Knut IV Święty

Knut urodził się około 1042 r. jako jeden z licznych synów Swena II i nieznanej z imienia konkubiny. Po raz pierwszy w źródłach historycznych wymieniony został w 1069 r. jako członka wyprawy Swena II na Anglię. Kronika Anglosaska podaje, że Knut był jednym z przywódców kolejnej wyprawy na Anglię w 1075 r. Podczas powrotu z Anglii w 1075 r. duńska flota zatrzymała się w hrabstwie Flandrii. Ze względu na wrogość wobec Wilhelma I Zdobywcy, króla Anglii, Flandria była naturalnym sojusznikiem Duńczyków.

Kiedy w 1076 r. Swen II zmarł, brat Knuta, Harald III, został wybrany jednogłośnie na króla. Ponieważ Knut udał się na wygnanie do Norwegii, prawdopodobnie brał udział w aktywnej opozycji wobec Haralda III. Pewne poszlaki w tej sprawie dostarcza nam list papieża Grzegorza VII do króla Norwegii, szwagra Knuta, Olafa III Pokojowego, w którym został oskarżony o wspieranie braci Haralda III w buncie.

17 kwietnia 1080 r. Harald III zmarł, a Knut wstąpił na tron ​​Danii. Po objęciu władzy, ​​w 1082 r. poślubił Adelę, córkę hrabiego Roberta I Fryzyjskiego. Związek ten był częścią ówczesnych układów politycznych i rodzinnych sojuszy, które kształtowały oblicze tej części Europy.

Adela mogła poszczycić się niezwykle znamienitym rodowodem. W jej żyłach płynęła krew Karolingów – przez Karola II Łysego była potomkinią samego Karola I Wielkiego – oraz Kapetyngów, potomków króla Francji Roberta II Pobożnego. Wywodziła się także z dynastii anglosaskiej, jako potomkini króla Anglii Alfreda Wielkiego. Jej ciotką była Matylda, żona Wilhelma I Zdobywcy, a przyrodnią siostrą Berta, małżonka Filipa I, króla Francji. Dzięki matce, Gertrudzie Saskiej, córce Bernarda II Billunga, księcia Saksonii, i Eiliki ze Schweinfurtu, Adela spokrewniona była również z większością przywódców opozycji saskiej przeciwko cesarzowi Henrykowi IV.

Knut IV król Danii marzył o podboju Anglii i w młodości był uczestnikiem dwóch wypraw swojego ojca Swena II Estrydsena przeciwko Anglii.  Knut IV, prawnuk Knuta Wielkiego – władcy Anglii, Danii i Norwegii do roku 1035 – uważał, że korona Anglii przysługuje mu z mocy prawa, a Wilhelma I Zdobywcę postrzegał jako uzurpatora.

W 1085 r. miała odbyć się kolejna wyprawa na Anglię. Knut IV wezwał swoim zarządzaniem przy wybrzeżach Jutlandii flotę ponad 1000 okrętów. Przybył również teść Knuta, hrabia Flandrii Robert I Fryzyjski.

Tak zgromadzona wielka flota Wikingów czekała na przybycie króla Knuta IV. Król nie przybył na miejsce zgrupowania Wikingów, ponieważ w południowej Jutlandii pojawiły się problemy na południowej granicy królestwa. Król Knut przyjechał tutaj, aby uspokoić sytuacją na tej granicy. W tym czasie Danii zagrażali Niemcy, co zmusiło Knuta do spędzenia całego lata w Szlezwiku. Konflikt duńsko-niemiecki wpisywał się w walkę o inwestyturę między cesarzem Henrykiem IV a papieżem Grzegorzem VII. Knut IV odrzucił uznanie zwierzchności antypapieża Klemensa III, mimo tego, że miał on poparcie arcybiskupa Hamburga-Bremy Liemara. Dodatkowo król duński udzielił azylu biskupowi Halberstadt Burchardowi II z Veltheim i arcybiskupowi Magdeburga Hartwigowi z Spanheim, członkom partii papieskiej Grzegorza VII.

Z tego też powodu sprawa wyprawy na Anglię przeciągała się, skończyły się zapasy żywności, a flota w Limfjord stała się niecierpliwa. W rezultacie tego zebrali się możni jutlandzcy i postanowili wysłać młodszego brata króla, Olafa do Knuta IV, aby za jego pośrednictwem poprosić Knuta o wyjazd do Anglii lub pozwolenie na powrót do domu. Knut IV potraktował to jako ultimatum i zdradę ze strony Olafa. Knut IV aresztował Olafa i wysłał go do swego teścia hrabiego Flandrii Roberta I Fryzyjskiego jako więźnia. Następnie król pozwolił, by zebrana flota znów odpłynęła do domu z rozkazem, aby pojawili się ponownie wiosną.

Prawdopodobnie komornicy króla nałożyli następnie kary pieniężne na możnych, którzy zdezerterowali z floty i wrócili do domu, aby zająć się żniwami. Przynajmniej jeśli ktoś wrócił z wyprawy do domu, zanim Knut dał im pozwolenie. Wskutek tego wybuchł bunt w Vendsyssel. Zazwyczaj przyjmuje się, że przyczyną były grzywny za niedotrzymanie obowiązku udziału w wyprawie wojennej na Anglię. Jednak bardzo prawdopodobne mogą być też inne powody wskazane w „Knytlingesaga” – czyli konflikt o prawa królewskie takie jak prawo króla do wszelkiej ziemi, do której wcześniej nikt sobie nie rościł praw, prawo leśne w Skanii i Hallandzie, prawo do łowienia ryb w Skanii oraz królewskie prawo gościny.

Należy pamiętać, że nie był to bunt „ludu”, który powstał przeciwko złemu tyranowi. W dużej mierze byli to wielmożni panowie, którzy stracili zaufanie do pomysłów króla i jego zdolności do zapewnienia im szczęścia i dobrobytu.

Knut IV walcząc z rebeliantami, najpierw udał się do miasta Szlezwik, które zostało zbudowane tuż obok opuszczonego Hedeby na południowej granicy Jutlandii Południowej w Dannevirke i następnie kontynuował podróż do Odense, gdzie wraz ze swoim dworem schronił się w kościele Świętego Albana. 10 lipca 1086 r. Knut IV, jego młodszy brat Benedykt i 17 członków gwardii przybocznej króla zostali zabici przed ołtarzem w kościele. Młodszy brat króla Eryk również był w otoczeniu Knuta, ale Erykowi udało się przeżyć.

Kilka lat później Knut został okrzyknięty pierwszym świętym w Danii – Święty Knut lub Knut Święty.

Czy Knut był naprawdę świętym mającym po swojej stronie Boga?

A może był wyzyskującym tyranem?

Te różne interpretacje są szeroko rozpowszechnione w duńskiej historiografii. A prawda prawdopodobnie leży gdzieś pośrodku. Knut IV Święty wzmocnił Kościół i rozbudował aparat państwowy, co stworzyło bardziej cywilizowane warunki, ale wprowadził także podatki takie jak np. dziesięcina, które powodowały niezadowolenie wśród możnych oraz chłopów. Odwołanie wyprawy Wikingów przeciwko Anglii była zresztą dziwnym precedensem. Jednak nie można sugerować, że Knut IV był głupcem lub pazernym na pieniądze skąpcem. Był królem dążący do wzmocnienia władzy monarszej, ambitnym, agresywnym i nastawionym na reformy.

Po zamordowaniu Knuta IV Świętego buntownicy skontaktowali się z hrabią Flandrii Robertem I Fryzyjskim, który zgodził się na uwolnienie Olafa w zamian za młodszego brata Mikołaja i powrót swojej córki królowej Adeli oraz wnuka Karola, syna zamordowanego Knuta IV Świętego.

Olaf został wówczas okrzyknięty królem. W następnych latach zbiory okazały się marne – głód, jaki po nich nastał, przyniósł Olafowi przydomek. Wielu widziało w tych latach niedostatku boską karę za królobójstwo.

BIBLIOGRAFIA:

1. Władysław Czapliński, Karol Górski, Historia Danii, Wrocław 1965,

2. Aksel E. Christensen, Kongemagt og Aristokrati. Epoker i middelalderlig dansk statsopfattelse indtil unionstiden, Kopenhaga 1976,

3. Jerzy Strzelczyk, Zapomniane narody Europy, Wrocław 2009.

💛 Wesprzyj naszą pracę, klikając w link:

https://suppi.pl/speculumeuropae

💛 Wpłat można też dokonywać na numer konta:

09 1460 1181 2025 0084 5728 0002