Bolko I Surowy był młodszym synem Bolesława II Łysego i Jadwigi, córki Henryka I hrabiego Anhaltu z rodu Askańczyków.
Nie wiemy, kiedy urodził się Bolko I Surowy, ale prawdopodobnie między 1252 a 1256 r. O młodości księcia wiemy niewiele. Nauki pobierał prawdopodobnie w opactwie cysterskim w Henrykowie. Za życia ojca nie wykazywał się większą aktywnością, gdyż prawdopodobnie był jeszcze zbyt młody, by uczestniczyć w życiu politycznym. Możemy tylko domniemywać, że wziął udział w zwycięskiej bitwie pod Stolcem, koło Ząbkowic Śląskich stoczonej 24 kwietnia 1277 r.
W konflikcie o tron niemiecki między królem czeskim Przemysłem Ottokarem II a Rudolfem I Habsburgiem Bolesław II Łysy był początkowo, jak większość Piastów śląskich, sojusznikiem Przemyślidy. Około 1277 r. przeszedł jednak do obozu stronników Habsburga. Prawdopodobnie wówczas Bolko został wysłany przez ojca na dwór króla niemieckiego jako zakładnik.
26 grudnia 1278 r. zmarł Bolesław II Łysy, a władzę w księstwie legnickim przejął jego pierworodny syn książę jaworski Henryk V Gruby, który przekazał swoim młodszym braciom – Bolkowi I Surowemu i Bernardowi, księstwo jaworskie. Przejęcie księstwa jaworskiego mogło nastąpić jeszcze 1278 r. lub też na początku 1279 r. Jednym z pierwszych wyzwań przed jakimi stanął młody książę, była ochrona swojego małego księstwa przed rosnącą potęgą jego brata stryjecznego księcia wrocławskiego Henryka IV Prawego. W tym celu postanowił związać się sojuszem z margrabiami brandenburskimi.
Drugim istotnym problemem była sytuacja polityczna jaka powstała po śmierci króla czeskiego, Przemysła Ottokara II, poległego 26 sierpnia 1278 r. w bitwie pod Suchymi Krutami. Trwała tu walka o władzę i opiekę nad małoletnim synem zmarłego, Wacławem II. Bolko I Surowy opowiedział się po stronie margrabiego brandenburskiego na Salzwedel, Ottona V Długiego, przeciw królowi niemieckiemu Rudolfowi I Habsburgowi.
Zgodne współrządy Bolka I Surowego i Bernarda w księstwie jaworskim trwały do 1281 r., kiedy nastąpił nowy podział dzielnicy. Bernardowi wydzielono Lwówek Śląski jako osobne księstwo, a Bolko zachował Jawor. W tym okresie Bolko I Surowy tytułuje się jako “dux Slezie et dominus de Iawor”, czyli “książę Śląska i pan na Jaworze”. W swojej korespondencji biskup wrocławski Tomasz II naszego bohatera nazywa “dux de Iawor”.
Początkowo Bolko I Surowy był zaręczony z Gertrudą, córką margrabiego Landsbergu Dytryka Mądrego z dynastii Wettinów i Heleny, córki margrabiego brandenburskiego na Stendal, Jana I. Małżeństwo to nie doszło do skutku a Gertruda została zakonnicą w klasztorze św. Klary w Weissenfels.
19 kwietnia 1279 r. w Szpandawie zaręczył się z Beatrycze, córką swojego sojusznika margrabiego brandenburskiego na Salzwedel i regenta Czech Ottona V Długiego. Z powodu małoletności narzeczonej i bliskiego pokrewieństwa formalny ślub został zawarty dopiero ponad pięć lat później 4 października 1284 r. w Berlinie (choć dyspensa papieska zezwalająca na ślub została udzielona dopiero w 1285 r.). Dyspensa papieska była niezbędna, gdyż Bolko I Surowy był prawnukiem a Beatrycze praprawnuczką króla czeskiego Przemysła Ottokara I. O zgodę na to małżeństwo w Rzymie wystarał się biskup wrocławski Tomasz II, który w ten sposób chciał uzyskać przychylność księcia jaworskiego w jego sporze z księciem wrocławskim Henrykiem IV Prawym.
Zbliżenie do Askańczyków zaowocowało wkrótce zaangażowaniem się Bolka I Surowego w zbrojny konflikt z królem niemieckim Rudolfem I Habsburgiem i księciem wrocławskim Henrykiem IV Prawym. Latem 1280 r. wspomagany przez margrabiego brandenburskiego na Salzwedel Albrechta III wyprawił się na księstwo wrocławskie. Henryk IV Prawy odparł najazd krewniaków, którzy oblegali Ziębice, po czym sam dokonał odwetowej wyprawy na księstwo jaworskie – prawdopodobnie styczeń-luty 1281 r. W roku następnym Bolko I Surowy wyprawił się na Pragę, ale i ona nie przyniosła jednak spodziewanych sukcesów.
Bolko I Surowy widząc coraz silniejszą pozycję księcia wrocławskiego na Śląsku, sprzymierzył się z królem czeskim Wacławem II, który od 1285 r. sprawował samodzielne rządy w Czechach. Kilkakrotnie podróżował do Pragi i uczestniczył w wielu wydarzeniach, które się odbywały na praskim dworze. Już w styczniu 1285 r. w Cheb odnajdujemy Bolka I Surowego jako jednego z gości weselnych na ślubie króla czeskiego Wacława II i Jutty Habsburżanki, córki króla niemieckiego Rudolfa I Habsburga. Obecny był również książę legnicki Henryk V Gruby. Możliwe, że to w tym czasie Piastowie legniccy zwarli sojusz z królem czeskim skierowany przeciwko władcy Wrocławia. W 1289 r. Bolko I Surowy brał udział np. w hołdzie lennym złożonym przez księcia bytomskiego Kazimierza Wacławowi II, sam jednak oparł się dominacji czeskiej, wynosząc przy tym drobne korzyści, jak choćby dzierżawienie od 1289 r. pogranicznych terenów czeskich z grodem Schömberg (Chełmskiem Śląskim) na czele oraz pobliskie Miszkowice, Kochanów, Dobromyśl i Královec. Jeszcze w tym samym roku Piast nabył od czeskiego rycerza Vitka ze Ńvábenic położone na pograniczu śląsko-czeskim, wsie: Błażejów, Zdoňov oraz Olszyny.
15 sierpnia 1289 r. w Opawie doszło do podpisania układu o wzajemnej pomocy. Sygnatariuszami tej umowy byli król czeski Wacław II i książę halicki Lew Daniłowicz. Prawdopodobnie układ ten miał zabezpieczyć Ruś przed sojuszem księcia wrocławskiego Henryka IV Prawego z królem Węgier Władysławem IV Kumańczykiem. W tym czasie Henryk IV Prawy prowadził akcję zbrojną mającą na celu trwałe opanowanie Krakowa. Jeśli zaś chodzi o Wacława II to ten musiał się uporać z opozycją wewnętrzną na czele z Zawiszą z Falkensteinu, szwagrem króla węgierskiego i rodem Witkowców, którzy na tron czeski wysunęli nie kogo innego jak właśnie Piasta wrocławskiego. Nie znamy dokładnie listy uczestników obrad w Opawie, ale na pewno był tam książę bytomski Kazimierz II, książę cieszyński Mieszko, książę jaworski i lwówecki Bolko I Surowy i prawdopodobnie brat jego książę legnicki Henryk V Gruby oraz przyrodni brat króla czeskiego książę opawski Mikołaj. O zjeździe opawskim informuje nas formularz biskupa praskiego Tobiasza, który wymienia wśród uczestników również nieznanego nam z imienia księcia-elekta krakowskiego, który obiecał wspomagać Wacława II i Lwa Daniłowicza.
Kim był ów książę-elekt? Z całą pewnością nie był to Henryk IV Prawy. Po pierwsze układ z Opawy był skierowany przeciwko królowi Węgier, który był w sojuszu z księciem wrocławskim. Po drugie był wymierzony przeciwko opozycji wacławowskiej, która na króla proponowała Piasta śląskiego. Po trzecie na zjeździe opawskim obecni byli wrogowie Henryka IV Prawego, czyli Kazimierz II bytomski, Henryk V Gruby czy też Bolko I Surowy, książęta zagrożeni wzrostem potęgi władcy wrocławskiego. Większość historyków uważa, że ów księciem-elektem był Władysław IV Łokietek, który w tym czasie był w posiadaniu Krakowa i był zagrożony najazdem ze strony Henryka IV Prawego. Istotnym czynnikiem wpływającym na przebieg zjazdu opawskiego były liczne więzy krwi łączące jego uczestników. Książę bytomski był bratem ciotecznym księcia brzesko-kujawskiego oraz zięciem księcia halickiego. Król czeski był bratem ciotecznym księcia legnickiego i księcia jaworsko-lwóweckiego. Te skomplikowane relacje rodzinne z pewnością odgrywały rolę w podejmowaniu decyzji politycznych, wpływając na sojusze i porozumienia zawierane podczas zjazdu.
Dodatkowo wielce prawdopodobne jest, że to w Opawie zapadła decyzja o ślubie Jerzego, syna Lwa Daniłowicza z Eufemią kujawską, siostrą Władysława IV Łokietka. Istnieje mniejszościowy pogląd historyków, iż w okresie walk o tron krakowski, po śmierci Leszka II Czarnego, księciem-elektem był Bolesław II płocki z dynastii Piastów. Według tej koncepcji, w Opawie podjął on decyzję o rezygnacji z walki o tron krakowski, prawdopodobnie z powodu nacisków ze strony króla czeskiego Wacława II. Wtedy to, Piast mazowiecki, zawarł sojusz z królem czeskim, reprezentując w tych rozmowach także swojego brata Konrada II czerskiego. W ramach umocnienia sojuszu, Anna, córka Konrada II czerskiego, poślubiła księcia raciborskiego Przemka, brata Kazimierza II bytomskiego. Dodatkową gwarancją sojuszu miał być ślub owdowiałego Bolesława II płockiego z Kunegundą, siostrą Wacława II czeskiego, który to ślub doszedł do skutku.
(praca własna)
Parę lat wcześniej, bo 24 kwietnia 1286 r. zmarł bezpotomnie książę lwówecki Bernard Zwinny. Całość jego księstwa, zapewne zgodnie z umową zawartą jeszcze prawdopodobnie w 1281 r. zajął Bolko I Surowy, dzięki czemu powierzchnia jego władztwa wzrosła prawie dwukrotnie. W tym czasie odnotowujemy zmianę w tytulaturze Piasta. Dotychczas tytułował się “dominus de Iawor”, czyli “Pan na Jaworze”, a od 20 września 1287 r. Bolko I Surowy wystawia dokumenty już jako “Bolko dei gracia dux Slesie et dominus in Lewenberc”, czyli “Bolko z łaski bożej książę Śląska i pan na Lwówku”. Co istotne Piast ten już nigdy nie powróci do swojej jaworskiej tytulatury. Nigdy też nie powołano instytucji kasztelana jaworskiego.
Kolejną zmianę w polityce księcia przyniosła niespodziewana bezpotomna śmierć 23 czerwca 1290 r. Henryka IV Prawego. Nowym księciem wrocławskim wbrew testamentowi został brat Bolka I Surowego książę legnicki Henryk V Gruby, który jednak musiał stawić czoła części możnym wrocławskim, oraz prawowitemu spadkobiercy Henryka IV Prawego księciu głogowskiemu Henrykowi III. Bolko I Surowy zdecydował się udzielić bratu pomocy. Cena za nią była dość wysoka, gdyż dopiero po otrzymaniu w 1290 r. południowej części księstwa wrocławskiego z Świdnicą, Ząbkowicami, Ziębicami i Strzelinem wysłał oddziały posiłkowe do Wrocławia i Legnicy.
Mniej więcej od 1293 r. Bolko I Surowy zaczął używać tytułu „Pan na Książęcej Górze”, znanej nam dziś jako Książ. Pierwszy taki znany dokument pochodzi z 25 lutego 1293 r. ze Strzegomia, w którym możemy przeczytać “Bolko dei gratia dux Slesie et dominus de Wrstenberc”. Zwrot ten odnajdujemy również w dokumencie datowanym na 13 sierpnia 1295 r. a wystawionym w Bolkowie, gdzie widnieje zapis “Bolko dei gracia dux Slesie ac dominus de Forstenberg”.
Na tej podstawie możemy przypuszczać, że główną siedzibą księcia stał się zamek na Książęcej Górze (Fürstenberg), który dziś nazywa się Książ. W ten sposób ukształtowało się ostatecznie księstwo książańskie (księstwo fürstenberskie), które w literaturze powszechnie nazywa się świdnicko-jaworskim.
Pomoc dla Henryka V Grubego była jednak niewystarczająca i nie zapobiegła utracie części księstwa na rzecz księcia głogowskiego, który przejął Chojnów, Syców, Bolesławiec, Gościszów, Nowogrodziec, Ścinawę, Wińsko, Uraz, Trzebnicę, Milicz i Sądowel. Nie widać również, chociażby próby interwencji Bolka I Surowego w Głogowie podczas uwięzienia brata w żelaznej klatce (od 11 listopada 1293 r. do 6 maja 1294 r.). Wówczas to udręczony wielomiesięczną niewolą Henryk V Gruby odstąpił Henrykowi III głogowskiemu kolejne ziemie księstwa wrocławskiego na prawym brzegu Odry – Oleśnicę, Bierutów, Kluczbork, Namysłów, Byczynę, Świerczów i Gorzów Śląski.
Coraz silniej akcentowany śląski kierunek ekspansji Czech spowodował zmianę polityki wobec Wacława II. Broniąc swej niezależności, Bolko I Surowy rozpoczął budowę fortyfikacji na południowych i zachodnich granicach swego księstwa. Polityką księcia poczuł się zaniepokojony król czeski i na początku 1295 r. wypowiedział mu wojnę. Jednak głównym celem Przemyślidy był Wrocław, w którym panował Henryk V Gruby. Król czeski chciał opanować księstwo wrocławskie, na podstawie zapisu Henryka IV Prawego z 1278 r. Henryk V Gruby zagrożony najazdem czeskim szukał sprzymierzeńca. Naturalnym sojusznikiem okazał się być jego brat Bolko I Surowy, który w zamian za wsparcie zażądał Sobótki wraz z okręgiem. Wacław II wkroczył na ziemie Bolka I Surowego, jednak pod Kamienną Górą wojska czeskie zostały powstrzymane przez demonstrację siły wojsk księcia jaworskiego i Czesi zdecydowali się zawrócić. Przemyślida wszczynając wojnę z Piastami legnickimi nie spodziewał się z pewnością większego oporu, tym większe było jego zaskoczenie z powodu skutecznej obrony jaką przygotował Bolko I Surowy. W wojnie z Czechami doskonale zdały rezultat budowane przez Piasta fortyfikacje.
Książę Bolko I Surowy, okazał się wytrawnym politykiem. Kolejnym jego krokiem było zwrócenie się, wraz z bratem Henrykiem V Grubym, do papieża Bonifacego VIII z prośbą o objęcie ich księstw papieską opieką. Działanie to, podjęte w celu wzmocnienia pozycji książąt wobec Wacława II, ostatecznie skłoniło czeskiego króla do szukania ugody, co przyczyniło się do zażegnania konfliktu. Efektem dyplomacji książąt legnickich było wzięcie ich ziem pod opiekę papieża Bonifacego VIII, zatwierdzone w Rzymie specjalnym dokumentem z 1 lutego 1296 r. Pokój z królem czeskim podpisano zapewne na początku 1297 r., skoro 2 czerwca tegoż roku widzimy Bolka I Surowego na koronacji Wacława II w Pradze.
Sytuacja polityczna w Polsce bardzo skomplikowała się w 1296 r. 22 lutego na skutek bezwzględnego traktowania po uwięzieniu przez Henryka III głogowskiego zmarł starszy brat Bolka I Surowego, Henryk V Gruby, książę legnicki i wrocławski.
W tej sytuacji Nasz bohater został opiekunem małoletnich synów brata – Bolesława III, Henryka VI i Władysława I. Dzięki temu przejął tymczasowo władzę w księstwach wrocławskim i legnickim stając się najpotężniejszym księciem na Śląsku. Dodatkowo w spadku po bracie otrzymał Sobótkę wraz z okręgiem. Wówczas to odnajdujemy kolejny dokument, ale tym razem wystawiony w Świerzawie 2 maja 1297 r., w którym to Bolko I Surowy tytułuje się jako „Bolko, z bożej łaski książę Śląska, pan na Książęcej Górze i opiekun ziemi wrocławskiej”, czyli “Bolcho dei gratia dux Slezie, dominus de Furstinberc tutorque terre Wratizlauiensis universis”.
W tym miejscu warto wspomnieć, że tytułu „pan na Książęcej Górze” używali również trzej synowie księcia Bolka I Surowego, także po podziale terytorialnym księstwa na część świdnicką, która przypadła najstarszemu Bernardowi Statecznemu, część jaworską, którą odziedziczył Henryk I i ziębicką, która przypadła najmłodszemu Bolkowi II. Tytulaturę książańską utrzymali Piastowie świdnicko-jaworscy także w kolejnym pokoleniu, kiedy panował Bolko II Mały, a po jego śmierci wdowa po nim, księżna Agnieszka Habsburżanka, która zmarła w 1392 r.
Bolko I Surowy, na początku swoich rządów regencyjnych w księstwach legnickim i wrocławskim musiał stłumić bunt mieszczan wrocławskich, którzy nie chcieli uznać jego władzy ani otworzyć przed nim bram. Książę, chcąc zademonstrować swoją siłę po stłumieniu buntu mieszczan, nakazał wyburzenie fragmentu murów miejskich na szerokość kilku łokci (około … metrów) i wjechał do miasta przez ten wyłom, a nie przez bramę. Prawdopodobnie to właśnie to upokorzenie sprawiło, że wrocławski patrycjat nadał mu przydomek „Surowy”. 8 lutego 1296 r. w Rogoźnie został zamordowany król Polski Przemysł II, ostatni męski przedstawiciel wielkopolskiej linii Piastów. W tej sytuacji Henryk III głogowski jako prawny spadkobierca Przemysła II, rozpoczął przygotowania do wyprawy do Wielkopolski, mającej na celu zajęcie tej dzielnicy. Jednak część możnych wielkopolskich, z Zarembami i Nałęczami na czele, przekazała władzę księciu kujawskiemu Władysławowi Łokietkowi. Kiedy Henryk III głogowski ze swoim wojskiem przekroczył granicę, znalazł zwolenników, którzy jego widzieliby na tronie w Poznaniu. Aby nie dopuścić do wojny, obaj władcy 10 marca 1296 r. podpisali w Krzywiniu układ, w myśl którego podzielili między siebie spuściznę po Przemyśle II. Książę głogowski przejął południowo-zachodnią część Wielkopolski. Najstarszy syn Henryka III głogowskiego, Henryk IV Wierny, stał się władcą ziemi poznańskiej, lecz w okresie małoletności regencję w jego imieniu miał sprawować Władysław Łokietek, który adoptował chłopca.
Bolko I Surowy w sojuszu z księciem żagańskim Konradem II Garbatym, wykorzystując zaangażowanie Henryka III głogowskiego w opanowanie Wielkopolski najechał księstwo głogowskie i odebrał mu oderwany od księstwa legnickiego Chojnów i Bolesławiec. Bolesławiec przyłączył do swoich włości, natomiast Chojnów oddał swoim bratankom. Konrad II Garbaty przejął Lubin.
Dzięki mediacji, króla czeskiego, Wacława II na zjeździe w Zwanowicach w marcu 1297 r. Głogowczykowi udało się zawrzeć pokój z Bolkiem I Surowym i Konradem II Garbatym, musiał jednak zrzec się wspominanych miast z okręgami. Układ ten należy uznać za koniec dominacji Henryka III głogowskiego na Śląsku, istniejącej od pokoju z maja 1294 r. W regionie powstały dwa bloki: głogowski na północy Śląska i książańsko-wrocławsko-legnicki w centrum i na południu.
Książę jaworski przejmując część ziem księstwa wrocławskiego sprawił, że jego władztwo zaczęło bezpośrednio sąsiadować z dobrami biskupów wrocławskich, z ziemią nysko-otmuchowską. Wówczas doszło do konfliktu pomiędzy Bolkiem I Surowym a biskupem wrocławskim, Janem III Romką. Książę nie chciał bowiem uznać suwerenności biskupiego księstwa wydzielonego przez Henryka IV Prawego z obszaru księstwa wrocławskiego i obsadził swymi załogami sporne zamki, w tym zburzył zamek w Otmuchowie i wzniósł własne warownie, w tym leżącą dziś na terenie wsi Chałupki -określaną w źródłach mianem Novum Castrum lub jako zamek w Paczkowie. Wspólnie z Henrykiem III głogowskim próbował również obalić „wielki przywilej” Henryka IV Prawego dla Kościoła (m.in. obowiązkową dziesięcinę także od rycerstwa i książąt, zwolnienie mieszkańców biskupiego księstwa od wszelkich świadczeń na rzecz władców świeckich). Wobec twardej postawy Bolka I Surowego, w 1294 r. biskup rzucił na niego klątwę, a księstwo obłożył interdyktem. Dopiero wówczas Piast zdecydował się na mediację, której podjął się biskup krakowski Jan Muskata. Bolko I Surowy ustąpił oddając biskupowi zajęte zamki, ale zatrzymał Paczków.
Książę-regent wniósł znaczący wkład w rozwój księstwa wrocławskiego, między innymi poprzez uporządkowanie finansów państwa. Jako pierwszy władca spisał dochody księstwa, tworząc rejestr, który zawierał szczegółowe informacje o źródłach i wysokości dochodów. Spis ten pozwolił na efektywniejsze zarządzanie finansami księstwa i przyczynił się do jego stabilizacji gospodarczej. Z miast ściągał wysokie podatki, nawet do 75% dochodów miejskich, dzięki czemu mógł otoczyć zachodnią granicę swego księstwa łańcuchem obronnych zamków. W Krzeszowie ufundował opactwo cysterskie, które stało się mauzoleum Piastów świdnicko-jaworskich.
Lata dziewięćdziesiąte XIII wieku to również okres pogorszenia stosunków z sąsiednimi Czechami. Nie znamy przyczyn tego stanu rzeczy, prawdopodobnie mogło tutaj chodzić o chęć zhołdowania księcia jaworsko-świdnickiego lub też Piast widział, że ekspansja króla czeskiego zagraża niezależności jego księstwa, które z czasem może stać się kolejnym celem Wacława II. Bolko I Surowy z powodu konsekwencji w działaniach, w celu zabezpieczenia swojego księstwa przed zagrożeniami zewnętrznymi, rozpoczął systematyczną rozbudowę fortyfikacji. Obejmowała ona między innymi budowę zamków w Bolesławcu, Kamiennej Górze, Kliczkowie, Wleniu, Bolkowie, Rogowcu, Radosnie, Świdnicy, Ząbkowicach i Książu (wówczas Fürstenberg). System zamków budowany przez Bolka I, stworzył zwarty system obronny księstwa. Od tego ostatniego, traktowanego jako siedziba panującego, pochodzi tytuł „pan na Książęcej Górze (Książu/Fürstenbergu)” używany przez książąt świdnickich. Książę rozbudował i umocnił też zamki już istniejące, np. Grodziec, Świny, Niemczę.
Ostatnie lata życia Bolko I Surowy poświęcił na umacnianiu swojej pozycji najpotężniejszego księcia na Śląsku, czego wyrazem było ponowne uznanie się za lennika papieskiego 21 marca 1299 r.
Ważna była polityka zagraniczna, która była powiązana z polityką matrymonialną. Między 1297 r. a 1300 r. najstarsza córka księcia, Judyta została wydana za księcia dolnobawarskiego Stefana I z rodu Wittelsbachów a około 1300 r. Piast wydał swoją bratanicę Eufemię za Ottona III, hrabiego Gorycji i Tyrolu oraz księcia Karyntii. Możliwe, że te małżeństwa miały zapewnić księciu sojuszników w ewentualnym konflikcie z królem czeskim. Natomiast między 1289 a 1296 r. najstarsza bratanica Bolka I Surowego, Jadwiga została wydana za Ottona, syna margrabiego brandenburskiego na Salzwedel, Ottona V Długiego. Sieć tych sojuszy umocnionych związkami małżeńskimi miała wzmocnić pozycję Piastów legnickich w ich potencjalnym konflikcie z Wacławem II czeskim.
5 marca 1299 r. książę żagański Konrad II Garbaty wybrany został patriarchą Akwilei. Po otrzymaniu wiadomości niezwłocznie wyruszył w kierunku Włoch. Niestety po drodze został pojmany i uwięziony przez swojego brata Henryka III głogowskiego. W tej sytuacji, Bolko I Surowy wystąpił przeciwko Henrykowi III głogowskiemu, broniąc w ten sposób uwięzionego sojusznika. Protest świdnickiego księcia zadziałał. Więzień został uwolniony. Po tym drobnym zatargu Bolko I Surowy i Henryk III głogowski zawarli sojusz.
Sojusz z księciem głogowskim i małżeństwa córki i bratanicy z książętami niemieckimi były działaniami skierowanymi przeciwko coraz potężniejszemu Wacławowi II, pod którego bezpośrednim panowaniem znalazła się Małopolska, Wielkopolska i Pomorze Gdańskie oraz księstwa brzesko-kujawskie, sieradzkie i łęczyckie. Dodatkowo król czeski zhołdował książąt górnośląskich.
Apogeum potęgi Wacława II czeskiego była jego koronacja w Gnieźnie na króla polskiego oraz podporządkowanie sobie kolejnych książąt piastowskich – Siemowita dobrzyńskiego i książąt inowrocławskich: Leszka, Przemysła i Kazimierza.
Dlatego też nie może dziwić zbliżenie między Bolkiem I Surowym a Henrykiem III głogowskim. W 1301 r. Bolko I Surowy prawdopodobnie wspólnie z Henrykiem III Głogowskim uderzyli na Wielkopolskę. Wówczas książę świdnicki zdobył wielkopolski Odolanów.
Bolko I Surowy zmarł nagle między 2 a 9 listopada 1301 r., co przerwało wspólne działania Piastów śląskich przeciwko Wacławowi II czeskiemu. Książę został pochowany w Krzeszowie, gdzie do dzisiaj można oglądać jego wspaniały nagrobek. Zawdzięczają mu też wiele śląskie klasztory i kościoły. Otoczył m.in. troskliwą opieką opactwo w Henrykowie, ufundował klasztor dominikanów w Świdnicy i zakon św. Klary w Strzelcach, odbudował podupadłe opactwo w Krzeszowie, dokąd sprowadził cystersów z Henrykowa.
Ze związku z margrabianką brandenburską, Beatrycze, doczekał się czterech synów – pierworodnego Bolka Starszego, zmarłego przed ojcem, Bernarda Statecznego późniejszego księcia świdnickiego, Henryka I księcia jaworskiego oraz Bolka II Młodszego księcia ziębickiego. Ponadto para książęca doczekała się pięciu córek – Judyty, Beatrycze, Elżbiety, Małgorzaty i Anny. Opiekę nad potomstwem przejął wraz matką, szwagier Bolka I Surowego margrabia brandenburski Herman III Długi. Nad księstwem wrocławskim i legnickim rządy opiekuńcze przejął król czeski Wacław II. Wdowa po księciu Beatrycze po odchowaniu dzieci poślubiła wkrótce księcia kozielskiego Władysława.
(praca własna)
U potomnych Bolko otrzymał przydomek Severus – Surowy, ale również – sądząc po jego czynach – zasłużony. Swoją miarkowaną rozumem i energią zręcznością dokonał szczęśliwych posunięć, które zjednały mu z czasem prawie pierwsze stanowisko wśród współczesnych książąt. Był zapobiegliwym gospodarzem, ale i przewidującym: strategiem. Zbudował wzdłuż granic rządzonych przez siebie księstw szereg grodów i fortyfikacji, które miały pomóc utrzymać niezależność polityczną.
Wskazał kierunek, którym później podążali jego następcy, synowie: Henryk I jaworski i Bernard Stateczny oraz wnuk, Bolko II Mały, którym ułatwił skuteczną współpracę z Władysławem I Łokietkiem i jego synem – Kazimierzem III Wielkim.
Bolko I Surowy był z pewnością niezwykle ambitny i chciwy o czym świadczy m.in. bezkompromisowe postępowanie względem brata Henryka V Grubego, od którego nawet na łożu śmierci wymuszał odstąpienie kolejnych grodów. Kiedy jednak sprawował rządy regencyjne nad bratankami dbał o to, by zachować dla nich całość ojcowskiego dziedzictwa. Gdy zniemczeni Wrocławianie nie chcieli się zgodzić by przejął rządy regencyjne we Wrocławiu i chcieli je ofiarować królowi czeskiemu Wacławowi II. Bolko I Surowy wjechał zbrojnie do Wrocławia i kazał mieszczanom zburzyć mury obronne.
Bolko I Surowy przeszedł do historii jako jeden z najwybitniejszych Piastów śląskich. Uznanie potomnych, wyrażone w określeniu go „koroną całego Śląska”, wzbudzała ostrożną i polityka zagraniczna, zwłaszcza w relacjach z czeskimi Przemyślidami, skuteczność w podejmowanych działaniach zbrojnych, a przede wszystkim chęć zachowania niezależności. Nie mniej istotne były jego dokonania w zakresie polityki wewnętrznej. Piast wspierał kolonizację, szczególnie na Pogórzu Sudeckim. W 1295 r. wydał przywilej generalny dla Żydów, w którym m.in. wyłączył ich spod kompetencji sądownictwa miejskiego poddając bezpośrednio sądowi książęcemu. Książę Bolko I Surowy wprowadził pisemne wykazy obowiązków feudalnych poddanych, obejmujące rodzaje i ilość świadczeń, jakie musieli oni uiszczać. Wykazy te były rygorystycznie egzekwowane przez książęcych urzędników, a za niewywiązywanie się z obowiązków stosowano surowe kary. Budowa zamków w ziemi nysko-otmuchowskiej należącej do biskupa wrocławskiego spowodowała konflikt z kapitułą i biskupem, a w 1294 r. nawet wyklęcie księcia i obłożenie jego interdyktem, jednak ostatecznie w 1295 r. Bolko I Surowy zatwierdził Kościołowi wrocławskiemu jego przywileje. W 1292 r. ufundował i hojnie uposażył klasztor cystersów w Krzeszowie, który stał się nekropolią Piastów świdnickich.
Bolko I Surowy, doceniając rolę miast i znaczenie mieszczaństwa, prowadził politykę ich wspierania. Nadawał im liczne przywileje, takie jak prawo do organizowania targów, zwolnienia z ceł czy prawo do samorządu miejskiego. Wspierał rozwój rzemiosła i handlu, a także ograniczał produkcję rzemieślniczą na wsi, dążąc do koncentracji produkcji w miastach. Za jego panowania nastąpił rozwój tkactwa sukienniczego w takich ośrodkach jak Kamienna Góra, Strzegom, Świdnica, Ząbkowice i Ziębice. Z 1298 r. pochodzą pierwsze wzmianki o komorach celnych w Dzierżoniowie i Lwówku, co świadczy o pobieraniu ceł od przywożonych towarów.
Bolko I Surowy umacniał rolę władz miejskich zalecając mieszczanom bezwzględne posłuszeństwo wobec zarządzeń rady miejskiej. Zapoczątkował też prowadzenie ścisłych rejestrów dochodów, wydatków i zobowiązań miast. W omawianym okresie w miastach śląskich narastały konflikty pomiędzy bogatym mieszczaństwem (patrycjatem), a średniozamożnymi mieszczanami i uboższą ludnością miejską (plebsem). Przyczyną sporów były między innymi kwestie podatkowe i dostęp do władzy. Książę Bolko I Surowy regularnie wspierał patrycjat, upatrując w nim gwaranta stabilności gospodarczej i politycznej swoich księstw. Poparcie to manifestowało się poprzez nadawanie przywilejów patrycjuszom i tłumienie buntów pospólstwa.
Książę świdnicko-jaworski Bolko I, dbając o rozwój gospodarczy Świdnicy, w 1291 r. zezwolił na budowę 32 kramów kupieckich na rynku. Od każdego pobierał roczny czynsz w wysokości 1 grzywny srebra. W tym okresie powstał również Dom Kupiecki, służący jako miejsce handlu i spotkań kupców. W 1290 r. pojawia się wzmianka o książęcej mennicy i mincerzu Petzmannie. Mennica biła lokalną monetę, co umacniało pozycję gospodarczą miasta. Książę wzniósł w Świdnicy obronny zamek, a także rozpoczął fortyfikowanie miasta potężnymi murami, co miało zapewnić bezpieczeństwo mieszkańcom i kupcom. Świdnicę obrał za stolicę nowego księstwa zapewne ze względu na jej centralne położenie.
BIBLIOGRAFIA:
1. Tomasz Jurek, Dziedzic Królestwa Polskiego książę głogowski Henryk (1274-1309),
2. pod red. Wojciecha Wrzesińskiego, Dolny Śląsk. Monografia historyczna, Wrocław 2006,
3. pod red. Marka Czaplińskiego, Historia Śląska, Wrocław 2002,
4. Zygmunt Boras, Książęta piastowscy Śląska, Katowice 1974,
5. Zbigniew Zielonka, Henryk Prawy, Poznań 2015,
6. Tomasz Sadowski, Poczet książąt Wrocławia, Wrocław 1999,
7. Marcin Spórna, Piotr Wierzbicki, Słownik władców Polski i pretendentów do tronu polskiego, Kraków 2003,
8. Jacek Osiński, Bolesław Rogatka: książę legnicki: dziedzic Monarchii Henryków Śląskich: (1220/1225-1278), Kraków 2012,
9. Mateusz Goliński, Arkadiusz Muła, Tomasz Przerwa, Stolica na pograniczach. Dzieje miasta Jawora (do 1945 r.), Wrocław 2018,
10. Boguszewicz Artur, Corona Silesiae. Zamki Piastów fürstenberskich na południowym pograniczu księstwa jaworskiego, świdnickiego i ziębickiego do połowy XIV wieku, Wrocław 2010,
11. Jerzy Mularczyk, Władza książęca na Śląsku w XIII wieku, Wrocław 1984,
12. Jan Rybotycki, Jawor, pradzieje i średniowiecze, Wrocław 2015.
💛 Wesprzyj naszą pracę, klikając w link:
https://suppi.pl/speculumeuropae
💛 Wpłat można też dokonywać na numer konta:
09 1460 1181 2025 0084 5728 0002
Jeśli znasz jakieś ciekawe fakty na ten temat, podziel się nimi w komentarzu.
Będziemy wdzięczni za każdą informację!