Pochodzenie i dzieciństwo
Dawid VII Ulu (Starszy) był synem króla Gruzji Jerzego IV Laszy i jego kochanki, kobiety nieszlacheckiego pochodzenia.
Dawid miał około siedmiu lata, gdy jego ojciec zmarł w 1223 r., mając około 31 lat.
Zgodnie z wolą Jerzego IV Laszy, jego siostra Rusudan miała pełnić funkcję regentki do czasu, aż Dawid osiągnie pełnoletność. Jednak po tym, jak sama została matką dwójki dzieci – Dawida VI Młodszego (Narin) i Tamary, nie miała zamiaru oddawać tronu swojemu nieślubnemu bratankowi Dawidowi. Wręcz przeciwnie, Rusudan starała się zapewnić sukcesję swojemu synowi. W ten sposób Dawid Starszy stał się niewygodną osobą, którą należało usunąć.
Gdy około 1236/37 roku córka Rusudan, Tamara, została wysłana na dwór sułtana Rum, Kaj Chusrau II, swojego przyszłego małżonka, Dawid Starszy musiał jej towarzyszyć.
Według Centennial Chronicle królowa Rusudan słała listy do zięcia i córki, w których namawiała ich do zamordowania bratanka.
Kiedy Kaj Chusrau II i Tamara (Gurju Chatun) odmówili po dwóch takich prośbach, Rusudan „zapomniała zarówno o wierze, jak i współczuciu dla swoich bliskich, a nawet o miłości matki” i, nie oszczędzając nikogo, fałszywie oskarżyła córkę. Napisała do sułtana, twierdząc, że „Dawid popełnił cudzołóstwo z twoją żoną, moją córką”. Wściekły Kaj Chusrau II pobił Tamarę i rozbił ikony w jej komnatach, a następnie zmusił ją do przyjęcia islamu i uwięził Dawida Starszego. Sułtan skazał go na śmierć przez utopienie. Został wrzucony do morza, ale uratowali go marynarze, którzy zaprowadzili go z powrotem do sułtana. Wówczas osadzono go w lochu, gdzie w nieludzkich warunkach spędził niemal siedem lat.
Jednak część historyków wątpi w tę opowieść o pobiciu Tamary, gdyż sułtan był w niej zakochany i była jego główną żoną. Natomiast przypisanie uwięzienia Dawida Starszego politycznym intrygom jego ciotki Rusudan, argumentując, że chciała ona wyeliminować swojego bratanka, aby zapewnić tron własnemu synowi, co wydaje się bardziej prawdopodobna.
W 1243 r. królowa Gruzji wysłała własnego syna, Dawida Młodszego, do Saraju na dwór Batu-chana, władcy Złotej Ordy, aby uzyskał oficjalne uznanie za prawowitego następcę tronu. Jednak zamiast tego został przez niego wysłany do wielkiego chana Mongołów do Karakorum.
Powrót do Gruzji i koronacja
Królowa Rusudan zmarła w 1245 r., wciąż oczekując na powrót syna. Został on zatrzymany na mongolskim dworze w Karakorum na trzy lata, aż do sierpnia 1246 r., kiedy, wraz ze swoim kuzynem Dawidem Starszym, mógł uczestniczyć w intronizacji Gujuka na urząd wielkiego chana Mongołów.
Dawid Starszy odzyskał wolność w 1242 r. po klęsce sułtana Rumu zadanej przez Mongołów. Gruzini pamiętali, że Dawid, syn Jerzego IV Laszy, wciąż żyje. Sądzili, że syn królowej Rusudan zmarł w drodze do Karakorum. Dlatego też za zgodą mongolskiego gubernatora wojskowego w Gruzji, Wahram Gageli, Sergiusz T’mogveli i dowódca mongolski Anguran-aga udali się na dwór sułtana Turków Seldżuckich i uzyskali zgodę na uwolnienie Dawida Starszego. Zabrali go do Tbilisi, gdzie został koronowany na króla Dawida VII w 1245 r. W celu uzyskania potwierdzenia objęcia władzy nad Gruzją musiał również udać się do Karakorum, gdzie przybył najpóźniej wiosną 1246 r. W tym samym roku, po pięcioletniej regencji wdowy Töregene-chatun kurułtaj wybrał jej syna Gujuka na wielkiego chana Mongołów.
Tutaj na dworze w Karakorum spotkali się obaj kuzyni. W ten sposób dwóch pretendentów do gruzińskiego tronu królewskiego pojawiło się na dworze chana w tym samym czasie, w wyniku czego powstały dwie grupy gruzińskich możnowładców. Zwolennicy Dawida Starszego wiedzieli, że nie będą w stanie wygrać na gruncie gruzińskiego prawa, gdyż prawo to nie uznawało praw nieślubnych dzieci. Dlatego też zwrócili się do wielkiego chana z prośbą o rozstrzygnięcie tej kwestii zgodnie z prawem mongolskim, gdyż to prawo nie rozróżniało dzieci prawowitych i nieślubnych i dawało pierwszeństwo najstarszemu synowi.
Dwuwładza: Dawid VII Ulu i Dawid VI Narin
W 1247 r. Gujuk potwierdził panowanie obu Dawidów: Dawida Starszym (po mongolsku „Ulu”) i Dawida Młodszego (po mongolsku „Narin”).
Potwierdziło to oficjalne rządy obu Dawidów jako królów Gruzji, którzy powrócili do ojczyzny najpóźniej w 1249 r. Podczas gdy Dawid VII Ulu miał prawo tytułować się królem królów, Dawid VI Narin musiał zadowolić się tytułem króla. Na szczęście dla królestwa, obaj królowie dogadywali się wyjątkowo dobrze, a ich przyjaźń, zawiązana w Karakorum, przetrwała z niezwykłą ciągłością przez kolejne 20 lat. Obaj królowie rezydowali w Tbilisi.
Po spisku książąt w 1246 r., który został stłumiony w zarodku, podjęli oni kolejną próbę w 1249 r., wraz z Dawidem VII Ulu, aby zrzucić jarzmo mongolskie. Jednak Mongołowie dowiedzieli się o tym i uwięzili spiskowców wraz z królem. Po zapłaceniu wysokiego okupu i dostarczeniu wielu koni król i jego zwolennicy zostali uwolnieni. W tym samym roku rozpoczęły się kampanie mongolskie przeciwko asasynom, które zakończyły się dopiero w 1256 r. szturmem głównej twierdzy Alamut w północnym Iranie. Wojska gruzińskie pod wodzą Dawida VII Ulu odegrały w tym znaczącą rolę. W 1251 r. Mongke został wybrany czwartym wielkim chanem Mongołów i zarządził dalsze podboje. Jego młodszy brat, Kubilaj-chan, miał podbić południowe Chiny dynastii Song, czego dokonał dopiero w 1279 r. Hulagu-chan, inny z braci, otrzymał rozkaz podporządkowania sobie Azji Zachodniej, z wyraźnym zapewnieniem o jego supremacji nad Kaukazem.
W 1253 r. rozpoczął się marsz Hulagu-chana. Gruzja była zobowiązana do dostarczenia znacznych posiłków na tę wyprawę. Po zdobyciu Bagdadu, stolicy kalifatu Abbasydów, Syria została podbita. Mosul, którego władca Badr ad-Din Lulu poddał się dobrowolnie, Aleppo i Damaszek upadły kolejno. Następnie, we wrześniu 1259 r., zmarł Wielki Chan Mongke, co doprowadziło do podwójnej elekcji między Arykiem Böge (1260/65), wspieranym przez Złotą Ordę, a Kubilaj-chanem, popieranym przez Hulagu, jego młodszego brata i władcę Ilchanatu. Ponieważ obie strony pozostały lojalne wobec swoich pretendentów, konflikt zbrojny były nieunikniony.
Podział królestwa
Walki między różnymi frakcjami mongolskimi toczyły się również na Kaukazie a tym samym w Gruzji. Obaj gruzińscy królowie byli zobowiązani do udziału we wszystkich kampaniach. Hulagu cenił prostego Dawida VII Ulu bardziej niż przebiegłego Dawida VI Narina. Jego nieufność do Dawida VI Narina stała się tak silna, że próbował go pojmać w Bərdə. Dawidowi VI Narinowi udało się jednak uciec i po brawurowej ucieczce przedostał się do Kutaisi. Tam został koronowany na króla Imeretii (zachodniej Gruzji) przez książąt Abchazji, Swanetii i Mingrelii.
Podczas gdy Dawid VI Narin zdołał utrzymać niezależność w Imeretii, Dawid VII Ulu pozostał zależny od Mongołów. Jedynie książęta Armenii i Meschetii (Samcche) nadal byli mu podlegli. Po podboju Bagdadu w 1258 r. zwrócił się do ilchana z prośbą o uwolnienie i udał się do Tbilisi. Tam nowy poborca podatkowy, Hadżi Aziz, siał spustoszenie, nie wahając się upokorzyć króla i stale przekraczając swoje uprawnienia.
Dawid VII Ulu otrzymał rozkaz wzięcia udziału w kampanii syryjskiej ilchana przeciwko Mamelukom. Jednak pamiętając straty Gruzinów pod Bagdadem odmówił spełnienia prośby i zbuntował się przeciwko swemu mongolskiemu zwierzchnikowi. Doszło do tego wczesnym latem 1260 r.
Nie udało mu się jednak pozyskać wszystkich książąt, którym zaproponował przyłączenia się do niego. Bowiem część gruzińskich możnych związała się z Mongołami i zaczęła korzystać z ich protekcji, co całkowicie ograniczało władzę Dawida VII Ulu nad nimi. Mongołowie często stawali w obronie zbuntowanych lub niezadowolonych możnowładców, uniemożliwiając królowi ich ukaranie czy odsunięcie od urzędów. Dlatego kronikarze podkreślali, że władca „nie mógł zmienić eristavi z obawy przed Mongołami”. W efekcie część możnych nie mogła poprzeć powstania, a król nie miał żadnych narzędzi, by ich do tego zmusić.
Jedynie książęta południowo-zachodniej Gruzji, tacy jak Sergiusz I Dżakeli, pozostali mu lojalni. Sergiusz I Dżakeli zaoferował Dawidowi 8000 ludzi wsparcia. Dawid VII Ulu spędził całe lato 1260 r. w Dzivgisy-Dzuar (dziś w Osetii Północnej), rezydencji Mongołów. Hulegu zdołał zareagować dopiero po nieudanej kampanii syryjskiej, w której Mongołowie ponieśli katastrofalną klęskę w bitwie z Mamelukami pod Ajn Dżalut z 3 września 1260 r., a grudniu siły mongolskie zostały pokonane w pierwszej bitwie pod Himsem.
Dawid VII Ulu poniósł całkowitą klęskę w bitwie pod Kwiszchetią lub też zwaną bitwą pod Achaldabą. Wojska gruzińskie i ormiańskie walczyły po stronie mongolskiej. Mongołowie spustoszyli następnie Meschetię, ale nie byli w stanie zdobyć twierdzy Sergiusza I Dżakeliego – Cichiszwari. Wycofali się do Kartlii dopiero w czerwcu1261 r. Tym razem również nie osiągnął swojego celu. Mongołowie zabrali ze sobą jeńców. W trakcie konfliktu żona Dawida VII Ulu Gwanca i jego syn Jerzy zostali zamordowani przez Mongołów. Pojmano a następnie stracono również Zakara III Zakariana, amirspasalar i zięcia Sergiusza I Dżakeliego.
Dawid VII Ulu i Sergiusz I Dżakeli udali się do Imeretii, gdzie zostali ciepło przyjęci przez Dawida VI Narina. Jednak wkrótce między zwolennikami obu królów wybuchły spory, gdy próbowano koronować Dawida VII Ulu na króla Imeretii. Obaj Dawidowie ostatecznie doszli do polubownego porozumienia. Dobra Bagratydów zostały podzielone, a Dawid VI Narin został uznany za jedynego króla Imeretii.
W 1262 r. Dawid VII Ulu udał się wraz z Sergiuszem I Dżakelim do Hulagu-chana, aby prosić o przebaczenie. Ilchan wszczął formalne dochodzenie w sprawie buntu króla. Zgodnie z radą Saduna Mankaberdeliego, Sergiusz I wyjaśnił, że powstanie było reakcją na nadużycia mongolskich urzędników — zwłaszcza poborców podatkowych — którzy dopuszczali się w Gruzji poważnych niesprawiedliwości, a nawet oszukiwali samego chana. Gruzini nie mieli możliwości obrony, ponieważ skorumpowani urzędnicy „zamknęli drogę do chana” łapówkami, uniemożliwiając dotarcie skarg do jego uszu. W tej sytuacji bunt wydawał się jedynym sposobem, by zwrócić uwagę Hulagu na ich krzywdę. Ilchan uznał te argumenty za wiarygodne. W tym samym czasie otrzymał wiadomość, że armia Złotej Ordy pod wodzą Berke-chana zbliża się od północy. Wstrzymał więc śledztwo i nakazał Dawidowi VII Ulu natychmiast zebrać wojska gruzińskie i dołączyć do niego.
Wojna domowa w imperium mongolskim i jej wpływ na Gruzję
11 stycznia 1259 r. wielki chan mongolski Mongke zmarł w czasie kampanii, którą wspólnie ze swoim bratem Kubilajem prowadził w Chinach. Synowie Mongkego byli młodzi i niedoświadczeni. Wojsko w Chinach domagało się oddania sukcesji Kubilajowi. Ziemię rodzinną Mongołów – z jej stolicą, Karakorum i centralnym skarbcem państwa – miał w swoich rękach najmłodszy brat zmarłego władcy, Aryk Böge, który pragnął zasiąść na tronie wielkiego chana.
Po miesiącach zakulisowych działań i budowania własnych stronnictw obaj bracia — Kubilaj i Aryk Böge — zwołali wiosną 1260 roku dwa oddzielne kurułtaje, które ogłosiły ich równocześnie wielkimi chanami. Aryk Böge zyskał poparcie większości krewnych przebywających wówczas w Mongolii, natomiast Kubilaj mógł liczyć na silne wsparcie dowódców wojskowych. W rzeczywistości żaden z tych zjazdów nie miał pełnej legitymacji, ponieważ nie uczestniczyły w nich wszystkie gałęzie rodu. Pretendenci nie zadbali nawet o to, by upewnić się, czy wieść o śmierci Mongkego dotarła do Hulagu, Złotej Ordy czy potomków Czagataja, ani nie czekali na ich przedstawicieli. Hulagu opowiedział się po stronie Kubilaja, mimo że jego własny syn, Czomugar, popierał Aryka Bögego, podobnie jak Berke, chan Złotej Ordy.
W tej sytuacji Hulagu ponownie potrzebował lojalnego sojusznika. Dlatego Dawid VII Ulu mógł powrócić do swojego królestwa i zadośćuczynić nadszarpniętemu honorowi, zabijając poborcę podatkowego Hadżi-Aziza. Musiał jednak wysłać swojego około dwuletniego syna, Demetriusza jako zakładnika na dwór Ilchanidów. Wojna między Złotą Ordą a Chanatem Ilchanidów trwała do 1266 r. ze zmiennym skutkiem dla obu stronach. Dawid VII Ulu brał udział w tych kampaniach. Po śmierci Ilchana Hulegu w 1265 r., chan Złotej Ordy, Berke zdecydowanie pokonał wojska ilchana. Jednak po jego śmierci w 1266 r. jego armia powróciła do Saraju, nie kontynuując walki. Wojna dobiegła końca.
W latach 1267-1268 wybuchła wojna między Złotą Ordą a Dawidem VII Ulu i Imperium Ilchanidów, która toczyła się na terytorium Szyrwanu. Ostatecznie Ilchanidowie odnieśli zwycięstwo.
Konflikt z Sergiuszem I Dżakelim
Pod koniec panowania Dawid VII Ulu popadł w konflikt ze swoim najwierniejszym sojusznikiem, Sergiuszem I Dżakelim, księciem Meschetii.
Mniej więcej około 1262 r. Sergiusz I Dżakeli wziął udział w walce ilchana ze Złotą Ordą i podobno uratował życie Hulagu podczas bitwy (być może bitwa nad rzeką Terek). Chan postanowił wynagrodzić służbę Sergiusza I, przyznając mu miasto Karin (Erzurum). Jednak zablokowali to zazdrośni gruzińscy rywale Sergiusza I, którzy zdołali przekonać podatnego na wpływy Dawida VII Ulu o zdradzie Dżakelego. Sergiusz I został uwięziony po powrocie do Tbilisi, ale szybko uwolniono go dzięki interwencji ilchana. Jednak król zdołał przekonać ilchana, że przekazanie Erzumu Sergiuszowi I uczyni go zbyt silnym. Czując się zdradzonym, Sergiusz I zerwał z gruzińskim dworem królewskim, ale pozostał wiernym wasalem ilchanów i uzyskał od Hulagu status injü, czyli „ziemi koronnej” w 1266 r. Oznaczało to, że Meschetia stała się praktycznie niezależne od króla gruzińskiego i znalazła się pod bezpośrednim zwierzchnictwem ilchana.
Śmierć i ocena panowania
Dawid VII Ulu zmarł na infekcję jelitową w wieku 55 lat, wiosną 1270 r. w mongolskim obozie wojskowym. Przyczyną był prawdopodobnie tyfus lub inna choroba zakaźna. Został pochowany w katedrze Sweti Cchoweli w Mcchecie. Jego następcą został jego syn Demetriusz II.
Panowanie Dawida VII Ulu przypadło na okres dominacji mongolskiej na Kaukazie, co w dużym stopniu ograniczało jego realną władzę. Król rządził w trudnych warunkach politycznych, zmuszony do podporządkowania się potężnemu imperium i do udziału w licznych kampaniach wojennych Mongołów. Choć początkowo pozostawał lojalnym wasalem ilchanów, z czasem spróbował uniezależnić się od ich władzy, podejmując bunt w 1260 r. Próba ta zakończyła się jednak niepowodzeniem i doprowadziła do dalszego osłabienia kraju.
Najpoważniejszą konsekwencją wydarzeń z jego panowania był trwały podział Gruzji na dwie części: wschodnią, pozostającą pod rządami Dawida VII i zależną od Mongołów, oraz zachodnią – Imeretię – rządzoną przez Dawida VI Narina. Dodatkowo konflikt z potężnym możnowładcą Sergiuszem I Dżakelim doprowadził do faktycznego uniezależnienia się Meschetii od władzy królewskiej.
Mimo tych niepowodzeń Dawid VII Ulu starał się utrzymać stabilność państwa i zachować ciągłość monarchii w niezwykle trudnej sytuacji geopolitycznej. Jego rządy są jednak najczęściej oceniane jako okres dalszego osłabienia i fragmentacji królestwa gruzińskiego, wynikający w dużej mierze z dominacji mongolskiej nad regionem.
BIBLIOGRAFIA:
1. Bohdan Baranowski, Krzysztof Baranowski, Historia Gruzji, Warszawa-Wrocław 1987,
2. Szałwa Amiraszwili, Sztuka gruzińska, Warszawa 1973,
3. Jerzy Hauziński, Irańskie intermezzo. Dzieje Persji w średniowieczu (VII – koniec XV w.), Toruń 2008.,
4. Bogdan Składanek, Historia Persji, t. 2, Warszawa 2003,
5. Peter M. Holt, Bliski Wschód od wypraw krzyżowych do 1517 roku, Warszawa 1993,
6. Peter Jackson, Mongołowie i Zachód: podbój Azji i Europy, tajemnice najazdów na Polskę, imperium Tamerlana, Warszawa 2007.
💛 Wesprzyj naszą pracę, klikając w link:
https://suppi.pl/speculumeuropae
💛 Wpłat można też dokonywać na numer konta:
09 1460 1181 2025 0084 5728 0002
Jeśli znasz jakieś ciekawe fakty na ten temat, podziel się nimi w komentarzu.
Będziemy wdzięczni za każdą informację!
