Bitwa pod Basian 27 lipca 1202 roku

Okres XI – XIII wieku to seria konfliktów zbrojnych między Królestwem Gruzji a Sułtanatem Rum, państwa założonego przez Turków seldżuckich. Na przełomie XII /XIII w. Gruzini przeszli do kontrofensywy i nacierali na północne rubieże sułtanatu.

W tym czasie sułtan Turków seldżuckich Sulejman II prowadził ciężkie walki w celu odbudowy niegdyś rozległego państwa Rum. Państwo Turków seldżuckich przed śmiercią podzielił jego ojciec Kilidż Arslan II. Sułtanat podzielono między dziesięciu synów władcy i jego młodszego brata. Pogrążony w wewnętrznych walkach Sułtanat Rumu utrzymywał pokojowe stosunki z Gruzją, wymieniano posłów i cenne podarunki. Sytuacja uległa zmianie, gdy w 1201 r. sułtan Sulejman II zajął Erzurum, którego ostatni władca Malik Ala ad-Din Muhammad był trybutariuszem Gruzji, co oznaczało nieuchronną konfrontację z Gruzinami.

**Mapa polityczna Kaukazu około 1213 roku**

Sułtan był niezadowolony, że gruzińscy władcy nakładali na sąsiednie muzułmańskie bejliki trybuty. Godziło to w interesy Sułtanatu Rum, który chciał opanować te tereny i rozciągnąć granice swojego państwa aż po Morze Czarne. Niestety na drodze temu celowi stała Gruzja, która pod panowaniem Tamary Wielkiej przeżywała szczyt swojej potęgi. Turcy zażądali w ultimatum przedstawionym Gruzji zaprzestania ingerowania w bejlikach. Zgodnie z przekazem gruzińskiej kroniki sułtan w obraźliwym liście do królowej groził jej, że po podboju Gruzji weźmie ją jako swoją konkubinę.

Sułtan Sulejman II wraz ze swoimi wasalami wkroczył na terytorium Gruzji i rozbił obóz w dolinie Basiani. Na wieść o tym królowa Tamara bardzo szybko zebrała wojsko. Dowództwo nad nim powierzyła swojemu mężowi Dawidowi Soslanowi i Zakaremu II Zakarianowi. W dniu 27 lipca 1202 r. Gruzini z zaskoczenia zaatakowali obóz przeciwnika. Doszło do zaciętej walki i mimo tego, że Turcy Seldżuccy mieli przewagę liczebną i skutecznie odpierali ataki Gruzinów, zostali ostatecznie pokonani. Utrata przez Turków sztandaru sułtana Rum spowodowała panikę w szeregach Seldżuków. Sam sułtan Sulejman II został ranny i wycofał się do Erzurum.

Gruzinom udało się pojmać brata sułtana. Zwycięstwo Gruzinów pokazało, że Tamara Wielka sprawuje absolutną władzę na Kaukazie, Anatolii, wyżynach armeńskich, Szirwanie i zachodnim brzegu Morza Czarnego. Dzięki temu Gruzja zabezpieczyła swoją południowo-zachodnią granicę i udało się jej odepchnąć ekspansję Turków Seldżuckich. Wkrótce po tym sukcesie Gruzini w 1204 r. najechali Trapezunt, gdzie Tamara pomogła synom swojej siostry Aleksemu I i Dawidowi Komnenom założyć greckie Cesarstwo Trapezuntu. Dzięki temu Gruzja stworzyła strefę buforową oddzielającą ziemie gruzińskie od posiadłości Turków Seldżuckich.