Pierwsze rządy Mieszka III Starego

Po śmierci Bolesława IV Kędzierzawego 5 stycznia 1173 r. na tron senioralny wstąpił Mieszko III Stary książę wielkopolski.

W tym czasie Polska podzielona była na sześć księstw dzielnicowych. Najważniejsze z nich, przeznaczone dla księcia-princepsa (seniora rodu Piastów), to ziemia krakowska wraz z ziemią łęczycko-sieradzką, którą właśnie objął nowy książę zwierzchni Mieszko III Stary. Drugą dzielnicą była Wielkopolska, którą już wcześniej rządził obecny senior rodu. Trzecie to księstwo wrocławskie Bolesława I Wysokiego, czwarte księstwo raciborskie Mieszka I Plątonogiego. Kolejnym księciem dzielnicowym był małoletni syn Bolesława IV Kędzierzawego, Leszek książę mazowiecki i kujawski, a opiekę nad nim sprawował jego stryj Kazimierz II Sprawiedliwy. Ostatnim księstwem było księstwo sandomierskie wraz z księstwem wiślickim, którym władał Kazimierz II Sprawiedliwy.

Pierwsze lata swoich rządów senioralnych Mieszka III Starego upłynęły nad przywracaniem dawnego autorytetu monarchy prawego, sprawiedliwego, lecz i surowego. Dosadnie podkreślał swoją władzę zwierzchnią nad innymi Piastami i możnowładztwem. Próbował maksymalnie scentralizować władzę książęcą seniora, tak że młodsi Piastowie mieli stać się zarządcami powierzonych im księstw, działając w imieniu princepsa. Wszelkie nadania i donacje na rzecz Kościoła w dzielnicach książąt wymagały jego zgody.

Władzę Mieszka III Starego uznali wszyscy książęta piastowscy, zaś nowy princeps od tego momentu tytułuje się księciem całej Polski „dux tocius Poloniae” lub książę największy, najważniejszy „dux maximus„. W dzielnicy senioralnej oparł swoje rządy na systemie administracji lokalnej – kasztelaniach, które obsadził swoimi zaufanymi ludźmi. Umożliwiło to władcy sprawowanie kontroli polityczno-administracyjnej, poboru danin, egzekwowania obowiązków wobec księcia czy też sprawowania władzy sądowniczej.

Skarbiec książęcy świecił pustkami i władca przeprowadził reformę monetarną. Mieszko III Stary wycofał z obiegu starą monetę i zastąpił ją nową, o mniejszej zawartości cennego kruszcu. Były to bardzo cienkie monety i bite jednostronnie. Skarbiec książęcy udało się zapełnić, ale jednocześnie zubożyło to społeczeństwo, głównie możnych.

W polityce zagranicznej udało się księciu-seniorowi zbliżyć ponownie do Polski Pomorze Zachodnie. Zgodnie z przekazem „Saxo Gramatyka” książęta pomorscy Bogusław I i Racibor szukali wsparcia przed najazdami Duńczyków i Sasów. W latach 1170–1174 trwała wojna między Gryfitami a Danią, zakończona rozejmem. Sojusz z Mieszkiem III Starym zawarto w 1173 r., a następnie został przypieczętowany ślubem córek księcia-seniora z książętami pomorskimi. W 1174 r Salomea poślubiła Racibora, a w 1177 r. Anastazja poślubiła Bogusława I. 26 kwietnia 1177 r. w Gnieźnie odbył się zjazd książąt i możnych Polski, gdzie obecny był również Bogusław I i kasztelan kołobrzeski, który prawdopodobnie reprezentował Kazimierza I, gdzie prawdopodobnie też radzono nad sprawami Pomorza Zachodniego.

Na wiecu w Gnieźnie obecni byli: Bolesław I Wysoki, Kazimierz II Sprawiedliwy, Mieszko Młodszy (Mieszkowic), Leszek mazowiecki, arcybiskup gnieźnieński Zdzisław, biskup płocki Lupus i biskup wrocławski Żyrosław. Spośród możnych przybyli: Włodzimierz Świętosławic, możnowładca mazowiecki Żyron, kasztelan gnieźnieński  Abraham i Stefan. Wielkimi nieobecnymi byli: Mieszko Plątonogi, prawdopodobnie z powodu konfliktu z bratem Bolesławem I Wysokim, najstarszy syn Mieszka III Starego Odon, biskup krakowski Gedko, biskup poznański Cherubin, biskup kujawski Onold, biskup lubuski Gaudenty (?) i biskupa pomorskiego Konrada.

Książę Mieszko III Stary głównie przebywał w Wielkopolsce, zaniedbując trochę sprawy Krakowa i Małopolski, gdzie rządy w jego imieniu sprawował Henryk Kietlicza, kasztelan krakowski.

Centralistyczna polityka władcy, arbitralne rządy Henryka Kietlicza oraz częste nieobecności seniora w Krakowie i uciążliwa polityka monetarno-podatkowa spowodował, że narastało niezadowolenie wśród możnych i duchowieństwa.

Zawiązał się spisek możnych krakowskich na czele z biskupem Gedką, którzy odsunęli od władzy Mieszka III Starego i na tron przywołali jego młodszego brata Kazimierza II Sprawiedliwego. Wielce prawdopodobne jest, że książę sandomierski także brał udział w spisku. Do buntu przeciwko Mieszkowi III Staremu doszło pomiędzy majem a listopadem 1177 r.

Przeciwko Mieszkowi III Staremu wystąpił również jego najstarszy syn Odon oraz możni wielkopolscy. Książę-senior został zmuszony do ucieczki z kraju, tym bardziej że po stronie buntowników stanął również Bolesław I Wysoki, książę wrocławski. Jednak do tego buntu doszło albo w 1177 r. lub dopiero w 1179 r.

W ten oto sposób zakończyły się pierwsze rządy Mieszka III Starego w Krakowie. Kazimierz II Sprawiedliwy osiadł na tronie krakowskim, a Odon przejął Poznań.

BIBLIOGRAFIA:

1. Maciej Przybył, Mieszko III Stary, Poznań 2002,

2.  Stanisław Smolka, Mieszko Stary i jego wiek, Kraków 2009,

3. Zygmunt Boras, Książęta piastowscy Wielkopolski, Poznań 1983,

4.  Marcin Spórna, Piotr Wierzbicki, Słownik władców Polski i pretendentów do tronu polskiego, Kraków 2003,

5. Jerzy Wyrozumski, Dzieje Polski Piastowskiej (VIII w. – 1370), Kraków 1999.

💛 Wesprzyj naszą pracę, klikając w link:

https://suppi.pl/speculumeuropae

💛 Wpłat można też dokonywać na numer konta:

09 1460 1181 2025 0084 5728 0002