnima VIII Młodszego i Świętobora II Spokojnego, to oni otrzymali księstwo rugijskie z takimi miastami jak: Loitz (Łozice), Grimmen (Grzymie), Tribsees (Trzebusz), Damgarten (Dębogórę), Barth (Bardo), Hertesburg, Stralsund (Strzałów) i wyspę Rugię. Dwaj bracia, Barnim VIII Młodszy i Świętobor II Spokojny, później również podzielili swoje księstwo. Ten drugi otrzymał wyspę Rugię i miasto Stralsund, podczas gdy jego brat otrzymał pozostałą część ojcowizny.
Udział w wojnie duńsko-hanzeatyckiej z lat 1426–1435
W latach 1426–1435 trwała wojna duńsko-hanzeatycka, której główną przyczyną było wprowadzenie ceł sundzkich przez Eryka Pomorskiego. Były one ważnym źródłem dochodów skarbca królewskiego i wiązały się z nimi pretensje Danii do władzy na Morzu Bałtyckim. Jednak wojna ta była ściśle powiązana z wojną duńsko-holsztyńską o Księstwo Szlezwiku z lat 1409-1422–1435, konfliktem między Hanzą a Holandią z lat 1422–1441 i powstaniem szwedzkim 1434-1436. W 1413 r., kiedy król Unii Kalmarskiej Eryk Pomorski ogłosił księcia szlezwickiego lennikiem, wybuchła wojna między Erykiem Pomorskim a Henrykiem IV księciem Szlezwiku. Stralsund opowiedział się po stronie Henryka, wspólnie z miastami hanzeatyckimi, ponieważ nie chcieli doprowadzić do zmiany układu siły na półwyspie Jutlandzkim. Książę Barnim VIII Młodszy stanął po stronie krewniaka, Eryka Pomorskiego i wykorzystał okazję, by porwać hanzeatyckie statki handlowe. Stralsund musiał więc walczyć ze swoim księciem. Natomiast Greifswald i Anklam ogłosiły neutralność z szacunku dla swoich pomorskich książąt i zostały tymczasowo wyłączone z Ligi Hanzeatyckiej.
W lipcu 1427 r. pod dowództwem burmistrza Lubeki Tidemanna Steena, 36 okrętów wojennych z Lubeki, Hamburga i Wismaru napotkało u wybrzeży Kopenhagi 33 duńskie i szwedzkie okręty wojenne dowodzone przez Barnima VIII Młodszego. Chociaż Steen otrzymał rozkaz powstrzymania się od walki, dopóki statki handlowe nie zostaną zabezpieczone, zaatakował flotę królewską. Ponieważ Barnim VIII Młodszy nakazał eskadrom duńskim i szwedzkim działać oddzielnie, Steen również podzielił swoją flotę. Sam Steen poprowadził eskadrę lubecką przeciwko Szwedom dowodzoną przez radcę Gregera Magnussona, podczas gdy burmistrz Hein Hoyer i jego eskadra hamburska walczyli z Duńczykami Barnima. Eskadra wismarska pod dowództwem burmistrza Johanna Bantzkowa i radnego Hinrika van Harena nie interweniowała na czas.
Lubeczanie początkowo odnieśli zwycięstwo nad Szwedami. Udało im się dokonać abordażu kilku statków, zdobyć flagę cennego okrętu, a nawet schwytać Gregera Magnussona. Jednak Duńczycy nadal nękali Hamburczyków. Podczas duńsko-szwedzkiego kontrataku eskadra hamburska została zepchnięta na mieliznę u wybrzeży Kopenhagi i porzucona przez wycofujące się okręty z Lubeki. Duńczycy nie tylko zdobyli hamburskie okręty, ale do 25 lipca opanowali również całą, bezbronną flotę handlową.
Liga Hanzeatycka nie powiedziała ostatniego słowa i w marcu 1428 r. zgromadziła u wybrzeży Wismaru wspólną flotę, liczącą podobno 260 statków (zarówno dużych, jak i małych) oraz 12 000 najemników. Po rozstrzygnięciu wewnętrznych sporów między Lubeką a Stralsundem okręty wojenne wypłynęły i pojawiły się u wybrzeży Kopenhagi w Wielkanoc. Dziesięć statków załadowano kamieniem i wapnem, których jedynym celem było zatopienie ich poza portem i zablokowanie w ten sposób duńskiej floty.
Duńczycy byli jednak przygotowani – ich stolica była dobrze ufortyfikowana, a port zamknięty. Królowa Filippa, reprezentująca nieobecnego króla Eryka Pomorskiego, dowodziła obroną. Zmasowany ostrzał artyleryjski z lądu wprowadził chaos w szeregach statków hanzeatyckich. Niektóre statki załadowane kamieniami nie mogły więc zostać zatopione w poprzek kanału portowego, lecz zatonęły wzdłuż niego. Duńskie statki mogły przepływać obok nich i pod osłoną dział lądowych, atakowały nawet flotę hanzeatycką.
Ponieważ blokada się nie powiodła i zniszczenie duńskiej floty oraz desant stały się niemożliwe, statki hanzeatyckie wycofały się i w kolejnych dniach i tygodniach pustoszyły wybrzeża Zelandii i Skanii.
W czerwcu 1428 r. do drugiego ataku flota hanzeatycka przystąpiła z 40 statkami blokującymi załadowanymi kamieniami. Łącznie wypłynęło aż 80 statków z 6800 najemnikami, z czego około 1000 wystawił Stralsund. Tym razem statki transportowe zostały również wyposażone w artylerię. Zamiast pierwotnie planowanego zdobycia Kopenhagi, głównym celem była teraz eliminacja floty duńskiej.
Pod osłoną artylerii morskiej, flota hanzeatycka zdołała zatopić 40 statków zgodnie z planem i zbombardować uwięzioną w porcie flotę duńską. Po raz pierwszy użyto również pływającej baterii, tratwy z działami dużego kalibru. Bitwa pod Kopenhagą była pierwszą bitwą morską w Europie Północnej, w której użyto artylerii morskiej dalekiego zasięgu.
W drodze powrotnej flota hanzeatycka splądrowała duńską wyspę Bornholm. Chociaż flota duńsko-szwedzka została poważnie uszkodzona, przynajmniej część okrętów wojennych zablokowanych przez zatopione wraki w porcie kopenhaskim została jedynie nieznacznie uszkodzona. Trzem duńskim statkom udało się nawet uciec. Wkrótce po ataku siedem statków zostało spławionych, a flota uzupełniona lub odbudowana o dodatkowe okręty szwedzkie. Do końca lipca 1428 r. nowa flota Eryka Pomorskiego odniosła już zwycięstwo pod Kullen nad Braćmi Witalijskimi, sprzymierzonymi z Ligą Hanzeatycką i Holsztynem.
Nie konsultując się z mężem, królem Erykiem Pomorskim, królowa Filippa zorganizowała atak odwetowy i zgromadziła nową flotę składającą się głównie ze szwedzkich statków, które obsadziła szczególnie doświadczonymi duńskimi i szwedzkimi najemnikami i marynarzami. Filippa celowo wybrała Stralsund jako cel ekspedycji karnej. Karząc zbuntowane miasto, Filippa wierzyła, że działa w interesie zarówno króla Eryka Pomorskiego, jak i księcia Barnima VIII Młodszego, ponieważ obaj postrzegali udział Stralsundu we wrogim sojuszu jako zdradę.
Wiosną 1429 r. duńsko-szwedzka flota złożona z 70–80 małych i dużych statków, obsadzonymi przez 1400 uzbrojonych ludzi, pod dowództwem Kurta von dem Hagena, niezauważona przepłynęła przez Gellenstrom i niespodziewanie pojawiła się u wybrzeży Stralsundu wczesnym rankiem w Dniu Wniebowstąpienia, 4 maja 1429 r. Atakującym udało się splądrować magazyny i statki w porcie, a także zdobyć i uprowadzić niektóre statki ze Stralsundu, a także podpalić niektóre z nich, ale ich próba zdobycia samego miasta została odparta. Wieczorem popłynęli na południe, ponieważ wiatr nie pozostawił im innego wyboru. Zniszczyli obszar wokół Stahlbrode, a następnie, zmuszeni przez silny wiatr północny, zakotwiczyli u wybrzeży małej wyspy Ruden w Zatoce Greifswaldzkiej. Następnie popłynęli do Wołogoszczy i zakotwiczyli w porcie tego miasta kontrolowanego przez książąt pomorskich.
W ciągu dwóch dni, podczas których Duńczycy byli zajęci grabieżą i plądrowaniem, do Stralsundu wpłynęło sześć dużych, uzbrojonych statków handlowych z Lubeki i Wismaru. Burmistrz Stralsundu, Nikolaus von der Lippe, przekonał mieszkańców miasta do jeszcze większego uzbrojenia tych statków i wykorzystania ich zasadzki na Duńczyków w drodze powrotnej. Obsadzono te sześć statków, a także pozostałe, wciąż sprawne statki w porcie i wszystkie dostępne łodzie rybackie, i czekano za wyspą Strale. Kiedy w poniedziałek, 8 maja, wiatr zmienił kierunek na południowo-wschodni, a Duńczycy próbowali przepłynąć obok miasta, Stralsundczycy zaatakowali tak nagle, że zdołali przejąć kilka dużych statków. Wiele mniejszych duńskich statków osiadło na mieliźnie w zamieszaniu i musiało zostać opuszczonych. Duńska flota została częściowo zdobyta, częściowo zniszczona, a częściowo rozproszona. Zdobyto nawet okręt flagowy, ale Duńczykom na pokładzie udało się pokonać stralsundzkich marynarzy i uciec do Kopenhagi. Ogółem Duńczycy stracili ponad 300 ludzi, w tym zabitych.
Za pośrednictwem brata Barnima VIII Młodszego, Świętobora II Spokojnego, Stralsund zawarł w grudniu 1430 r. odrębny pokój z królem Erykiem Pomorskim. Rostock uczynił to samo już w sierpniu. Dopiero w 1435 r. pozostałe miasta Hanzy zawarły pokój w Vordingborgu z Erykiem Pomorskim.
Barnim VIII Młodszy wykorzystywał konflikt między królem Unii Kalmarskiej Erykiem Pomorskim a Ligą Hanzeatycką i Holsztynem, do organizowania pirackich wypadów na Morzu Bałtyckim przeciwko wrogom Eryka Pomorskiego. Po zawarciu porozumienia pokojowego w 1435 r. i cofnięciu wyboru jego kuzyna Bogusława IX w 1436 r. na następcę tronu Unii Kalmarskiej, Barnim VIII Młodszy wycofał się do Darłowa na Pomorzu.
Dalsze lata
Książę szczeciński Joachim Młodszy utrzymywał pokojowe a czasami nawet przyjazne stosunki z Margrabstwem Brandenburgii, gdzie aktualnie rządy regencyjne sprawował syn elektora Fryderyk II Żelazny. W 1436 r. zmarł bezpotomnie książę Wendów, pan na Güstrow, Waren i Werle Wilhelm. Jego włości przejął jego najbliższy krewny książę meklemburski na Schwerinie Henryk IV Gruby. Zaniepokoiło to sąsiadów Meklemburgii i wybuchła wojna. Joachim Młodszy wraz z kuzynami wołogoskimi wziął czynny udział w wojnach przeciwko Meklemburgii w 1440 r. Książę szczeciński zdobył pewne nabytki.
Kiedy jednak w 1440 r. Fryderyk II Żelazny został margrabią, w 1444 r. poprosił księcia wołogoskiego o zwrot części posiadanej przez nich Marchii Wkrzańskiej, zgodnie z cesarskim zaleceniem. Doprowadziło to do walki o Pasewalk, ale podbój marchii się nie powiódł. Również ich inne wysiłki wojskowe również zakończyły się niepowodzeniem. Trwały długie negocjacje, ale wkrótce wybuchła wojna, w której uczestniczył teraz Joachim Młodszy książę szczeciński, ponieważ sam popadł w spór z Brandenburgią o swoją własność w Beeskow. Jak zwykle na przemian zawierano pokój i prowadzono negocjacje, toczyły się walki o Pasewalk, Torgelow i inne zimie, Negocjacje prowadzono w Prenzlau lub Freienwalde, korzystano z mediacji książąt i miast, ale ostateczny pokój zawarto dopiero 3 maja 1448 r. Fryderyk II Żelazny zrezygnował z roszczeń do Pasewalku, które miało mu przypaść dopiero po wymarciu męskiej linii Gryfitów. W tym samym czasie książęta pomorscy zawarli sojusz z margrabią. Wojna zakończyła się sukcesem dla książąt pomorskich. Mimo że Marchia Wkrzańska prawie w całości znalazła się w posiadaniu Brandenburczyków, Pomorzanie zajęli ważny Pasewalk. Swój sukces Gryfici zawdzięczali wyłącznie jedności różnych linii pomorskiego domu książęcego.
Mimo tego sukcesu Gryfitom w dalszym ciągu sen z powiek spędzały brandenburskie roszczenia odnośnie do zwierzchności lennej nad Pomorzem Zachodnim. Cesarz niemiecki Fryderyk III Habsburg 24 listopada 1446 r. wyraźnie oświadczył, że książęta Warcisław IX, Barnim VII Starszy i Bogusław IX nie otrzymali jeszcze swoich księstw, jak należało zgonie z prawem lennym, a prawo lenne Brandenburgii zostało wyraźnie określone w Konstancji.
Około połowy XV wieku pomorski dom książęcy został silnie dotknięty powracającą zarazą dżumy. W 1451 r. zmarł Joachim Młodszy i Barnim VIII Młodszy. Barnim VIII Młodszy zmarł na zarazę między 15 a 19 grudnia 1451 r. i został pochowany w klasztorze Neuenkamp. Nie pozostawił po sobie męskiego potomstwa, dzięki czemu księstwo wołogoskie zostało zjednoczone w rękach Warcisława IX. Natomiast prawdopodobnie 4 października 1451 r. zmarł Joachim Młodszy, zostawiając swojego nieletniego syna, Otton III. Jego matka Elżbieta Hohenzollern, córka margrabiego Jana Alchemika, przejęła za niego rządy regencyjne. Opieka nad małym Ottonem III została przeniesiona na jego wuja, elektora brandenburskiego Fryderyka II Żelaznego.
Powiązany tekst o Bogusławie IX, niedoszłym królu Danii. Szwecji i Norwegi
BIBLIOGRAFIA:
1. Edward Rymar, Rodowód książąt pomorskich, Szczecin 2005,
2. Zygmunt Boras, Książęta Pomorza Zachodniego, Poznań 1996,
3. Kazimierz Kozłowski, Jerzy Podralski, Gryfici. Książęta Pomorza Zachodniego, Szczecin 1985,
4. Gerard Labuda (red.), Historia Pomorza, t. 1, cz. 2, Poznań 1969,
5. Władysław Czapliński, Karol Górski, Historia Danii, Wrocław 1965.
💛 Wesprzyj naszą pracę, klikając w link:
https://suppi.pl/speculumeuropae
💛 Wpłat można też dokonywać na numer konta:
09 1460 1181 2025 0084 5728 0002
Jeśli znasz jakieś ciekawe fakty na ten temat, podziel się nimi w komentarzu.
Będziemy wdzięczni za każdą informację!
