Knut Chlebodawca

Knut Chlebodawca (Lavard) był synem duńskiego króla Eryka I Zawsze Dobrego i Bodil Thrugotsdatter, córki jarla Thrugota Ulvsøna z Jutlandii i prawdopodobnie Thorgunny. Urodził się około 1096 r.

W 1102 r. król Eryk I Zawsze Dobry wyruszył na pielgrzymkę do Ziemi Świętej. Zostawił około 6-letniego Knuta na wychowanie u zelandzkiego wodza Skjalma z rodu Hvide. Eryk I Zawsze Dobry jednak nie dotarł do Jerozolimy, lecz zmarł na Cyprze – prawdopodobnie w pobliżu Pafos, gdzie został pochowany. Miejsce jego pochówku nie jest znane.

Eryk I Zawsze Dobry na czas swojej nieobecności mianował swojego syna Haralda Kesję (Włócznię) regentem, jako strażnika królestwa. Funkcję tę pełnił wspólnie z biskupem Lund Asserem. Saxo Gramatyk opisuje Haralda Włócznię, jako człowieka surowego i gwałtownego, który w związku z tym został odrzucony jako kandydat do tronu po ojcu. Dlatego też, gdy możni zebrali się w 1104 r., aby wybrać nowego króla, wybrali zamiast niego piątego z synów Swena II, około 40-letniego Nielsa Starego.

Jeśli zaś chodzi o Knuta, był wychowywany najpierw przez Skjalma Hvide na Zelandii, a następnie mając 16 lat przez księcia Saksonii Lotara z Süpplingenburga, późniejszego króla niemieckiego i cesarza. Na saskim dworze książę otrzymał wykształcenie polityczne i wojskowe oraz wgląd w europejską kulturę i styl życia.

Stryj Knuta, król Niels Stary, mianował go około 1115 r. hrabią Jutlandii Południowej, czyli Szlezwiku. Knut skutecznie bronił południowej granicy i bogatego miasta handlowego Szlezwik przed atakami Wendów (Słowian Połabskich). W niektórych źródłach jest również wymieniany jako książę Danii, tytuł, którego znaczenie nie jest do końca jasne. W tym czasie nie istniało jeszcze księstwo Szlezwiku. Otrzymał przydomek „Lavard” (odpowiadający angielskiemu „lord” i oznaczający „rozdawca chleba”) ze względu na swoją hojność wobec dworu. Stąd też będziemy nazywać księcia – Knut Chlebodawca.

Około 1117 r. Knut Chlebodawca poślubił Ingeborgę kijowską, siostrzenicę żony króla Nielsa Starego, Małgorzaty Fredkully. Była córką wielkiego księcia kijowskiego Mścisława I Haralda i Krystyny ​​Ingesdotter oraz wnuczką Włodzimierza II Monomacha. Jedyny syn Knuta Chlebodawcy i Ingeborgi otrzymał imię Waldemar, właśnie na cześć swojego wielkiego przodka – Włodzimierza II Monomacha.

Knut Chlebodawca zrobił niemal błyskawiczną karierę w latach 1127–1130. Książę Obodrytów Henryk Gotszalkowic, który władał częściami późniejszego Holsztynu i Meklemburgii, zmarł w 1127 r., po czym wybuchła walka o władzę między jego synami – Knutem i Świętopełkiem. Obaj książęta zginęli w czasie bratobójczych walk. Niedługo potem zamordowany został syn Świętopełka imieniem Zwinike (Światosław?), co doprowadziło do wygaśnięcia rządzącej dynastii Nakonidów.  Zamęt polityczny wykorzystał Knut Chlebodawca w 1129 r., zajmując ziemie Obodrytów. Książę duński rościł sobie władzę do tych ziem jako najbliższy krewniak książąt obodrzyckich. Henryk Gotszalkowic był synem Gotszalka i Sygrydy, córki Swena II, króla Danii. Jednak dodatkowo w żyłach samego Knuta Chlebodawcy płynęła krew obodrycka. Tofa, córka księcia z plemienia Obodrzyców, Mściwoja poślubiła króla duńskiego Haralda Sinozębego. Z małżeństwa tego pochodził prawdopodobnie syn, Swen I Widłobrody, prapradziadek Knuta Chlebodawcy.

Knut Chlebodawca objął władzę jako nowy władca i złożył przysięgę wierności królowi niemieckiemu. Za jego zgodą Knut otrzymał tytuł książęcy Obodrytów, pozycję, którą zapewnił sobie w kolejnych latach, podporządkowując plemiona Wendów siłą militarną i zwiększając swoje wpływy w księstwie Pomorza. Było to możliwe, ponieważ w tamtym czasie na obszarze północnoniemieckim nie było innych silnych mocarstw.

Knut Chlebodawca prawdopodobnie nie uważał się za lennika swojego stryja. Przynajmniej Niels Stary obwiniał go za to na spotkaniu w Ribe, ale Knut Chlebodawca tak dobrze się wybronił, że ataki na niego chwilowo ustały.

Knut Chlebodawca był nie tylko potężnym i sprawiedliwym władcą, ale także księciem chrześcijańskim i człowiekiem Kościoła. Dążył do wciągnięcia ludów słowiańskich do wspólnoty chrześcijańskiej i europejskiej oraz wspierał świętego Wicelina z Oldenburga, apostoła Słowian połabskich (Wagrów), a później biskupa Stargardu (obecnie Oldenburg) we wschodnim Holsztynie. Dbał o godne nabożeństwa i sam w nich uczestniczył w święta i dni powszednie. Za jego panowania wybudowano kilka kościołów w południowej Jutlandii. „Był słusznie kochany przez Boga i ludzi” – głosi Ordynał Ringsteda. Jednak jego podwójna pozycja jako lennika niemieckiego i duńskiego przysporzyła mu wrogów, a syn króla Nielsa Starego, Magnus Silny, obawiał się go jako rywala do tronu duńskiego po śmierci Nielsa Starego.

Co istotne Knut Chlebodawca stał się głównym rywalem do tronu duńskiego dla syna Nielsa, Magnusa Silnego. Ten ostatni uznał, że jego szanse na sukcesję po ojcu są zagrożone przez kuzyna Knuta Chlebodawcę. Wybór króla należał do możnych i istniały powody, by sądzić, że woleliby oni bardziej doświadczonego i utytułowanego Knuta Chlebodawcę od młodego Magnusa.

Dlatego też mimo ustania napięcia w tajemnicy książę Henryk Skadeår spiskował z synem Nielsa, Magnusem Silnym, który wcześniej był powstrzymywany przez swoją pokojowo nastawioną matkę Małgorzatę Fredkullę od ataków na Knuta Chlebodawcę.

Henryk Skadelår był zazdrosny o swojego kuzyna Knuta Chlebodawcę, który go irytował. Na weselu Magnusa Silnego z Ryksą Piastówną w Ribe, doszło do spięcia między kuzynami. Knut Chlebodawca przybył, że swoim wspaniałym niemieckim dworem, co spowodowało, że Henryk Skadelår powiedział mu, że szkarłat jest słabą ochroną przed mieczami. Knut Chlebodawca odpowiedział mu, że jest tak dobry jak owcza skóra, odnosząc się do brzydkiego stroju Henryka. Uraziło to bardzo Henryka, który stał się głównym pomysłodawcą spisku przeciwko Knutowi. 

Kiedy Knut Chlebodawca udał się na przyjęcie świąteczne w Roskilde w 1130 r., postanowili, prawdopodobnie za wiedzą Nielsa, zabić Knuta. Po wielu nieudanych próbach postanowili skorzystać z kolejnej okazji, ponieważ Knut spędził kilka dni, odwiedzając córkę Knuta IV Świętego, Cecylię i jej męża jarla Eryka, którzy mieszkali w Haraldsted koło Ringsted. 

Spiskowcy zaczaili się w lesie w Haraldsted, gdzie Knut Chlebodawca i Magnus Silny umówili się na spotkanie. Wczesnym rankiem 7 stycznia 1131 r. Magnus Silny wysłał Knutowi wiadomość, aby przybył na spotkanie. Pieśniarka nie odważyła się ostrzec Knuta przed spiskiem zwykłymi słowami, ale zamiast tego wykonała piosenkę o zdradzie Krimhildy, która po duńsku nazywa się Gudrun Gjukesdatter, a w sadze rodu Wölsungów zabiła męża Atle i ich dwoje dzieci z zemsty za zabicie jej braci. 

Jednak Knut Chlebodawca nie zrozumiał aluzji i nie dostrzegł ostrzeżenia lub też poczuł się zastraszony. Udał się na spotkanie z bratem stryjecznym. Po krótkiej wymianie słów Magnus Silny złapał za miecz, a zanim Knut wyciągnął swój miecz, Magnus roztrzaskał mu głowę, a Henryk Skadelår podbiegł do niego i wbił włócznię w pierś Knuta Chlebodawcy.

Brutalne morderstwo spowodowało wieloletnią wojnę domową w Danii, która zakończyła się 1157 r.

Osiem dni po śmierci Knuta, 14 stycznia 1131 r., na świat przyszedł jego jedyny syn Waldemar, który przejdzie do historii jako Waldemar I Wielki. Ponieważ jego ojciec został oddany pod opiekę hrabiego Skjalma Hvide, Waldemar dorastał z synem Skjalma Hvide, Asserem Rigiem.

Waldemar I Wielki wraz z błogosławionym arcybiskupem Eskilem z Lundu, uzyskał kanonizację swojego ojca od papieża Aleksandra III w 1169 r., co zostało potwierdzone licznymi niezwykłymi uzdrowieniami, które miały miejsce przy jego grobie, a także świadectwami złożonymi papieżowi przez delegację pod przewodnictwem szwedzkiego arcybiskupa Stefana. List papieski z kanonizacją zachował się. Nie wspomina on o męczeństwie, lecz o licznych cudach.

Wspomnienie liturgiczne świętego Knuta Chlebodawcy przypada w dzienną pamiątkę śmierci (dies natalis) na 7 stycznia, a jego święto na 25 czerwca – w dzień przeniesienia relikwii w benedyktyńskim kościele w Ringsted 25 czerwca 1170 r. W uroczystości wzięło udział ośmiu duńskich biskupów, pierwszy szwedzki arcybiskup Stefan z Uppsali oraz biskup Oslo, a także niezliczona liczba mieszkańców. Zawołali: „Niech będzie pochwalony Pan Jezus Chrystus, który uczynił świętego Knuta patronem Zelandii”. Waldemar I Wielki skorzystał z okazji wyniesienia na ołtarze swojego ojca, i jego syn Knut VI został koronowany i namaszczony na współkróla, co zapewniło sukcesję królewską w rodzinie Waldemara I Wielkiego.

W Danii uznawano go za męczennika, prawdopodobnie za sprawiedliwość. W tradycji świętych Olafa II i Knuta IV Knut Chlebodawca był również czczony jako rex iustus, propagator i opiekun Kościoła, obrońca przed pogańskimi Wendami i męczennik. Aby promować kult, na zlecenie króla Waldemara I Wielkiego napisano krótką Vita Canuti, która wzbogaciła życie Knuta Chlebodawcy o wątki hagiograficzne. Jest również wymieniony jako męczennik w nowym Martyrologium Romanum z 2001 r., choć jego śmierć nastąpiła z przyczyn dynastycznych, a nie religijnych. Przedstawiany jest z insygniami królewskimi, często z maczugą lub toporem, a często także ze sprężyną obok. Czasami jest mylony ze swoim świętym stryjem o tym samym imieniu.

BIBLIOGRAFIA:

1. Władysław Czapliński, Karol Górski, Historia Danii, Wrocław 1965,

2. Aksel E. Christensen, Kongemagt og Aristokrati. Epoker i middelalderlig dansk statsopfattelse indtil unionstiden, Kopenhaga 1976,

3. Jerzy Strzelczyk, Zapomniane narody Europy, Wrocław 2009.

4. Palle Lauring, Danske konger og dronninger, Kopenhaga 2005,

5. Zbigniew Góralski, Pierwsza Rzesza Niemiecka, Warszawa 1975,

6. Władysław Czapliński, Adam Galos, Wacław Korta, Historia Niemiec, Wrocław 1981,

7. Joachim Herrmann, Die Slawen in Deutschland: Geschichte und Kultur der slawischen Stämme westlich von Oder und Neisse vom 6. bis 12. Jahrhundert, Berlin 1985,

8. Andrzej Michałek, Słowianie Zachodni. Jak kształtowały się państwa narodowe? Warszawa 2013.

💛 Wesprzyj naszą pracę, klikając w link:

https://suppi.pl/speculumeuropae

💛 Wpłat można też dokonywać na numer konta:

09 1460 1181 2025 0084 5728 0002