W swoim stosunkowo krótkim życiu, Knut Wielki stał się władcą największego imperium, jakie kiedykolwiek zbudowała Dania. Jednak jego dziedzictwo pozostaje tajemnicą dla większości z Nas, a wielu ludzi nie zdaje sobie sprawy, że Anglia była kiedyś częścią Imperium Morza Północnego rządzonego przez duńskiego króla.
Wnuk legendarnego króla
Knut urodził się około 995 r. z ojca Duńczyka i matki Polki (przyjmując współczesne postrzeganie narodów). Był synem Swena Widłobrodego (znanego w Anglii i Walii jako Swen Duńczyk), legendarnego króla Wikingów i syna Haralda Sinozębego. Jego matką była księżniczka polska, nieznanego nam imienia, córka Mieszka I i siostra Bolesława I Chrobrego. To oznacza, że Knut był wnukiem Mieszka I i potomkiem dynastii Piastów. Czyni go to postacią łączącą różne kultury i narody. Pokazuje to, że był władcą, który potrafił jednoczyć, a nie tylko podbijać.
Historycy niewiele wiedzą o dzieciństwie Knuta, wiedzą jedynie tyle, że według sagi Knytlinga wyrósł na „wyjątkowo wysokiego i silnego, najprzystojniejszego mężczyznę, z wyjątkiem nosa, który był cienki, wysoko osadzony i dość haczykowaty”. Jego edukacja prawdopodobnie obejmowała naukę walki, żeglarstwa i innych umiejętności cenionych w tamtych czasach. Można również wspomnieć o jego relacjach z rówieśnikami i rodziną, o ile istnieją na ten temat jakieś źródła historyczne.
Po śmierci ojca młody Knut, postanowił dokończyć dzieło ojca i podbić te części Anglii, do których nie dotarł jego ojciec. W tym celu wyruszył w 1015 r. z armią 10 000 wikingów z całej Skandynawii na 200 statkach. To prawdopodobnie zawyżone liczby. Wśród jego sił znajdowały się również posiłki przysłane przez Bolesława Chrobrego będącego sojusznikiem Duńczyków.
Pomsta za masakrę na wikingach
Jednak drugi król Anglii, Ethelred II Bezradny, nie zamierzał pozwolić, aby Knut przejął władzę bez walki. Ethelred jeden z ostatnich królów anglosaskich, w 1002 r. zarządził masakrę wszystkich Duńczyków w dniu świętego Brykcjusza. Był to akt zemsty Ethelreda II za wcześniejsze najazdy duńskie.
Duńczycy w tym czasie żyli na dość dużym obszarze w anglosaskich miastach i wioskach, co nie podobało się Ethelredowi który wydał królewski rozkaz, będący równoznaczny z czystką etniczną: „Wszyscy Duńczycy, którzy wyrośli na tej wyspie, wyrastając jak kąkol wśród pszenicy, mają zostać zniszczeni przez najsprawiedliwszą śmierć”. Miał on na celu zabicie wszystkich Duńczyków w Anglii, ale nie wiadomo, czy został w pełni zrealizowany. Cytat przypisywany Ethelredowi II jest prawdopodobnie apokryficzny. Nie ma dowodów na to, że król wydał taki rozkaz. Masakra Duńczyków miała miejsce w dniu św. Brykcjusza, ale nie była to jedyna masakra Duńczyków w tym okresie. Podobne wydarzenia miały miejsce również wcześniej.
Należy w tym miejscu pamiętać, że najazdy Wikingów na Wyspy Brytyjskie trwały od dwóch wieków, a stale rosnące kwoty danegeld – forma okupu żądanego przez Wikingów aby ci zaprzestali ataków lub opuścili dany teren. – wymykały się spod kontroli. Kwoty Danegeldu rzeczywiście rosły i stawały się coraz większym obciążeniem dla Anglików. Mówiono, że ciotka Knuta była wśród zabitych w późniejszej masakrze, co sprawiło, że zemsta stała się osobistą sprawą Knuta. Nie ma jednoznacznych źródeł historycznych, które by to potwierdzały. Chociaż Knut mógł mieć osobiste powody do zemsty, głównym motywem jego działań było prawdopodobnie dążenie do władzy i chęć kontynuowania polityki ojca. Chociaż zemsta mogła być jednym z czynników motywujących Knuta, nie była to jedyna przyczyna jego zaangażowania w sprawy Anglii. Knut był ambitnym władcą, który dążył do powiększenia swojego imperium i umocnienia swojej pozycji w Europie.
Warto podkreślić, że najazdy Wikingów były częścią szerszego procesu historycznego, związanego z ekspansją Skandynawów i ich poszukiwaniem nowych terytoriów i bogactw. Anglia, osłabiona wewnętrznymi konfliktami i najazdami, była łakomym celem dla Wikingów.
Zwycięstwo po nordycku
Nie jest pewne, kiedy dokładnie Knut wylądował w Anglii. Najprawdopodobniej miało to miejsce w 1015 roku. Nie jest jasne, gdzie dokładnie wylądowała armia Knuta. Źródła historyczne podają różne lokalizacje, m.in. Sandwich w hrabstwie Kent. Nie jest znana dokładna liczba statków i wojowników, którzy przypłynęli z Knutem. Źródła historyczne podają różne liczby, od kilkudziesięciu do kilkuset okrętów. Nie jest prawdą, że Anglicy od razu uznali, że armia Knuta jest „siłą, z którą należy się liczyć”. Początkowo Knut spotkał się z oporem, a walki o Anglię trwały kilka lat.
Pewna kronikarka, Emma, odnotowała wyższość ich sił w następujący sposób: „Złoto lśniło na dziobach, srebro również błyszczało na statkach o różnych kształtach. Ponadto w tej wielkiej wyprawie nie było żadnego niewolnika, żadnego człowieka uwolnionego z niewoli, żadnego człowieka niskiego pochodzenia, żadnego człowieka osłabionego wiekiem; wszyscy bowiem byli szlachetni, wszyscy silni mocą dojrzałego wieku, wszyscy wystarczająco zdolni do każdego rodzaju walki”.
Ten opis ma charakter literacki i podkreśla bogactwo wikingów, ale niekoniecznie musi być dosłownie prawdziwe. Wikingowie z pewnością cenili sobie ozdoby ze złota i srebra, ale ich statki były przede wszystkim funkcjonalne i przystosowane do żeglugi i walki. Wikingowie brali ze sobą na wyprawy ludzi różnego pochodzenia i statusu społecznego, w tym niewolników. Siła armii Knuta opierała się na wojownikach, ale z pewnością towarzyszyli im również ludzie, którzy zajmowali się zaopatrzeniem, transportem i innymi zadaniami. W armii Knuta z pewnością byli zarówno doświadczeni wojownicy, jak i młodzi rekruci. Nie wszyscy musieli być „szlachetni” ani „silni mocą dojrzałego wieku”. Ważne było, aby byli zdolni do walki i posłuszni dowódcom.
Walki były zacięte. Ethelred, mimo wcześniejszych najazdów duńskich, z pewnością zdawał sobie sprawę z zagrożenia i podejmował próby obrony. Jednak jego rządy były osłabione wewnętrznymi konfliktami i brakiem jedności, co utrudniało skuteczny opór. Ethelred uciekł do Normandii, a jego ucieczka do Normandii była strategicznym posunięciem. Schronił się tam, aby zebrać siły i szukać wsparcia. Nie była to paniczna ucieczka z pola bitwy. Część jego sił, w tym wiking Thorkell Wysoki, przeszła na stronę Knuta. Przejście Thorkella Wysokiego na stronę Knuta było znaczącym wydarzeniem. Thorkell Wysoki był doświadczonym wojownikiem i dowódcą wikingów, a jego poparcie wzmocniło siły Knuta. Jednak motywy Thorkella nie są do końca jasne. Prawdopodobnie kierował się własnymi ambicjami i chęcią zysku.
Walki między Knutem a Ethelredem II były zacięte i trwały kilka lat. Nie ograniczały się tylko do jednego starcia. Knut stopniowo zdobywał przewagę, pokonując Anglików w kolejnych bitwach.
Do 1016 r. Knut kontrolował znaczną część południowej Anglii i posunął się na północ od Tamizy, aby zająć Mercję. Podbój Mercji był ważnym etapem w konsolidacji władzy przez Knuta. Jedno miejsce na południu przyprawiało króla o szczególny ból głowy. Londyn, otoczony kamiennymi murami, okazał się twardym orzechem do zgryzienia, więc Knut go oblegał w 1016 r.
Edmund II Żelaznoboki, syn Ethelreda, powrócił z armią zebraną w Wessex i walczył z Duńczykami. Obie strony ponosiły duże straty i nie było wyraźnego zwycięzcy. Ethelred II zmarł w kwietniu 1016 roku, pozostawiając koronę, cokolwiek to znaczyło, swojemu synowi Edmundowi. Śmierć Ethelreda była istotnym czynnikiem wpływającym na sytuację w Anglii. Walki trwały w Essex, co doprowadziło do całkowitej klęski Anglików. Bitwa pod Ashingdon była decydującym starciem, w którym Edmund II Żelaznoboki poniósł klęskę. Umożliwiło to koronację Knuta w Londynie prawdopodobnie w Boże Narodzenie 1016 r. Dokładna data koronacji nie jest znana.
Konsolidacja władzy przez Knuta postępowała szybko. Z jednej strony był mile widziany, szczególnie dlatego, że obiecał chronić ludność przed anarchicznymi bandami pustoszących Wikingów, ale z drugiej strony jednak warto zauważyć, że sam Knut stał na czele dużej armii, która również mogła być postrzegana jako zagrożenie. Knut z dążył do umocnienia swojej władzy i eliminował potencjalnych rywali. Jego polityka opierała się również na sojuszach i próbach zjednania sobie anglosaskiej arystokracji. Konsolidacja władzy przez Knuta była procesem złożonym i trwała kilka lat. Obejmowała nie tylko działania militarne, ale również polityczne i społeczne. Knut dążył do stworzenia silnego i zjednoczonego królestwa, w którym zarówno Duńczycy, jak i Anglosasi mogliby żyć w pokoju.
Poślubił wdowę po Ethelredzie, Emmę z Normandii, córkę Ryszarda I Nieustraszonego, w ten sposób koligacąc się z elitą Normandii. Małżeństwo to było strategicznym posunięciem. Chodziło o legitymizację władzy Knuta i wzmocnienie jego pozycji poprzez sojusz z wpływowym rodem normandzkim. Zawarł również umowę z Edmundem II Żelaznobokim, szanując jego waleczność, pozwolił mu utrzymać całą Anglię na południe od Tamizy. Umowa z Edmundem II Żelaznobokim była kompromisem, który pozwolił uniknąć dalszego rozlewu krwi. Podział Anglii na część południową, kontrolowaną przez Edmunda, i północną, podległą Knutowi, był rozwiązaniem tymczasowym. Edmund II Żelaznoboki zmarł w tajemniczych okolicznościach niedługo potem, oddając Knutowi całą Anglię. Śmierć Edmunda II Żelaznobokiego wkrótce po zawarciu umowy była niewątpliwie korzystna dla Knuta. Okoliczności jego śmierci są niejasne, ale nie ma dowodów na to, że Knut był bezpośrednio odpowiedzialny za jego śmierć.
Triumfujący Król Pónocy
Knut Wielki podzielił Anglię na cztery regiony – Wessex, Northumbrię, East Anglia i Mercję – i, kontynuował pobieranie danegeld, którym opodatkował ludność. Dzięki temu skarbowi Knut mógł zapłacić swojej armii, umocnić swoją władzę i rozmijać Anglię. Dzięki temu mógł skupić się na sprawach w Skandynawii.
Po śmierci swojego brata Haralda II w 1018 roku, Knut został królem Danii, i niedługo potem dokonał pokazu siły na Bałtyku, podbijając Norwegię i południową Szwecję. Imperium Knuta Wielkiego na Morzu Północnym było już kompletne, a on sam zwrócił uwagę na sprawy polityki i religii.
Po spacyfikowaniu opozycji, w 1027 r. udał się do Rzymu, stolicy chrześcijaństwa, aby zmazać swoje grzechy i modlić się o odkupienie. Była to również podróż o charakterze politycznym, mająca na celu umocnienie pozycji Knuta jako władcy chrześcijańskiego i nawiązanie kontaktów z innymi władcami europejskimi. Spotkanie Knuta z cesarzem Konradem II w Rzymie było ważnym wydarzeniem. Cesarz rzymski był pod wrażeniem Duńczyka, który wyraźnie uważał się za bliskiego Bogu, i pozwolił mu stanąć ramię w ramię z nim podczas procesji rydwanów. Spotkanie to charakter dyplomatyczny i dotyczyło spraw politycznych, takich jak relacje między Anglią i Danią a Cesarstwem Rzymskim. Warto dodać, że pielgrzymki do Rzymu były popularne wśród władców europejskich w średniowieczu. Były one wyrazem pobożności, ale również służyły celom politycznym. Spotkanie Knuta z Konradem II wpisuje się w ten kontekst.
W drodze powrotnej do Anglii Knut napisał list, w którym tytułował się: „królem całej Anglii, Danii, Norwegów i niektórych Szwedów”. Zrozumiałe, że był dumny ze swoich osiągnięć. Użycie takiego tytułu miało również wymiar polityczny. Knut chciał w ten sposób podkreślić swoją potęgę i legitymizację jako władcy, zarówno w oczach poddanych, jak i innych władców europejskich.
Następnie Knut wprowadził jedną walutę, a handel w obrębie Imperium Duńskiego rozkwitł, zapowiadając złoty wiek stabilizacji i dobrobytu. Był głową imperium i miał około 30 lat. Jednak zaledwie osiem lat później zmarł, a niedługo potem jego imperium stało się jedynie przypisem w historii.
Co można zmienić w postrzeganiu Knuta Wielkiego?
Knut Wielki nie był tylko duńskim królem, ale również władcą Anglii i Norwegii. Jego imperium było ważnym graczem w ówczesnej Europie, a jego polityka miała wpływ na losy wielu krajów. Był nie tylko wojownikiem, ale również sprawnym politykiem i administratorem. Wprowadził reformy prawne i monetarne w Anglii, a także dbał o rozwój handlu i kultury. Okres panowania Knuta był stosunkowo stabilny w porównaniu z wcześniejszymi czasami najazdów i walk o tron. Jednak nie oznacza to, że nie było żadnych konfliktów czy problemów. Rozwój handlu z pewnością przyczynił się do wzrostu bogactwa, ale niekoniecznie dotyczył wszystkich warstw społecznych. Niektórzy mogli odczuć poprawę sytuacji, ale inni mogli nadal żyć w biedzie. Wprowadzenie jednej waluty było korzystne dla handlu, ale nie było to jedyny czynnik wpływający na jego rozwój. Ważne były również inne czynniki, takie jak bezpieczeństwo na szlakach handlowych, popyt na towary i rozwój infrastruktury. „Złoty wiek”, jeśli w ogóle można tak określić ten okres, był stosunkowo krótki. Po śmierci Knuta jego imperium rozpadło się, a Anglia ponownie pogrążyła się w walkach o tron.
Knut Wielki był niewątpliwie wybitnym władcą, który potrafił zjednoczyć Anglię, Danię i Norwegię i stworzyć silne imperium. Jego osiągnięcia są imponujące, ale warto pamiętać, że jego panowanie nie było idealne i miało również swoje ciemne strony.
Knut Wielki żył w czasach, gdy kultura wikingów była u szczytu swojej potęgi. Jego historia może być fascynującym wprowadzeniem do tego okresu, pełnego odkryć, przygód i konfliktów.
💛 Wesprzyj naszą pracę, klikając w link:
https://suppi.pl/speculumeuropae
💛 Wpłat można też dokonywać na numer konta:
09 1460 1181 2025 0084 5728 0002
Jeśli znasz jakieś ciekawe fakty na ten temat, podziel się nimi w komentarzu.
Będziemy wdzięczni za każdą informację!
