Odon Mieszkowic książę poznański

Polskie rozbicie dzielnicowe to bardzo ciekawy a czasami wręcz brutalny okres w dziejach naszego kraju. Dziś słów kilka o „synu, który powstał przeciwko ojcu„.

Tym wiarołomnym synem był Odon Mieszkowic w różnych okresach książę wielkopolski, poznański, w południowej Wielkopolsce i na końcu kaliski. Był on najstarszym synem Mieszka III Starego i jego pierwszej żony Elżbiety węgierskiej. Odon mimo książęcego pochodzenia nie miał łatwego życia: mając około 9 lat, stracił matkę, a jego ojciec poślubił Eudoksję księżniczkę ruską. Z drugą żoną Mieszko III Stary doczekał się trzech synów: Bolesława Mieszkowica, Mieszka Młodszego i Władysława III Laskonogiego oraz dwóch córek: Salomei i Anastazji.

Jak już wiemy z niejednej opowieści o macochach, możemy się jedynie domyślać, że książę Odon nie miał lekko i musiał czuć się zagrożony ze strony nowej żony ojca i jej dzieci. Kilka pokoleń wstecz w rodzie Piastów przerabialiśmy już, jak mogła wyglądać relacja między pasierbem a macochom, mam tutaj na myśli konflikt na linii Bolesław  I Chrobry-księżna Oda. W grę wchodziła również ojcowska miłość, która u Piastów na pstrym koniu jeździła, czyli dla przykładu Bolesław I Chrobry wydziedziczył swojego pierworodnego syna Bezpryma na rzecz Mieszka II Lamberta, swojego drugiego syna z kolejnego małżeństwa. Oczywiście Piastowie nie byli jakimiś zwyrodnialcami i tego rodzaju przykłady można znaleźć w wielu średniowiecznych rodach panujących.

Mając na uwadze powyższe młody książę Odon, czuł się zagrożonym ze strony swojej macochy, która, co jest czymś naturalnym, próbowała zapewnić swoim dzieciom odpowiednią pozycję i dziedzictwo kosztem książęcych dzieci z pierwszego małżeństwa. Te rodzinne napięcia w łonie wielkopolskiej linii Piastów musiały w końcu doprowadzić do wybuchu otwartego konfliktu.

Mieszko III Stary będąc księciem zwierzchnim Polski, starał się egzekwować swoją pryncypacką pozycję względem młodszych książąt piastowskich oraz coraz bardziej potężnych możnych panów polskich. Ta dość autorytarna i centralistyczna polityka Mieszka III Starego doprowadziła do powstania opozycji możnowładczej, która wznieciła bunt, na którego czele stanął rodzony brat księcia-seniora Kazimierz II Sprawiedliwy. „Kronika Polski” autorstwa Wincentego Kadłubka podaje, że „do wygrania Mieszka przyczynił się nie tyle oręż brata, ile wiarołomstwo przyjaciół. Opuszczony niemal przez wszystkich porzucił jednocześnie ojczyznę i tron, zadowalając się wraz z trzema synami granicznym miasteczkiem„.

Przyjmuje się, że ów „wiarołomnymi przyjaciółmi” było wielkopolskie możnowładztwo, które powstało przeciwko swojemu księciu, a na ich czele stanął pierworodny syn Odon. O motywach działania napisał mistrz Kadłubek, tłumacząc, że Odon „nie chciał dopuścić do panowania synów macochy, którym ojciec przyrzekł dziedzictwo po sobie„. Wynika z tego, że Mieszko III Stary idąc śladami swojego wielkiego pradziada Bolesława I Chrobrego, chciał wydziedziczyć swojego pierworodnego syna, kosztem młodszych synów. Książę Odon liczył sobie wówczas już około 30 lat, więc zapewne miał grono swoich zaufanych popleczników, a autorytarne rządy ojca musiały również w Wielkopolsce doprowadzić do powstania opozycji możnowładczej.

Niewykluczone, że być może w latach 70. XII w. na dworze Mieszka III Starego zapadła decyzja o ograniczeniu lub zmianie dotychczasowej pozycji Odona, jako pierworodnego syna panującego władcy. Niewykluczone, że postanowiono wówczas o przyszłym podziale dziedzictwa Mieszka III Starego, który uwzględniałby nie tylko Odona, ale również wszystkich żyjących wówczas męskich potomków księcia. Być może ważną kwestią były tu proporcje planowanego podziału. W grę mogło też wchodzić niezaspokojenie ewentualnych roszczeń Odona dotyczących wydzielenia mu oddzielnego księstwa. Stąd też − mimo skromnej liczby zachowanych przekazów źródłowych − prawdopodobnym wydaje się pogląd profesora Stanisława Szczura, wskazujący na budowę przez młodego księcia swego własnego stronnictwa wśród możnowładztwa polskiego, które miało wspomóc jego roszczenia.

Upokorzony i przegnany z Krakowa Mieszko III Stary prawdopodobnie musiał zmierzyć się około 1179 r. z buntem swojego syna Odona, który został wsparty przez nie tylko możnych wielkopolskich, ale również przez nowego księcia zwierzchniego Kazimierza II Sprawiedliwego. O tym fakcie pisze Wincenty Kadłubek, że „również wszyscy naczelnicy nie tylko odmawiają posłuszeństwa, ale chwytają przeciw niemu za broń. Wszyscy cieszą się z przejścia pod panowanie Kazimierza„. Na tej podstawie można domniemywać, że bunt Odona wsparli również książęta Pomorza Gdańskiego oraz Leszek książę mazowiecki. Niestety ani „Kronika Polski„, ani „Kronika Wielkopolska” nie opisują szczegółów buntu Odona, ani jego przebiegu. Można się jedynie domyślać, że młody książę dość długo musiał się przygotowywać do wystąpienia przeciwko ojcu. W ten oto sposób Odon stał się jedynym władcą Wielkopolski i poślubił księżniczkę ruską Wyszesławę, córkę księcia halickiego Jarosława Ośmiomysła. Związek ten prawdopodobnie został zawarty między 1177 a 1179 rokiem z inicjatywy Kazimierza II Sprawiedliwego.

W 1180 r. książę Odon prawdopodobnie wziął udział w zjeździe książąt piastowskich, połączonym z kościelnym synodem prowincjonalnym, w Łęczycy. Obecni byli również: arcybiskup gnieźnieński Zdzisław, biskupi: krakowski Gedko, wrocławski Żyrosław, kujawski Onold, poznański Cherubin, płocki Lupus, kamieński Konrad, lubuski Gaudenty i trzech książąt: wrocławski Bolesław I Wysoki i mazowiecki Leszek oraz duża ilość panów i rycerzy.

Jednak Mieszko III Stary wraz z żoną Eudoksją i młodszymi synami nie miał zamiaru reszty życia spędzić na wygnaniu. Rozpoczął starania dyplomatyczne mające na celu odzyskanie Wielkopolski. Na poparcie swojego brata Kazimierz II Sprawiedliwego nie mógł liczyć z oczywistych względów. Poparcie uzyskał dopiero ze strony swoich zięciów książąt pomorskich. Tym sposobem w 1181 r. „z garstką zbrojnych podkrada się [Mieszko Stary] nocą pod metropolię [Gniezno], o świcie osacza ją, zdobywa i wkracza jako zwycięzca. Osadziwszy tam załogę, w bardzo krótkim czasie odzyskuje wszystkie ojcowskie grody, z tą samą niemal łatwością, z którą je stracił „. Następnie stary książę odbił z rąk syna ziemię poznańską około 1182 r., zostawiając w rękach syna południową Wielkopolskę tzw. ziemię przemęcką. Wincenty Kadłubek przekazuje w swojej kronice, że Mieszko III Stary przywrócił do łask swojego wiarołomnego syna i to dzięki wstawiennictwu Kazimierza II Sprawiedliwego, któremu był na rękę powrót starszego brata do Wielkopolski. Kazimierz II Sprawiedliwy czuł się zagrożony ze strony swojego bratanka Bolesława I Wysokiego księcia śląskiego, który był drugim co do starszeństwa w rodzie Piastów, zaraz po Mieszku III Starym, a tym samym był drugim w kolejce do tronu jako potencjalny książę-senior, a przed Kazimierzem II Sprawiedliwym, który sięgnął po tron krakowski wbrew zapisom testamentu Bolesława III Krzywoustego.

O panowaniu Odona w Wielkopolsce nie zachowało się wiele wzmianek: wiemy tylko, że posiadał własną mennicę. Zachowała się także konna pieczęć władcy z napisem „Odo Dux”, czyli Odo książę.

2 sierpnia 1193 r. zmarł jego młodszy brat Mieszko Młodszy, Odon przejął wówczas za zgodą swojego ojca Mieszka III Starego ziemię kaliską z Kaliszem.

Odon zmarł 20 kwietnia 1194 r. i został pochowany w katedrze w Poznaniu. Po śmierci Odona dzielnicę nad Obrą objął w zastępstwie małoletniego syna księcia Władysława najmłodszy syn Mieszka III Starego Władysław III Laskonogi, Kalisz przejął zaś Mieszko III Stary.

BIBLIOGRAFIA:

1. Zygmunt Boras, Książęta piastowscy Wielkopolski, Poznań 1983,

2. Bronisław Nowacki, Przemysł I, Poznań 2003,

3. Sławomir Pelczar, Władysław Odonic: książę wielkopolski: wygnaniec i protektor kościoła: (ok. 1193-1239), Kraków 2013

4. Maciej Przybył, Mieszko III Stary, Poznań 2002,

5. Maciej Przybył, Władysław Laskonogi, Poznań 1998,

5. Edward Rymar, Rodowód książąt pomorskich, Szczecin 2005,

6. Marcin Spórna, Piotr Wierzbicki, Słownik władców Polski i pretendentów do tronu polskiego, Kraków 2003,

7. red. Stanisław Szczur, Piastowie. Leksykon Biograficzny, Kraków 1999,

8. Krzysztof Witkowski, Władysław Odonic: książę Wielkopolski (ok.1190-1239), Kraków 2012.

💛 Wesprzyj naszą pracę, klikając w link:

https://suppi.pl/speculumeuropae

💛 Wpłat można też dokonywać na numer konta:

09 1460 1181 2025 0084 5728 0002