Eryk IV Denar od Pługa

Dziś post o średniowiecznej braterskiej miłości w wydaniu duńskim, czyli o Ablu, który stał się Kainem.

Eryk Waldemarsson urodził się w 1216 r. jako syn króla Waldemara II Zwycięskiego i królowej Berengarii portugalskiej, i natychmiast został mianowany księciem Szlezwiku (Jutlandii Południowej). 30 maja 1232 r. w katedrze w Lund Eryk jako 16-latek został koronowany przez arcybiskupa Uffe Thrugotsena na współwładcę Waldemara II Zwycięskiego. Jego młodszy brat Abel otrzymał wówczas Szlezwik. 17 listopada 1239 r., w wieku 23 lat, Eryk poślubił szesnastoletnią Juttę, córkę księcia saskiego Albrechta I.

Król Waldemar II Zwycięski wpadł na pomysł, aby feudalna struktura Danii opierała się na królu jako centralnej postaci i jego wasalach, którzy mieli wspólnie rządzić poddanymi. Przy czym miała to być dość centralistyczna struktura władzy, a wasale mieli być zepchnięci na margines i być swego rodzaju namiestnikami króla na prowincji. To nie podobało się w Szlezwiku. Eryk IV i książę Abel nie zgadzali się ani w sprawach prowadzenia polityki w Szlezwiku, ponieważ jego książę Abel spoglądał na swoją niemiecką rodzinę, w której panowały inne stosunki między panem seniorem a jego wasalem, który był wręcz suwerenem na swojej ziemi. Abel również nazywał siebie „królem”, a konflikt mógł być zakorzeniona w fakcie, że panujący król wybierał księcia i następcę tronu jako swojego współrządcę – a miał nim być właśnie Abel, ponieważ Eryk nie miał synów. Jednak Eryk IV NIE wybrał Abla na swojego współkróla i następcę tronu. Dlatego też Abel ogłosił się samozwańczym królem.

Eryk jako 25-latek został 28 marca 1241 r. jedynym królem po śmierci ojca jako Eryk IV. Jako król pragnął przywrócić Danii mocarstwową pozycję w północnych Niemczech, lecz brakowało mu autorytetu ojca. Był porywczym i wojowniczym młodzieńcem, co mogło utrudniać realizację jego ambitnych planów. Fakt, że Eryk IV objął tron samodzielnie, wywołał silne rozgoryczenie jego braci, Abla i Krzysztofa, którzy również aspirowali do udziału we władzy królewskiej. Ich niezadowolenie miało głębsze korzenie, gdyż Abel i Eryk od lat byli uwikłani w otwarty konflikt. W każdym razie po roku swojego panowania król Eryk IV toczył już otwartą wojnę z księciem Ablem. Jako książę Szlezwiku, Abel w tej walce korzystał z pomocy swoich szwagrów, hrabiów Holsztynu. Król Eryk chciał wznowić agresywną politykę ojca wobec Holsztynu, ale książę Abel był związany z Holsztynem poprzez swoją żonę Matyldę, córkę hrabiego Adolfa IV, hrabiego Holsztynu.

Eryk IV Denar od Pługa jako król zasiadający na tronie, oraz łaciński napis „ERICUS REX DEI CARUS AMICUS”, czyli „KRÓL ERYK DROGI PRZYJACIEL BOGA” – Kościół św. Benedykta w Ringsted

W 1244 r. zawarli porozumienie w sprawie zebrania sił na wspólną krucjatę do Estonii. Spory między braćmi uspokoiły się, ale w 1246 r. wybuchły ponownie. Eryk IV musiał stawić czoło koalicji złożonej z trzech młodszych braci – księcia Abla ze Szlezwiku, hrabiego Krzysztofa z Lolland-Falster i hrabiego Knuta z Blekinge. Abel i Krzysztof spalili Odense i zdobyli Ribe. Dania znalazła się w stanie całkowitej anarchii. Koalicja młodszych braci była sprzymierzona z Holsztynem i Lubeką. Wreszcie, wpływowa i potężna duńska rodzina możnowładcza Hvide również zwróciła się przeciwko Erykowi IV. Wychodzi na to, że król musiał mieć duże umiejętności zniechęcania do siebie ludzi.

W 1249 r. Eryk IV nie miał pieniędzy i w celu sfinansowania krucjaty w Estonii i walki z Ablem, nałożył podatek w wysokości 1 pensa (fenig) na każdego właściciela pługa (din. plov). Był to dotkliwy cios dla jego i tak już doświadczonych poddanych. podatek. Nad wprowadzeniem tego podatku zastanawiał się już jego ojciec Waldemar II Zwycięski. Podatek od pługa był wyjątkowo niepopularny i doprowadził do wybuchu buntu chłopów w Skanii.

Ciężką sytuację króla wykorzystał Abel, który przy wsparciu sprzyjającego mu duchowieństwa ponownie zaatakował brata. Erykowi IV udało się zdławić powstanie w Skanii, potem najechał Szlezwik, gdzie także odniósł sukces. W 1250 r. królowi Erikowi IV udało się zająć siedzibę księcia Abla, miasto Szlezwik i ostatecznie pokonać swojego młodszego brata. Było to jednak kosztowne zwycięstwo, a Abel dzięki łaskawości królewskiego brata utrzymał Szlezwik jako hrabstwo. Tak umocniony Eryk IV rozpoczął wojnę z Holsztynem. Rendsburg został zdobyty przez Duńczyków, ale Jan I, hrabia Holsztynu, szwagier Abla, obległ Rendsburg, a król Eryk IV rzucił mu się na pomoc i po drodze odwiedził dwór księcia Abla, w celu zawarcia ostatecznej ugody. Król został bardzo mile przyjęty, po czym Abel podstępnie pojmał Eryka IV i następnie przekazał jednemu ze swoich rycerzy, Tyge Bostowi (być może chodzi Tyge Bust z rodu Hvide?), który według Abla mógł zrobić z królem, co mu się tylko podoba. Tyge Bost i jego ludzie wypłynęli łodzią wiosłową z królem na pokładzie na zatokę Schlei. Następnie przybyła nowa łódź z rycerzem Lave’em (lub Laugeerem) Gudmundssonem. Kiedy król to zobaczył, wiedział, że to już jest jego koniec. Lave Gudmundsson zabrał króla i popłynął z nim na zachodni brzeg, ściął mu głowę i próbował utopić zdekapitowane zwłoki władcy w wodach Schlei. W taki oto sposób zginął 34-letni Eryk IV Denar od Pługa, przynajmniej według spisanych relacji ludzi księcia Abla. Powszechnie uważa się, że to książę Abel maczał palce w tej zbrodni a być może stała za tym rodzina Hvide, ale Eryk IV Denar od Pługa był skłócony z wieloma możnymi panami, którzy mogli chcieć jego śmierci.

**Ścięte zwłoki króla Eryka IV Denara od Pługa spławione w zatoce Schlei – Kościół św. Benedykta w Ringsted**

Podsumowując przydomek „Denar od Pługa” nadany królowi Erykowi IV Waldemarssonowi,”, pochodzi od wprowadzonego przez niego niepopularnego podatku od pługa. Cechy, jakimi można scharakteryzować króla Eryka IV Denara od Pługa, są trudne do ustalenia, ponieważ współczesne opisy wzajemnie się wykluczają. Jednak wydaje się, że był pobożny, energiczny, a może nawet jego działania były naznaczone dobrymi intencjami. Dodatkowo Eryk IV cechował się niezwykłą zdolnością do stawiania się potężnym wrogom na czele z własnym bratem księciem Ablem. Mimo tego Eryk IV został zamordowany przez Lave’a Gudmundssona po 9 latach i 135 dniach swojego panowania 10 sierpnia 1250 r.

W historiografii duńskiej uchodzi za słabego i przeciętnego króla, który przez większość okresu swojego panowania był skonfliktowany lub w stanie wojny ze swoimi młodszymi braćmi, zwłaszcza z Ablem księciem Szlezwiku.

W tej sytuacji Abel wstąpił na tron w atmosferze podejrzeń o zamordowanie swojego brata – powstało o nim wówczas powiedzenie „Abel z imienia, Kain z uczynków” („Abel af navn, Kain af gavn”). Abel uparcie twierdził, że nie jest zamieszany w śmierć brata i 24 rycerzy złożyło przysięgę, aby to potwierdzić.

**Jezus Chrystus i Maria Matka Boska w Kościele św. Benedykta w Ringsted**

Eryka natychmiast uznano za męczennika, a przy jego grobie wydarzyło się tak wiele cudów, że po śmierci króla Abla jego ciało przeniesiono do katedry w Szlezwiku. Po śmierci Abla tron przejął najmłodszy brat Krzysztof I, który w 1258 r. kazał zabrać ciało brata ze Szlezwiku i przenieść do kościoła rodziny królewskiej, kościoła św. Benedykta w Ringsted, na południowy zachód od Kopenhagi na Zelandii. Tutaj król Eryk IV otrzymał swoje wieczne miejsce spoczynku. Pradziadek Eryka, Knut Chlebodawca (Lavard), został pochowany w tym kościele w 1170 r. Na sklepieniu nad grobem Eryka znajdują się freski przedstawiające sceny z jego życia i śmierci.

Ponieważ Eryk nigdy nie został kanonizowany, nie ma żadnego dnia poświęconego jemu jako świętemu. Natomiast w Ringsted mogliby świętować rocznicę jego śmierci 10 sierpnia lub jego pochówek w Ringsted 1 września. Jako dni pamięci wymienia się także 9 lutego, 18 maja i 24 stycznia. W 1520 r. biskup Urne kazał umieścić szczątki króla w jednym z filarów kościoła.

W kościele w Ringsted znajduje się „wizerunek” Eryka pochodzący z lat 1270–1300. Około 1300 r. w kościele tym na sklepieniu krzyżowym pośrodku umieszczono wyjątkowy i wspaniały fresk. Obraz ten jest gloryfikacją panującej rodziny królewskiej. Dominują na nim cztery ogromne trony, po jednym na każdej pelerynie. Na wschodzie, w najbardziej widocznym miejscu, siedzi Najświętsza Maryja Panna, pierwsza patronka Kościoła, jako Królowa Nieba, błogosławiona przez Chrystusa. Na zachodzie siedzi Knut Chlebodawca, drugi patron kościoła, a na północy Eryk IV Denar od Pługa. Ma aureolę i nazywany jest „drogim przyjacielem Boga”.

Na czwartym tronie zasiada Agnieszka brandenburska, wdowa po królu Eryku V Glippingu i matka króla Eryka VI Menveda i Krzysztofa II. Pomysł kompozycji fresku polega na nadaniu dynastii królewskiej sakralnej wartości: wokół Królowej Nieba siedzą na tronie ojciec i wnuk króla Waldemara I Wielkiego – Knut Chlebodawca i Eryk IV Denar od Pługa, obydwaj przedstawieni jako święci, oraz żyjąca lub niedawno zmarła Królowa Matka Agnieszka brandenburska, która zapłaciła za to dzieło. Mniejsze obrazy przedstawiają Eryka IV Denar od Pługa grającego w gry planszowe z Ablem, pojmanego, wrzuconego do wody, a następnie znalezionego przez rybaków. Scenę z księdzem przed ołtarzem zazwyczaj interpretuje się jako spowiedź Eryka IV Denara od Pługa.